Η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά ξανά ιδιαίτερη στρατηγική βαρύτητα. Από την Κρήτη και την Κύπρο μέχρι τις ακτές του Ισραήλ απλώνεται ένας χώρος στον οποίο συναντώνται στρατιωτικές δυνάμεις, ενεργειακές εγκαταστάσεις, υποθαλάσσιες υποδομές και μερικές από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς της περιοχής.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ αποκτά μεγαλύτερη επιχειρησιακή σημασία. Δεν αφορά μόνο εξοπλιστικά προγράμματα. Αφορά κυρίως τη γεωγραφία.

Και στο κέντρο αυτής της γεωγραφίας βρίσκεται η Κρήτη.

Η Κρήτη ως προωθημένος κόμβος

Η θέση της Κρήτης επιτρέπει την κάλυψη ενός τεράστιου τμήματος της Ανατολικής Μεσογείου.

Στη Σούδα βρίσκεται η 115 Πτέρυγα Μάχης μια από τις σημαντικότερες Στρατιωτικές βάσεις της περιοχής, ενώ από την Κρήτη μπορούν να υποστηριχθούν αεροπορικές και ναυτικές επιχειρήσεις προς το Λιβυκό Πέλαγος, την Κύπρο και την ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο.

Για την Πολεμική Αεροπορία, η 115 Πτέρυγα Μάχης αποτελεί έναν από τους βασικούς επιχειρησιακούς σχηματισμούς στο νότιο άκρο της χώρας.

Για το Πολεμικό Ναυτικό, αντίστοιχα, η περιοχή της Σούδας προσφέρει δυνατότητες υποστήριξης δυνάμεων που επιχειρούν πολύ νοτιότερα από το Αιγαίο.

Η Κρήτη επομένως είναι ένα μεγάλο “ελληνικό αεροπλανοφόρο”  πάνω στον χάρτη. Αποτελεί φυσική γέφυρα ανάμεσα στην ηπειρωτική Ελλάδα, την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η συνεργασία με το Ισραήλ

Ελλάδα και Ισραήλ έχουν δημιουργήσει τα προηγούμενα χρόνια ένα σταθερό πλαίσιο στρατιωτικής συνεργασίας.

Οι δύο Πολεμικές Αεροπορίες έχουν πραγματοποιήσει επανειλημμένα κοινές εκπαιδευτικές δραστηριότητες, ενώ ελληνικά και ισραηλινά πληρώματα έχουν αποκτήσει σημαντική εμπειρία συνεκπαίδευσης σε σύνθετα σενάρια.

Για το Ισραήλ ο ελληνικός χώρος παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα: αποστάσεις και γεωγραφία που δεν υπάρχουν μέσα στα περιορισμένα όρια του ισραηλινού εναέριου χώρου.

Για την Ελλάδα, αντίστοιχα, η συνεργασία προσφέρει επαφή με μία πολεμική αεροπορία που διαθέτει μεγάλη επιχειρησιακή εμπειρία σε σύγχρονο περιβάλλον υψηλής απειλής.

Αυτό δημιουργεί μια σχέση στην οποία οι δύο πλευρές έχουν διαφορετικά, αλλά συμπληρωματικά πλεονεκτήματα.

Κύπρος: Ο ενδιάμεσος κρίκος

Ανάμεσα στην Κρήτη και το Ισραήλ βρίσκεται η Κύπρος.

Η γεωγραφική της θέση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν εξετάσουμε συνολικά τον χώρο.

Κρήτη, Κύπρος και Ισραήλ σχηματίζουν έναν γεωγραφικό άξονα που εκτείνεται κατά μήκος της Ανατολικής Μεσογείου και βρίσκεται δίπλα σε σημαντικές θαλάσσιες και ενεργειακές υποδομές.

Σε αυτή την περιοχή βρίσκονται ή σχεδιάζονται ηλεκτρικές διασυνδέσεις, υποθαλάσσια καλώδια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας.

Και αυτό δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα ασφαλείας.

Γιατί ένα υποθαλάσσιο καλώδιο, ένας αγωγός ή μια ενεργειακή εγκατάσταση δεν προστατεύεται με τον ίδιο τρόπο που προστατεύεται μια στρατιωτική βάση.

Ο πόλεμος κάτω από τη θάλασσα

Οι εξελίξεις των τελευταίων ετών έχουν δείξει πόσο ευάλωτες μπορούν να γίνουν οι υποθαλάσσιες υποδομές.

Καλώδια ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεπικοινωνιών περνούν σε βάθη εκατοντάδων ή ακόμη και χιλιάδων μέτρων και αποτελούν κρίσιμες αρτηρίες για ολόκληρα κράτη.

Αυτό σημαίνει ότι η επιτήρηση της θάλασσας δεν αφορά πλέον μόνο την παρακολούθηση πολεμικών πλοίων.

Αφορά επίσης μη επανδρωμένα συστήματα, υποβρύχια μέσα, πλοία ειδικών αποστολών, αισθητήρες και δυνατότητα συνεχούς εικόνας του τι συμβαίνει πάνω και κάτω από την επιφάνεια.

Και εδώ η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ αποκτά μια διαφορετική διάσταση.

Ο παράγοντας Λιβύη

Υπάρχει όμως ακόμη ένα κομμάτι του χάρτη που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Ακριβώς νότια της Κρήτης βρίσκεται η Λιβύη.

Η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στη χώρα έχει προσθέσει μία νέα παράμετρο στους υπολογισμούς της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Άγκυρα διαθέτει στρατιωτική παρουσία και συνεργασία με την κυβέρνηση της Τρίπολης, ενώ το τουρκολιβυκό μνημόνιο εξακολουθεί να αποτελεί σημείο έντονης διαφωνίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ελληνοϊσραηλινή συνεργασία πρέπει να παρουσιάζεται ως στρατιωτικός συνασπισμός εναντίον της Τουρκίας. Μια τέτοια περιγραφή θα ήταν απλουστευτική.

Σημαίνει όμως ότι η αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα γύρω από την Κρήτη, την Κύπρο, τη Λιβύη και το Ισραήλ αναγκάζει όλες τις πλευρές να επανεξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο προστατεύουν τις θαλάσσιες οδούς και τις κρίσιμες υποδομές τους.

Από τα μαχητικά στα καλώδια

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, όταν μιλούσαμε για στρατηγική συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ, η εικόνα ήταν κυρίως μαχητικά αεροσκάφη, κοινές ασκήσεις και πολεμικά πλοία.

Σήμερα η εικόνα είναι πολύ μεγαλύτερη.

Περιλαμβάνει αεροπορική και ναυτική παρουσία, πληροφορίες και επιτήρηση, μη επανδρωμένα συστήματα, ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποθαλάσσιες διασυνδέσεις.

Το Great Sea Interconnector, που σχεδιάζεται να συνδέσει ηλεκτρικά την Ελλάδα με την Κύπρο και στη συνέχεια με το Ισραήλ, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας πραγματικότητας.

Ένα έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης μετατρέπεται αναπόφευκτα και σε ζήτημα στρατηγικής ασφάλειας όταν περνά μέσα από μια περιοχή στην οποία συγκρούονται διαφορετικές γεωπολιτικές επιδιώξεις.

Ο χάρτης που αποκτά διαφορετική σημασία

Αν κοιτάξει κανείς τον χάρτη χωρίς πολιτικά σύνορα, η εικόνα γίνεται καθαρότερη.

Κρήτη – Κύπρος – Ισραήλ.

Τρεις γεωγραφικοί κρίκοι που βρίσκονται πάνω σε έναν από τους σημαντικότερους διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου.

Για την Ελλάδα, η Κρήτη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία.

Για την Κύπρο, η σύνδεση με την Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη περιορίζει την ενεργειακή της απομόνωση.

Για το Ισραήλ, ο θαλάσσιος χώρος προς Κύπρο και Ελλάδα αποτελεί μία από τις φυσικές οδούς σύνδεσής του με την Ευρώπη.

Γι’ αυτό και η πραγματική σημασία της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας ίσως δεν βρίσκεται σε μία συγκεκριμένη αγορά οπλικού συστήματος ή σε μία ακόμη κοινή άσκηση.

Βρίσκεται στον ίδιο τον χάρτη.

Και όσο η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά μεγαλύτερη στρατιωτική, ενεργειακή και οικονομική σημασία, τόσο ο άξονας Κρήτη–Κύπρος–Ισραήλ θα βρίσκεται στο κέντρο των εξελίξεων.