Δύο μέτρα και δύο σταθμά | Πίεση στην Ελλάδα για Patriot, ανοχή δεκαετιών στην κατεχόμενη Κύπρο
Για ακόμη μία φορά η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ευρωπαϊκές πιέσεις για περαιτέρω στρατιωτική ενίσχυση της Ουκρανίας, αυτή τη φορά με το ενδιαφέρον να στρέφεται στα αντιαεροπορικά συστήματα Patriot. Η ανάγκη του Κιέβου για ενίσχυση της αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής του άμυνας είναι δεδομένη. Εξίσου δεδομένο, όμως, θα έπρεπε να είναι στις Βρυξέλλες ότι η Ελλάδα δεν είναι μία χώρα που μπορεί απλώς να ανοίξει τις αποθήκες της και να αρχίσει να μοιράζει κρίσιμα μέσα αεράμυνας.
Η ελληνική περίπτωση είναι διαφορετική από εκείνη αρκετών άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Η χώρα βρίσκεται στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, σε μία περιοχή με μόνιμες γεωπολιτικές εντάσεις, και έχει συγκεκριμένες επιχειρησιακές απαιτήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι Patriot δεν αποκτήθηκαν για να βρίσκονται στις αποθήκες ούτε αποτελούν κάποιο «πλεόνασμα» που η Αθήνα μπορεί να διαθέτει κάθε φορά που εμφανίζεται ένα νέο αίτημα. Αποτελούν τμήμα της ελληνικής αεράμυνας και οποιαδήποτε συζήτηση για παραχώρηση πυραύλων πρέπει να ξεκινά από μία και μόνο προϋπόθεση: ότι δεν μειώνεται ούτε στο ελάχιστο η αποτρεπτική ικανότητα της χώρας.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τις νέες πιέσεις προβληματικές. Είναι πολύ εύκολο από ένα ευρωπαϊκό γραφείο να υπολογίζει κάποιος πόσους πυραύλους διαθέτει η Ελλάδα και πόσους θα μπορούσε θεωρητικά να αποδεσμεύσει. Πολύ δυσκολότερο είναι να αναλάβει την ευθύνη για το επιχειρησιακό κενό που ενδεχομένως θα δημιουργηθεί εάν αυτοί οι πύραυλοι χρειαστούν αύριο στην ίδια την Ελλάδα.
Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα που μέχρι στιγμής δεν έχει λάβει πειστική δημόσια απάντηση: τι ακριβώς προσφέρεται στην Αθήνα ως αντάλλαγμα; Στα σενάρια που έχουν δει το φως της δημοσιότητας έχει εμφανιστεί ακόμη και η περίπτωση αγοράς ελληνικών πυραύλων από τη Νορβηγία, ώστε στη συνέχεια να παραδοθούν στην Ουκρανία. Αυτό όμως λύνει ένα οικονομικό ζήτημα, όχι ένα στρατιωτικό. Το ελληνικό πρόβλημα δεν είναι πόσα χρήματα θα εισπράξει το Δημόσιο για έναν αριθμό PAC-2. Το πρόβλημα είναι τι θα βρίσκεται στις ελληνικές συστοιχίες την επόμενη ημέρα.
Εάν λοιπόν οι Ευρωπαίοι θεωρούν ότι τα ελληνικά συστήματα είναι τόσο απαραίτητα, τότε οφείλουν να παρουσιάσουν συγκεκριμένη πρόταση αντικατάστασης. Όχι αόριστες υποσχέσεις για μελλοντικές προμήθειες και όχι ένα οικονομικό αντάλλαγμα που θα αφήσει τις Ένοπλες Δυνάμεις να περιμένουν επί χρόνια. Η σοβαρή πρόταση θα ήταν διαφορετική: συγκεκριμένος αριθμός νέων συστημάτων, συγκεκριμένος τύπος, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα παράδοσης, χωρίς να δημιουργείται στο μεσοδιάστημα επιχειρησιακό κενό στην ελληνική αεράμυνα.
Άλλωστε, η Ελλάδα έχει ήδη αποδείξει έμπρακτα ότι δεν γυρίζει την πλάτη στην Ουκρανία. Έχει προσφέρει στρατιωτική βοήθεια και έχει συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή προσπάθεια από την έναρξη του πολέμου. Η αλληλεγγύη όμως δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μόνιμη απαίτηση αποδέσμευσης οπλικών συστημάτων και πυρομαχικών, ανεξάρτητα από τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε κράτους.
Το Κίεβο είναι απολύτως λογικό να ζητά όσο περισσότερο στρατιωτικό υλικό μπορεί. Αυτή είναι η δουλειά της ουκρανικής κυβέρνησης: να εξασφαλίσει όσα περισσότερα μέσα γίνεται για την άμυνα της χώρας της. Δεν είναι όμως δουλειά της ελληνικής κυβέρνησης να ικανοποιεί αυτομάτως κάθε ουκρανικό αίτημα. Η δουλειά της Αθήνας είναι πρωτίστως να εξασφαλίζει την άμυνα της Ελλάδας. Και ακριβώς εδώ θα πρέπει να τελειώνει οποιαδήποτε συζήτηση όταν το ΓΕΕΘΑ και η Πολεμική Αεροπορία κρίνουν ότι ένα συγκεκριμένο υλικό είναι επιχειρησιακά απαραίτητο.
Υπάρχει επίσης μία αντίφαση που η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αγνοεί. Από τη μία ζητά από τα κράτη της ανατολικής πτέρυγας να ενισχύσουν την άμυνά τους, να αυξήσουν τις στρατιωτικές δαπάνες και να προετοιμαστούν για ένα πολύ πιο ασταθές περιβάλλον ασφαλείας. Από την άλλη, όταν προκύπτει επείγουσα ανάγκη στην Ουκρανία, στρέφεται στα ίδια αποθέματα και ζητά την αποδέσμευσή τους. Δεν γίνεται και τα δύο ταυτόχρονα χωρίς αντικατάσταση.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να απολογείται επειδή προστατεύει τα αποθέματά της. Ούτε χρειάζεται κάθε φορά που λέει «όχι» σε μία παραχώρηση να αποδεικνύει την ευρωπαϊκή της αλληλεγγύη. Έχει ήδη συνεισφέρει. Και μάλιστα έχει συνεισφέρει ενώ αντιμετωπίζει ένα περιβάλλον ασφαλείας πολύ διαφορετικό από εκείνο χωρών που βρίσκονται βαθιά στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Εάν λοιπόν η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει ελληνικούς Patriot, η συζήτηση μπορεί να γίνει. Αλλά με έναν διαφορετικό όρο στο τραπέζι: πρώτα η πλήρης και άμεση αντικατάσταση και μετά οποιαδήποτε παραχώρηση. Εάν μπορούν να εξασφαλιστούν νεότεροι συστήματα, σε επαρκείς αριθμούς και χωρίς χρονικό κενό, τότε υπάρχει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Εάν η πρόταση περιορίζεται στο «δώστε τώρα και θα δούμε αργότερα», η απάντηση πρέπει να είναι αρνητική.
Γιατί υπάρχει μία κόκκινη γραμμή που καμία κυβέρνηση δεν δικαιούται να ξεπεράσει: η Ελλάδα μπορεί να βοηθά τους συμμάχους της, αλλά δεν μπορεί να αφοπλίζει τον εαυτό της για να το κάνει.
Και αυτό δεν είναι έλλειψη αλληλεγγύης. Είναι η στοιχειώδης υποχρέωση ενός κράτους απέναντι στην εθνική του ασφάλεια.
Η Κύπρος είναι ευρωπαϊκό έδαφος. Εκεί πού είναι ο ίδιος ζήλος;
Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που οι Βρυξέλλες δύσκολα μπορούν να προσπερνούν κάθε φορά που ζητούν από την Ελλάδα περισσότερα όπλα και πυρομαχικά για την Ουκρανία. Πού βρίσκεται ο ίδιος ζήλος όταν το ζήτημα αφορά την Κύπρο;
Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι υποψήφια προς ένταξη χώρα. Δεν περιμένει κάποια μελλοντική θέση στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2004. Και όμως, περισσότερα από πενήντα χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, το βόρειο τμήμα του νησιού παραμένει εκτός του αποτελεσματικού ελέγχου της Κυπριακής Δημοκρατίας, με τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις να εξακολουθούν να βρίσκονται εκεί.
Αυτό δεν είναι μία μακρινή κρίση στις παρυφές της Ευρώπης. Αφορά έδαφος κράτους-μέλους της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κι όμως, όταν πρόκειται για την Ουκρανία, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες συζητούν δισεκατομμύρια, πυρομαχικά, άρματα μάχης, αεροσκάφη, συστήματα αεράμυνας και τώρα ακόμη και τα αποθέματα Patriot της Ελλάδας. Η πίεση είναι συνεχής και το επιχείρημα πάντοτε το ίδιο: διακυβεύεται η ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Στην Κύπρο δεν διακυβεύεται η ευρωπαϊκή ασφάλεια;
Εάν η παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας αποτελεί ζήτημα ολόκληρης της Ευρώπης, τότε με ποια λογική η συνεχιζόμενη παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο δεν προκαλεί αντίστοιχη ευρωπαϊκή κινητοποίηση; Και μάλιστα όταν η μία χώρα είναι υποψήφια προς ένταξη, ενώ η άλλη είναι ήδη μέλος της Ένωσης.
Δεν αρκούν πλέον οι καταδίκες και τα ψηφίσματα για να κρυφτεί αυτή η αντίφαση. Το ζήτημα δεν είναι εάν οι Βρυξέλλες έχουν κατά καιρούς καταδικάσει την τουρκική στάση. Το ζήτημα είναι ποιο πραγματικό πολιτικό κόστος έχει επιβληθεί στην Άγκυρα για το Κυπριακό και κατά πόσο αυτό συγκρίνεται με την πρωτοφανή κινητοποίηση που επέδειξε η Ευρώπη μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Και αυτό αφορά άμεσα και τη σημερινή συζήτηση για τους ελληνικούς Patriot. Γιατί είναι τουλάχιστον παράδοξο να ζητείται από την Ελλάδα να μειώσει κρίσιμα αποθέματα της δικής της αεράμυνας στο όνομα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, όταν η ίδια η Ελλάδα και η Κύπρος αντιμετωπίζουν εδώ και δεκαετίες ένα υπαρκτό πρόβλημα ασφαλείας με την Τουρκία.
Η Αθήνα λοιπόν έχει κάθε δικαίωμα να απαντήσει στις ευρωπαϊκές πιέσεις με ένα ερώτημα:
Αν η Ευρώπη απαιτεί από την Ελλάδα να αντιμετωπίζει την ασφάλεια της Ουκρανίας σαν δική της υπόθεση, είναι διατεθειμένη να αντιμετωπίσει με την ίδια αποφασιστικότητα την ασφάλεια της Κύπρου ως δική της υπόθεση;
Γιατί η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν μπορεί να έχει διαφορετικό μέτρο ανάλογα με το ποιος βρίσκεται απέναντι. Ή η εδαφική ακεραιότητα αποτελεί απαράβατη ευρωπαϊκή αρχή παντού ή μετατρέπεται σε πολιτικό σύνθημα που εφαρμόζεται επιλεκτικά.
Και πριν ζητηθεί από την Ελλάδα έστω και ένας ακόμη Patriot, ίσως αυτή είναι μια απάντηση που οι Βρυξέλλες οφείλουν πρώτα να δώσουν.
