ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ | 12 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026

Η επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου φέρνει ξανά στο προσκήνιο την περιοχή της Κάσου. Η Άγκυρα αυτή τη φορά επιχειρεί να προβάλει τις διεκδικήσεις της μέσω ναυτικών αναγγελιών, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει επιβεβαιωθεί αντίστοιχη κινητοποίηση πολεμικών πλοίων με εκείνη του Ιουλίου 2024. Πρόκειται για αλλαγή τακτικής ή απλώς για αναμονή μέχρι το γαλλικό ερευνητικό πλοίο να προσεγγίσει τις περιοχές που αμφισβητεί η Τουρκία;

Η αναχώρηση του γαλλικής σημαίας Abeille Marengo από το Ηράκλειο, στις 10 Νοεμβρίου 2026, σηματοδοτεί την επανεκκίνηση μιας ιδιαίτερα σημαντικής φάσης του προγράμματος Great Sea Interconnector, που αφορά την υποθαλάσσια ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.

Το ερευνητικό πλοίο έχει αναλάβει τη χαρτογράφηση του βυθού στη σχεδιαζόμενη διαδρομή του καλωδίου, με τη χρήση εξειδικευμένων συστημάτων, όπως πολυδεσμικό ηχοβολιστικό, πλευρικό σόναρ, μαγνητόμετρο και υποβρύσια καταγραφή εικόνας.

Οι εργασίες θα προσδιορίσουν τη μορφολογία του πυθμένα, τα πιθανά εμπόδια και τις τεχνικές απαιτήσεις για την ασφαλή τοποθέτηση του καλωδίου σε μεγάλα βάθη. Η ερευνητική εκστρατεία προβλέπεται να διαρκέσει έως τον Μάρτιο του 2027.

Η σημασία της αποστολής, ωστόσο, ξεπερνά την τεχνική διάσταση του έργου.

Το πλοίο πρόκειται να πραγματοποιήσει έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές νοτιοανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου, όπου οι αντικρουόμενες ελληνικές και τουρκικές θέσεις για την υφαλοκρηπίδα και τις θαλάσσιες αρμοδιότητες έχουν ήδη προκαλέσει σοβαρή αντιπαράθεση.

Το ερώτημα που επανέρχεται είναι εάν η Τουρκία θα αρκεστεί στην καταγραφή των διεκδικήσεών της μέσω NAVTEX ή εάν θα επιλέξει να αντιδράσει και με παρουσία ναυτικών μονάδων.

Η κρίση του 2024 και το προηγούμενο του Ievoli Relume

Για να γίνει κατανοητή η σημασία της σημερινής αποστολής, πρέπει να επιστρέψουμε στον Ιούλιο του 2024.

Τότε, το ιταλικό ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume πραγματοποιούσε εργασίες για την προετοιμασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης στην περιοχή μεταξύ Κάσου και Καρπάθου.

Η παρουσία του προκάλεσε τουρκική αντίδραση, με ανάπτυξη πολεμικών πλοίων στην περιοχή και παράλληλη αμφισβήτηση των ελληνικών θαλάσσιων αρμοδιοτήτων.

Η ένταση οδήγησε σε διπλωματικές επαφές και ανέδειξε τον κίνδυνο ένα έργο ενεργειακών υποδομών να μετατραπεί σε πεδίο ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.

Οι έρευνες δεν ολοκληρώθηκαν τότε στο σύνολο της προβλεπόμενης διαδρομής, ενώ οι δύο πλευρές παρουσίασαν διαφορετικές ερμηνείες για όσα είχαν συμβεί. Η Άγκυρα επιχείρησε να εμφανίσει τη στάση της ως επιβεβαίωση των διεκδικήσεών της, ενώ η Αθήνα απέρριψε ότι είχε αναγνωρίσει τουρκική δικαιοδοσία.

Το περιστατικό αποτέλεσε σημείο αναφοράς για κάθε επόμενη προσπάθεια πραγματοποίησης ερευνών στην ίδια θαλάσσια ζώνη.

Η τουρκική NAVTEX και ο ισχυρισμός περί συγκατάθεσης

Η πρώτη σημαντική διαφορά του Νοεμβρίου 2026 βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αντέδρασε η Άγκυρα.

Στις 6 Νοεμβρίου, η Τουρκία αμφισβήτησε την ελληνική αναγγελία για τις εργασίες του γαλλικού πλοίου, υποστηρίζοντας ότι δεν είχε παρασχεθεί τουρκική συγκατάθεση.

Τέσσερις ημέρες αργότερα, στις 10 Νοεμβρίου, εξέδωσε νέα αναγγελία, την NAVTEX 1127/26, με διαφορετική διατύπωση.

Σε αυτήν, η τουρκική πλευρά υποστήριξε ότι οι ερευνητικές δραστηριότητες είχαν συντονιστεί με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές και ότι είχε εξασφαλιστεί η συγκατάθεσή τους.

Η αναγγελία προσδιόριζε δύο διαδρομές ερευνών από τη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου προς την Κύπρο, για το χρονικό διάστημα από 10 Νοεμβρίου 2026 έως 19 Μαρτίου 2027.

Παράλληλα, επικαλούνταν τις τουρκικές διεκδικήσεις υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο, παραπέμποντας στην επιστολή A/74/757 που είχε καταθέσει η Άγκυρα στον ΟΗΕ τον Μάρτιο του 2020.

Η διαφοροποίηση της διατύπωσης έχει ιδιαίτερη σημασία.

Ενώ αρχικά η Τουρκία αμφισβητούσε τις έρευνες επειδή, κατά τον ισχυρισμό της, δεν είχε συναινέσει, στη συνέχεια παρουσίασε τις ίδιες δραστηριότητες ως συντονισμένες και εγκεκριμένες από τις τουρκικές αρχές.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι πράγματι είχε ζητηθεί ή χορηγηθεί τουρκική άδεια. Αποτελεί τον ισχυρισμό της Άγκυρας, τον οποίο η Αθήνα απορρίπτει.

Η απάντηση της Αθήνας

Η ελληνική πλευρά αντέδρασε άμεσα, αρχικά μέσω διπλωματικών πηγών και στη συνέχεια με επίσημη αντι-NAVTEX.

Σύμφωνα με κύκλους του υπουργείου Εξωτερικών, Ελλάδα και Κύπρος ήταν οι μόνες χώρες προς τις οποίες είχαν υποβληθεί αιτήματα αδειοδότησης για τις εργασίες.

Η Αθήνα υποστήριξε επίσης ότι η κίνηση του πλοίου πραγματοποιείται βάσει της ελληνικής NAVTEX και ότι η τουρκική αναγγελία εκδόθηκε αφού η πορεία του είχε ήδη δημοσιοποιηθεί.

Στις 11 Νοεμβρίου εκδόθηκε η ελληνική NAVWARN 1441/26, η οποία χαρακτήρισε την τουρκική αναγγελία άκυρη και ανίσχυρη.

Στο επίσημο κείμενο γίνεται αναφορά σε τρεις ελληνικές άδειες, με ημερομηνίες 7 Ιουνίου 2024, 11 Φεβρουαρίου 2026 και 6 Νοεμβρίου 2026.

Παράλληλα, η ελληνική Υδρογραφική Υπηρεσία υποστήριξε ότι οι συγκεκριμένες γραμμές ερευνών βρίσκονται εντός ελληνικής περιοχής εξυπηρέτησης NAVTEX και ότι σημαντικά τμήματά τους εμπίπτουν στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, σύμφωνα με την ελληνική νομική θέση.

Εδώ χρειάζεται μία ουσιαστική διευκρίνιση: η αρμοδιότητα έκδοσης NAVTEX και τα κυριαρχικά δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας ή της ΑΟΖ είναι διαφορετικά νομικά ζητήματα. Η περιοχή ευθύνης μιας υπηρεσίας ναυτικών αναγγελιών δεν καθορίζει από μόνη της τα όρια θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Η αντιπαράθεση συνεπώς δεν περιορίζεται στο ποιος εκδίδει ναυτικές αναγγελίες. Συνδέεται με βαθύτερες διαφωνίες για την οριοθέτηση και την άσκηση δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Γιατί η Τουρκία δεν έχει επαναλάβει μέχρι στιγμής την αντίδραση του 2024;

Η απουσία επιβεβαιωμένης στρατιωτικής παρεμπόδισης δεν σημαίνει ότι η Τουρκία έχει εγκαταλείψει τις διεκδικήσεις της.

Αντίθετα, οι δύο NAVTEX δείχνουν ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να αμφισβητεί την ελληνική θέση και να επιδιώκει να εμφανίζεται ως αρμόδια για τις ερευνητικές δραστηριότητες.

Το ερώτημα είναι γιατί επέλεξε, τουλάχιστον στην αρχική φάση της αποστολής, αυτή τη μορφή αντίδρασης.

Μια πρώτη εξήγηση σχετίζεται με τη θέση και τη φάση των εργασιών του πλοίου.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Καθημερινής στις 11 Νοεμβρίου, το Abeille Marengo επρόκειτο να παραμείνει αρχικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων για βαθμονόμηση εξοπλισμού, πριν κινηθεί νοτιότερα από το πέρασμα Κάσου–Καρπάθου.

Επομένως, η απουσία έντασης κατά τις πρώτες ημέρες δεν αρκεί για να αξιολογηθεί η τουρκική στάση απέναντι στο σύνολο των προγραμματισμένων ερευνών.

Μια δεύτερη πιθανή εξήγηση αφορά τον διεθνή χαρακτήρα της αποστολής.

Το πλοίο φέρει γαλλική σημαία και συμμετέχει σε ένα έργο ευρωπαϊκού ενεργειακού ενδιαφέροντος. Επιπλέον, στο πρόγραμμα εμπλέκονται γαλλικές επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων η Nexans, που έχει αναλάβει την προμήθεια του υποθαλάσσιου καλωδίου.

Μια ενδεχόμενη στρατιωτική αντιπαράθεση δεν θα αφορούσε επομένως αποκλειστικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά θα μπορούσε να αποκτήσει και ευρύτερες διπλωματικές διαστάσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Γαλλία έχει ανακοινώσει πρόθεση στρατιωτικής παρέμβασης για την προστασία του πλοίου. Ούτε αποδεικνύει ότι η Άγκυρα αποφεύγει την ένταση εξαιτίας της γαλλικής παρουσίας.

Πρόκειται για παράγοντα που μπορεί να επηρεάζει τους διπλωματικούς υπολογισμούς, χωρίς να υπάρχει δημόσια επιβεβαίωση για τα πραγματικά κίνητρα της τουρκικής ηγεσίας.

Μια τρίτη ερμηνεία αφορά την ίδια τη χρήση των NAVTEX.

Με την έκδοση των αναγγελιών, η Τουρκία μπορεί να επιδιώκει την καταγραφή και επανάληψη των διεκδικήσεών της, χωρίς να χρειάζεται σε αυτή τη φάση να αναπτύξει πολεμικά πλοία.

Η τακτική αυτή δεν ισοδυναμεί με διεθνή αναγνώριση των τουρκικών θέσεων. Επιτρέπει όμως στην Άγκυρα να διατηρεί τη διαφωνία στο προσκήνιο, αφήνοντας ανοιχτές τις επιλογές της για τη συνέχεια.

Τι θα συμβεί όταν το Abeille Marengo φτάσει στην επίμαχη περιοχή;

Το σημαντικότερο ερώτημα αφορά την επόμενη φάση της ερευνητικής αποστολής.

Εφόσον το γαλλικό πλοίο προχωρήσει στις προγραμματισμένες εργασίες νοτιοανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου, η τουρκική στάση θα μπορεί να αξιολογηθεί με σαφέστερα επιχειρησιακά δεδομένα.

Υπάρχουν τρία βασικά ενδεχόμενα.

Το πρώτο είναι να συνεχιστούν οι εργασίες χωρίς φυσική παρεμπόδιση. Σε αυτή την περίπτωση, η Τουρκία θα έχει περιορίσει την αντίδρασή της σε διπλωματικό και διοικητικό επίπεδο, ενώ το έργο θα μπορεί να προχωρήσει σύμφωνα με τον σχεδιασμό του.

Το δεύτερο είναι να εμφανιστούν τουρκικές ναυτικές μονάδες στην ευρύτερη περιοχή. Μια τέτοια εξέλιξη θα αύξανε την επιχειρησιακή ένταση, χωρίς όμως η απλή παρουσία πολεμικών πλοίων να σημαίνει αυτομάτως παρεμπόδιση ή κρίση.

Το τρίτο είναι να επιχειρηθεί πραγματικός περιορισμός των ερευνητικών δραστηριοτήτων. Σε μια τέτοια περίπτωση, η εξέλιξη θα αποκτούσε ιδιαίτερο βάρος, καθώς θα έθετε ευθέως το ζήτημα της συνέχισης των εργασιών και της αντιμετώπισης της αμφισβήτησης επί του πεδίου.

Κανένα από τα παραπάνω ενδεχόμενα δεν μπορεί να παρουσιαστεί σήμερα ως βέβαιη εξέλιξη.

Το καθοριστικό στοιχείο θα είναι εάν το πλοίο θα μπορέσει να πραγματοποιήσει τις προγραμματισμένες μετρήσεις στις συγκεκριμένες θαλάσσιες ζώνες, χωρίς να αναγκαστεί να τροποποιήσει ή να διακόψει τις εργασίες του εξαιτίας εξωτερικής παρέμβασης.

Η στρατηγική σημασία του Great Sea Interconnector

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου αποτελεί έργο μεγάλης ενεργειακής σημασίας.

Η ολοκλήρωσή του προβλέπεται να συνδέσει το κυπριακό ηλεκτρικό σύστημα με το ευρωπαϊκό δίκτυο, περιορίζοντας την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου.

Πέρα όμως από την οικονομική και τεχνική του διάσταση, το έργο συνδέεται με τη δυνατότητα υλοποίησης διασυνοριακών υποδομών σε θαλάσσιες περιοχές όπου υπάρχουν αντικρουόμενες αξιώσεις.

Η συνέχιση των ερευνών έχει επομένως ουσιαστική σημασία, όχι ως στρατιωτική επίδειξη, αλλά ως πρακτική προϋπόθεση για την πρόοδο ενός ενεργειακού προγράμματος.

Κάσος 2024 και Κάσος 2026: Η πραγματική διαφορά

Η αντιπαράθεση του 2024 χαρακτηρίστηκε από ορατή παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων και από σοβαρές δυσκολίες στη συνέχιση των ερευνών.

Τον Νοέμβριο του 2026, η Τουρκία έχει επιλέξει μέχρι στιγμής να προβάλλει τις θέσεις της με ναυτικές αναγγελίες, ενώ η ελληνική πλευρά απαντά με δικές της NAVTEX, άδειες και διπλωματικές τοποθετήσεις.

Η διαφορά είναι ουσιαστική, αλλά δεν πρέπει να οδηγεί σε βιαστικά συμπεράσματα.

Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ώστε να υποστηριχθεί ότι η Άγκυρα έχει υποχωρήσει, όπως δεν υπάρχουν και επιβεβαιωμένες πληροφορίες για επικείμενη στρατιωτική κλιμάκωση.

Η εξέλιξη της αποστολής θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι προβλεπόμενες έρευνες θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό.

Το πραγματικό τεστ για την Κάσο του 2026 δεν είναι ποια πλευρά θα εκδώσει την επόμενη NAVTEX. Είναι αν το Abeille Marengo θα ολοκληρώσει τις εργασίες του στις θαλάσσιες περιοχές που αποτέλεσαν το επίκεντρο της κρίσης του 2024.

Αυτό θα αποτελέσει το ουσιαστικό επιχειρησιακό αποτέλεσμα, πέρα από τις δηλώσεις, τις διεκδικήσεις και τις διπλωματικές ερμηνείες.