24 Ιουλίου 1961 | Όταν ο Σμηναγός ανασύρθηκε ζωντανός μετά την πρόσκρουση του F-86D Sabre Dog
Σμηναγός (Ι) Νικόλαος Τυροβολάς
Η τραγωδία του F-86D Sabre Dog που συγκλόνισε την Πολεμική Αεροπορία
Η δεκαετία του 1960 αποτέλεσε περίοδο ραγδαίου εκσυγχρονισμού για την Πολεμική Αεροπορία. Μέσα στο ψυχροπολεμικό περιβάλλον της εποχής, η Ελλάδα ενίσχυε συνεχώς τις αεροπορικές της δυνατότητες, αποκτώντας σύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη αμερικανικής προέλευσης μέσω του προγράμματος στρατιωτικής βοήθειας των Ηνωμένων Πολιτειών (MDAP). Η ανάγκη προστασίας του εθνικού εναέριου χώρου απέναντι στις νέες απειλές απαιτούσε μαχητικά παντός καιρού με αυξημένες δυνατότητες αναχαίτισης.
Ένα από τα σημαντικότερα αεροσκάφη που εντάχθηκαν τότε στο οπλοστάσιο της Πολεμικής Αεροπορίας ήταν το North American F-86D Sabre Dog, μια εξειδικευμένη έκδοση του θρυλικού Sabre, σχεδιασμένη αποκλειστικά για αποστολές αναχαίτισης παντός καιρού.
Σε αντίθεση με τα F-86E και F-86F που είχαν διακριθεί στον πόλεμο της Κορέας ως αεροσκάφη αεροπορικής υπεροχής, το F-86D αποτελούσε ένα εντελώς διαφορετικό αεροσκάφος. Διέθετε ισχυρότερο κινητήρα General Electric J47-GE-17, ραντάρ Hughes E-4 και το πρωτοποριακό σύστημα ελέγχου πυρός MG-4, στοιχεία που του επέτρεπαν να αναχαιτίζει στόχους ημέρα και νύχτα, ακόμη και υπό δυσμενείς καιρικές συνθήκες.
Η πλέον χαρακτηριστική διαφορά του ήταν ότι δεν έφερε πολυβόλα. Ο οπλισμός του αποτελούνταν από μία αναδιπλούμενη θυρίδα κάτω από την άτρακτο, μέσα στην οποία βρίσκονταν 24 μη κατευθυνόμενες ρουκέτες FFAR των 2,75 ιντσών, οι οποίες εκτοξεύονταν σε ελάχιστα δευτερόλεπτα εναντίον βομβαρδιστικών αεροσκαφών.
Για τα δεδομένα της εποχής, το F-86D θεωρούνταν τεχνολογικό άλμα.
Ο Σμηναγός Νικόλαος Τυροβολάς
Για τους συναδέλφους του ήταν ένας ήρεμος αλλά αποφασιστικός αξιωματικός.
Είχε υπηρετήσει με συνέπεια στην Πολεμική Αεροπορία και είχε αποκτήσει σημαντική εμπειρία στα αεριωθούμενα μαχητικά της εποχής.
Η επιλογή του να μεταβεί στην 343 ΜΑΠΚ δεν ήταν τυχαία. Οι χειριστές της Μοίρας έπρεπε να μπορούν να επιχειρούν κάτω από πίεση, σε αποστολές που συχνά εκτελούνταν με ελάχιστο χρόνο προειδοποίησης και σε ιδιαίτερα δύσκολες καιρικές συνθήκες.
Η καθημερινότητά τους περιλάμβανε συνεχείς ασκήσεις αναχαίτισης, εκπαιδευτικές πτήσεις, βολές και δοκιμές των ηλεκτρονικών συστημάτων του αεροσκάφους.
Το μοιραίο αεροσκάφος
Το αεροσκάφος που χειριζόταν ο Σμηναγός Τυροβολάς ήταν ένα:
North American F-86D Sabre Dog
USAF Serial Number: 51-6220
Το συγκεκριμένο αεροσκάφος είχε κατασκευαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες και παραχωρήθηκε στην Ελλάδα στο πλαίσιο του προγράμματος στρατιωτικής βοήθειας.
Μέχρι την ημέρα του δυστυχήματος υπηρετούσε κανονικά στη δύναμη της 343 ΜΑΠΚ.
24 Ιουλίου 1961
Το πρωί της 24ης Ιουλίου 1961 όλα έδειχναν ότι επρόκειτο για μία ακόμη συνηθισμένη εκπαιδευτική ημέρα.
Οι τεχνικοί είχαν ήδη ολοκληρώσει τους προβλεπόμενους ελέγχους των αεροσκαφών.
Τα πληρώματα ενημερώθηκαν για την αποστολή.
Οι καιρικές συνθήκες δεν προμήνυαν ότι λίγες ώρες αργότερα η Πολεμική Αεροπορία θα θρηνούσε έναν ακόμη χειριστή.
Ο Σμηναγός Νικόλαος Τυροβολάς απογειώθηκε με το F-86D 51-6220, εκτελώντας προγραμματισμένη εκπαιδευτική πτήση.
Κατά τη διάρκεια της αποστολής, και ενώ το αεροσκάφος βρισκόταν στην περιοχή της Νέας Αγχιάλου Μαγνησίας, παρουσιάστηκε σοβαρό πρόβλημα, το οποίο εξελίχθηκε μέσα σε ελάχιστα λεπτά σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Ο έμπειρος χειριστής επιχείρησε να διατηρήσει τον έλεγχο του αεροσκάφους, εφαρμόζοντας τις διαδικασίες που προβλέπονταν για αντίστοιχες περιπτώσεις.
Οι προσπάθειές του, όμως, δεν στάθηκαν αρκετές.
Το F-86D άρχισε να χάνει ύψος, οδηγούμενο αναπόφευκτα προς το έδαφος.
Οι κάτοικοι της περιοχής αντίκρισαν το μαχητικό να κατεβαίνει με μεγάλη ταχύτητα, ενώ λίγα δευτερόλεπτα αργότερα ακολούθησε η πρόσκρουση και μια ισχυρή έκρηξη, η οποία έγινε αισθητή σε μεγάλη απόσταση.
Η φωτιά που ξέσπασε τύλιξε σχεδόν αμέσως το αεροσκάφος, ενώ πυκνοί μαύροι καπνοί υψώθηκαν στον ουρανό της Νέας Αγχιάλου.
Οι πρώτοι που έφτασαν στο σημείο ήταν κάτοικοι της περιοχής και στρατιωτικό προσωπικό, οι οποίοι αντίκρισαν εικόνες απόλυτης καταστροφής.
Το ενδιαφέρον όλων στράφηκε αμέσως στον χειριστή.
Καθώς το F-86D Sabre Dog βρισκόταν στην περιοχή της Νέας Αγχιάλου, η κατάσταση στο πιλοτήριο εξελίχθηκε με δραματικό ρυθμό. Τα διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία δεν επιτρέπουν σήμερα να προσδιοριστεί με απόλυτη βεβαιότητα ποια ακριβώς τεχνική βλάβη εκδηλώθηκε πρώτη. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι ο χειριστής έχασε τη δυνατότητα να συνεχίσει με ασφάλεια την πτήση και βρέθηκε αντιμέτωπος με κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Ο Σμηναγός Νικόλαος Τυροβολάς δεν εγκατέλειψε αμέσως το αεροσκάφος. Αντίθετα, όπως συνέβαινε συχνά με τους χειριστές της εποχής, προσπάθησε να διατηρήσει τον έλεγχο όσο περισσότερο μπορούσε, ώστε να απομακρύνει το μαχητικό από κατοικημένες περιοχές.
Το F-86D έχανε συνεχώς ύψος.
Όσοι βρίσκονταν εκείνη την ώρα στην ευρύτερη περιοχή της Νέας Αγχιάλου αντίκρισαν το αεροσκάφος να πετά ασυνήθιστα χαμηλά. Ο χαρακτηριστικός ήχος του κινητήρα J47 ακουγόταν ακανόνιστος, ενώ λίγα δευτερόλεπτα αργότερα το μαχητικό κατευθύνθηκε ανεξέλεγκτα προς το έδαφος.
Η πρόσκρουση ήταν ιδιαίτερα σφοδρή.
Η μεγάλη ποσότητα καυσίμου JP-4 που υπήρχε ακόμη στις δεξαμενές προκάλεσε ισχυρή ανάφλεξη, μετατρέποντας το σημείο της συντριβής σε μια πύρινη μάζα από φλόγες, καπνό και μεταλλικά συντρίμμια.
Η έκρηξη ακούστηκε σε μεγάλη απόσταση, ενώ πυκνός μαύρος καπνός υψώθηκε στον ουρανό, προδίδοντας από μακριά το σημείο της τραγωδίας.
Οι πρώτοι που έφτασαν στο σημείο
Κάτοικοι της περιοχής έσπευσαν προς το σημείο της πρόσκρουσης, ακολουθούμενοι από στρατιωτικό προσωπικό και τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Το θέαμα που αντίκρισαν ήταν συγκλονιστικό.
Το μεγαλύτερο μέρος της ατράκτου είχε διαλυθεί από τη σφοδρότητα της σύγκρουσης, ενώ τμήματα των πτερύγων και του κινητήρα είχαν εκσφενδονιστεί σε μεγάλη ακτίνα.
Οι πυροσβέστες και τα σωστικά συνεργεία έδωσαν μάχη με τις φλόγες, καθώς οι εκρήξεις από πυρομαχικά και καύσιμα καθιστούσαν εξαιρετικά επικίνδυνη κάθε προσέγγιση.
Παρά τη σφοδρότητα της σύγκρουσης, ο Σμηναγός Νικόλαος Τυροβολάς εντοπίστηκε ζωντανός, έχοντας υποστεί όμως εξαιρετικά σοβαρά εγκαύματα και πολλαπλά τραύματα.
Η διάσωσή του αποτέλεσε προτεραιότητα.
Με κάθε διαθέσιμο μέσο μεταφέρθηκε αρχικά σε στρατιωτική υγειονομική μονάδα, όπου του παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες, και στη συνέχεια κρίθηκε απαραίτητη η άμεση διακομιδή του στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών.
Αγώνας δρόμου για τη ζωή
Οι γιατροί διαπίστωσαν ότι τα εγκαύματα κάλυπταν μεγάλο μέρος του σώματός του.
Η κατάσταση χαρακτηρίστηκε εξαιρετικά κρίσιμη.
Παρά τις προσπάθειες του ιατρικού προσωπικού, οι πιθανότητες επιβίωσης ήταν περιορισμένες, καθώς η ιατρική αντιμετώπιση των βαρέων εγκαυμάτων στις αρχές της δεκαετίας του 1960 διέθετε πολύ λιγότερα μέσα σε σχέση με σήμερα.
Την ίδια στιγμή, στην Πολεμική Αεροπορία είχε ήδη ξεκινήσει η προβλεπόμενη διαδικασία διερεύνησης του δυστυχήματος.
Ειδικό κλιμάκιο αξιωματικών μετέβη στη Νέα Αγχίαλο για να αποκλείσει τον χώρο της συντριβής και να συλλέξει όλα τα διαθέσιμα στοιχεία.
Κάθε κομμάτι του αεροσκάφους εξετάστηκε λεπτομερώς.
Οι τεχνικοί αναζήτησαν ενδείξεις μηχανικής αστοχίας, πυρκαγιάς εν πτήσει ή άλλης αιτίας που θα μπορούσε να εξηγήσει την απώλεια του F-86D με USAF Serial Number 51-6220.
Παράλληλα, λήφθηκαν καταθέσεις από προσωπικό της Μοίρας, τεχνικούς και όσους είχαν παρακολουθήσει τις τελευταίες στιγμές της πτήσης.
Η υπόθεση αντιμετωπίστηκε με ιδιαίτερη σοβαρότητα, καθώς επρόκειτο για ένα από τα πρώτα σοβαρά δυστυχήματα των νέων αναχαιτιστικών F-86D στην ελληνική υπηρεσία.
Η ανησυχία στην 343 ΜΑΠΚ
Η είδηση διαδόθηκε γρήγορα στις μονάδες της Πολεμικής Αεροπορίας.
Οι συνάδελφοι του Σμηναγού Τυροβολά παρακολουθούσαν με αγωνία την εξέλιξη της υγείας του, ελπίζοντας ότι θα κατάφερνε να ξεπεράσει τα σοβαρά τραύματά του.
Στη Μοίρα επικρατούσε βαρύ κλίμα.
Οι πτήσεις συνεχίστηκαν, όπως επέβαλλαν οι επιχειρησιακές ανάγκες, όμως κάθε απογείωση συνοδευόταν πλέον από την έντονη υπενθύμιση του κινδύνου που αντιμετώπιζαν καθημερινά οι χειριστές των πρώτων αεριωθούμενων αναχαιτιστικών.
Για αρκετές ημέρες, το ενδιαφέρον όλων ήταν στραμμένο στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο, όπου ο Σμηναγός Νικόλαος Τυροβολάς έδινε τη μεγαλύτερη μάχη της ζωής του.
Η είδηση του σοβαρού τραυματισμού του Σμηναγού (Ι) Νικολάου Τυροβολά προκάλεσε βαθιά συγκίνηση στην Πολεμική Αεροπορία.
Στις μονάδες όπου είχε υπηρετήσει, αλλά κυρίως στην 343 Μοίρα Αναχαιτίσεως Παντός Καιρού, όλοι περίμεναν με αγωνία τα νέα από το Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών.
Για τους ανθρώπους της Αεροπορίας, ο αγώνας ενός χειριστή δεν τελειώνει πάντα όταν το αεροσκάφος σταματήσει να πετά. Υπάρχουν στιγμές όπου η μεγαλύτερη μάχη δίνεται μακριά από το κόκπιτ, σε ένα δωμάτιο νοσοκομείου, απέναντι σε τραύματα που ξεπερνούν τις ανθρώπινες αντοχές.
Αυτή ήταν η μάχη που έδωσε ο Νικόλαος Τυροβολάς.
29 Ιουλίου 1961 – Η τελευταία πτήση
Πέντε ημέρες μετά το ατύχημα, στις 29 Ιουλίου 1961, ο Σμηναγός (Ι) Νικόλαος Τυροβολάς άφησε την τελευταία του πνοή στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών.
Ο θάνατός του βύθισε στο πένθος την Πολεμική Αεροπορία.
Ένας ακόμη Έλληνας αεροπόρος είχε χάσει τη ζωή του εν ώρα καθήκοντος, υπηρετώντας την αποστολή της προστασίας του εθνικού εναέριου χώρου.
Η Πολεμική Αεροπορία εκείνης της περιόδου βρισκόταν σε μια δύσκολη φάση μετάβασης.
Τα νέα αεριωθούμενα μαχητικά προσέφεραν τεράστιες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα απαιτούσαν από τους χειριστές τους να αντιμετωπίζουν κινδύνους που ήταν άγνωστοι στην εποχή των ελικοφόρων αεροσκαφών.
Κάθε νέα τεχνολογία είχε το τίμημά της.
Και το τίμημα αυτό πληρώθηκε πολλές φορές με τη ζωή των ανθρώπων που κλήθηκαν να την υπηρετήσουν.
Το όνομα πίσω από τον αριθμό
Το συγκεκριμένο αεροσκάφος έφερε:
Τύπος: North American F-86D-45-NA Sabre Dog
USAF Serial Number: 51-6220
Κινητήρας: General Electric J47-GE-17
Ρόλος: Αναχαίτιση παντός καιρού
Χειριστής: Σμηναγός (Ι) Νικόλαος Τυροβολάς
Μοίρα: 343 Μοίρα Αναχαιτίσεως Παντός Καιρού
Περιοχή απώλειας: Νέα Αγχίαλος Μαγνησίας
Ημερομηνία ατυχήματος: 24 Ιουλίου 1961
Το F-86D ήταν ένα αεροσκάφος που αντιπροσώπευε τη μετάβαση από την εποχή των κλασικών μαχητικών στην εποχή των ηλεκτρονικών συστημάτων.
Για πρώτη φορά οι Έλληνες χειριστές επιχειρούσαν με αεροσκάφος που δεν βασιζόταν αποκλειστικά στην οπτική επαφή με τον αντίπαλο.
Το ραντάρ του μπορούσε να εντοπίζει στόχους σε αποστάσεις που προηγουμένως θεωρούνταν αδύνατες, ενώ το σύστημα ελέγχου πυρός βοηθούσε τον χειριστή στην πραγματοποίηση αναχαίτισης ακόμη και τη νύχτα.
