Η άγνωστη μετατροπή στα ελληνικά RF-5A | Οι τέσσερις κάμερες και οι δυνατότητες του Freedom Fighter

ΙΣΤΟΡΙΚΟ – ΤΕΧΝΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ | ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ

Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, τα αεροσκάφη της οικογένειας Northrop F-5 Freedom Fighter αποτέλεσαν σημαντικό τμήμα της δύναμης μαχητικών της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας. Μικρά σε διαστάσεις, δικινητήρια, υπερηχητικά και με ιδιαίτερα αξιόλογη ευελιξία, χρησιμοποιήθηκαν σε διαφορετικούς επιχειρησιακούς ρόλους, από την αναχαίτιση έως τη δίωξη-βομβαρδισμό και την τακτική φωτοαναγνώριση.

Μια λιγότερο γνωστή πτυχή της ιστορίας τους αφορά τα ελληνικά RF-5A. Τα αεροσκάφη αυτά είχαν κατασκευαστεί ως φωτοαναγνωριστικές εκδόσεις του F-5A, με ειδικό εξοπλισμό στο ρύγχος, διατηρώντας σημαντικές μαχητικές δυνατότητες.

Στην πορεία της υπηρεσίας τους, ορισμένα ελληνικά RF-5A μετατράπηκαν σε διαμόρφωση F-5A. Η μετασκευή αυτή δεν αποτελεί απλώς μια πληροφορία που αναπαράγεται σε καταλόγους αεροσκαφών. Υπάρχει συγκεκριμένη φωτογραφική τεκμηρίωση για τουλάχιστον ένα ελληνικό αεροσκάφος, το 70-1617, το οποίο καταγράφεται  ως πρώην RF-5A που είχε μετατραπεί σε F-5A.

Η ιστορία παρουσιάζει ιδιαίτερο τεχνικό ενδιαφέρον, καθώς αναδεικνύει τις δυνατότητες προσαρμογής ενός ελαφρού μαχητικού, σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιχειρησιακές ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας μεταβάλλονταν.

Η άφιξη των F-5 στην Ελλάδα και ο ρόλος των RF-5A

Η Πολεμική Αεροπορία άρχισε να παραλαμβάνει τα πρώτα F-5A το 1965, εντάσσοντας έναν νέο τύπο υπερηχητικού μαχητικού στο δυναμικό της.

Ακολούθησε η αξιοποίηση του τύπου από περισσότερες Μοίρες, ενώ η φωτοαναγνωριστική έκδοση RF-5A συνδέθηκε με τη δραστηριότητα της 349 Μοίρας.

Η αποστολή των αναγνωριστικών αεροσκαφών ήταν ουσιαστικά διαφορετική από εκείνη των μαχητικών που προορίζονταν κυρίως για αναχαίτιση. Τα RF-5A είχαν σχεδιαστεί για τη συλλογή φωτογραφικών πληροφοριών, προσφέροντας τη δυνατότητα προσέγγισης μιας περιοχής με μεγάλη ταχύτητα, πραγματοποίησης λήψεων και επιστροφής στη βάση τους.

Στην ελληνική υπηρεσία τα RF-5A χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για την ενίσχυση της τακτικής αναγνώρισης, σε μια περίοδο κατά την οποία εξακολουθούσαν να επιχειρούν και τα παλαιότερα RF-84F Thunderflash.

Με την είσοδο νεότερων αναγνωριστικών αεροσκαφών, ιδιαίτερα των RF-4E Phantom II, ο επιχειρησιακός ρόλος των RF-5A διαφοροποιήθηκε σταδιακά.

Οι τέσσερις φωτομηχανές KS-92A: Το ιδιαίτερο ρύγχος του RF-5A

Η βασική κατασκευαστική διαφοροποίηση του RF-5A από το συμβατικό F-5A εντοπιζόταν στο εμπρόσθιο τμήμα της ατράκτου.

Το φωτοαναγνωριστικό αεροσκάφος διέθετε ειδικά διαμορφωμένο ρύγχος για την εγκατάσταση τεσσάρων φωτομηχανών KS-92, οι οποίες επέτρεπαν τη φωτογράφιση περιοχών ενδιαφέροντος από διαφορετικές γωνίες.

Οι φωτομηχανές διέθεταν αυτόματο έλεγχο έκθεσης και χρησιμοποιούσαν φωτογραφικό φιλμ, με κασέτες μήκους περίπου 30,5 μέτρων η καθεμία.

Το φωτογραφικό σύστημα επέτρεπε διαμορφώσεις λήψης προς τα εμπρός υπό γωνία, κατακόρυφα και με πλευρική κάλυψη για τη φωτογράφιση ευρύτερων περιοχών.

Η τεχνική βιβλιογραφία καταγράφει έξι βασικές φωτογραφικές διαμορφώσεις με διαφορετικούς φακούς.

Σημαντικό χαρακτηριστικό της σχεδίασης ήταν η πρόσβαση στον αναγνωριστικό εξοπλισμό μέσω του ειδικού καλύμματος στο άνω τμήμα του ρύγχους, γεγονός που διευκόλυνε την αντικατάσταση και επαναφόρτωση των φωτομηχανών.

Η τεχνική περιγραφή του συστήματος αναφέρει δυνατότητα αφαίρεσης, επαναφόρτωσης και επανατοποθέτησης των τεσσάρων φωτομηχανών μέσα σε περίπου πέντε λεπτά. Πρόκειται για χαρακτηριστικό της κατασκευαστικής σχεδίασης και όχι για επιβεβαιωμένο επιχειρησιακό χρόνο εξυπηρέτησης των ελληνικών RF-5A.

Η αξιοποίηση των φωτογραφιών γινόταν μετά την επιστροφή του αεροσκάφους, καθώς απαιτούνταν εμφάνιση του φιλμ και φωτοερμηνεία. Η διαδικασία αυτή διέφερε ουσιαστικά από τα σύγχρονα ηλεκτροοπτικά συστήματα, τα οποία επιτρέπουν ψηφιακή αποθήκευση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, άμεση μετάδοση εικόνων.

Εδώ απαιτείται μια σημαντική διευκρίνιση. Η παραπάνω περιγραφή αφορά την κατασκευαστική διαμόρφωση του RF-5A. Δεν έχει διασταυρωθεί από ελληνικά τεχνικά μητρώα ότι όλα τα ελληνικά αεροσκάφη διατηρούσαν εγκατεστημένο και πλήρως λειτουργικό το σύνολο του φωτογραφικού εξοπλισμού σε κάθε περίοδο της υπηρεσίας τους.

Η μαχητική πλευρά του RF-5A | Ένα αναγνωριστικό που μπορούσε να αναχαιτίσει

Ένα από τα περισσότερο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του RF-5A ήταν ότι η σχεδίασή του επέτρεπε τη διατήρηση σημαντικών μαχητικών δυνατοτήτων.

Η αναγνωριστική έκδοση βασιζόταν στην ίδια οικογένεια αεροσκαφών με το F-5A και μπορούσε να διαθέτει πυροβόλα των 20 χιλιοστών και βλήματα αέρος-αέρος, ανάλογα με την επιχειρησιακή διαμόρφωση.

Το γεγονός αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της Ελλάδας.

Σύμφωνα με μαρτυρίες χειριστών, από την άνοιξη του 1983 τα RF-5A της 349 Μοίρας άρχισαν να εκτελούν και καθήκοντα αεροσκαφών επιφυλακής αναχαίτισης στο Αιγαίο.

Το δημοσίευμα καταγράφει συγκεκριμένα στοιχεία για τον οπλισμό και την επιχειρησιακή διαμόρφωση των αεροσκαφών.

Κατά τις αποστολές αυτές, η συνήθης διαμόρφωση που περιγράφεται περιλάμβανε δύο πυροβόλα M39A2 των 20 χιλιοστών με 280 βλήματα ανά πυροβόλο, δύο βλήματα αέρος-αέρος AIM-9P3 ή AIM-9P4 Sidewinder στις ακροπτερυγικές θέσεις και μία απορριπτόμενη δεξαμενή καυσίμου χωρητικότητας 150 αμερικανικών γαλονιών στον κεντρικό φορέα.

Το βάρος απογείωσης σε αυτή τη διαμόρφωση αναφέρεται περίπου στις 15.000 λίβρες, δηλαδή 6.804 κιλά.

Αυτό αποτελεί ιδιαίτερα ενδιαφέρον τεκμήριο της επιχειρησιακής αξιοποίησης των ελληνικών RF-5A, καθώς αποδεικνύει, μέσω δημοσιευμένων μαρτυριών, ότι η αναγνωριστική τους ιδιότητα δεν απέκλειε τη συμμετοχή τους στην αεράμυνα.

Η δυνατότητα αυτή, ωστόσο, δεν πρέπει να συγχέεται με την ύπαρξη σύγχρονου συστήματος αναχαίτισης παντός καιρού. Το F-5A και το RF-5A δεν διέθεταν ραντάρ έρευνας αντίστοιχο εκείνων που χρησιμοποιούσαν μεγαλύτερα αναχαιτιστικά.

Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτιόταν από τον επίγειο έλεγχο, τις συνθήκες ορατότητας, την εκπαίδευση του χειριστή και τις δυνατότητες των διαθέσιμων όπλων.

Οι κινητήρες General Electric J85-GE-13

Η σχεδίαση του F-5A στηρίχθηκε στη χρήση δύο μικρών στροβιλοκινητήρων General Electric J85-GE-13, με σύστημα μετάκαυσης.

Η επιλογή δύο σχετικά μικρών κινητήρων επέτρεψε στη Northrop να διατηρήσει περιορισμένες τις διαστάσεις της ατράκτου, προσφέροντας παράλληλα αξιόλογες επιδόσεις.

Κάθε κινητήρας απέδιδε περίπου 2.720 λίβρες ώσης χωρίς μετάκαυση και 4.080–4.090 λίβρες με μετάκαυση, ανάλογα με τη δημοσιευμένη τεχνική πηγή.

Συνεπώς, η συνολική ώση των δύο κινητήρων με μετάκαυση ήταν περίπου 8.160–8.180 λίβρες, δηλαδή 36,3 kN.

Η σχεδίαση αυτή έδινε στο αεροσκάφος δυνατότητα υπερηχητικής πτήσης, παρά το μικρό του μέγεθος.

Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί ότι η ενεργοποίηση της μετάκαυσης συνεπαγόταν σημαντική αύξηση της κατανάλωσης καυσίμου, στοιχείο που επηρέαζε τη διαθέσιμη αυτονομία κατά τη διάρκεια απαιτητικών αποστολών.

Οι επιδόσεις και τα τεχνικά χαρακτηριστικά

Ο ακόλουθος πίνακας περιλαμβάνει δημοσιευμένα ονομαστικά χαρακτηριστικά της βασικής οικογένειας F-5A/RF-5A. Δεν αποτελεί δελτίο μετρημένων επιδόσεων ενός συγκεκριμένου ελληνικού μετασκευασμένου αεροσκάφους.

Οι διαστάσεις και οι επιδόσεις προέρχονται από δημοσιευμένα τεχνικά στοιχεία της οικογένειας του τύπου. Οι τιμές παρουσιάζουν μικρές αποκλίσεις μεταξύ πηγών και διαμορφώσεων. Ο αναφερόμενος οπλισμός βασίζεται ειδικά στην καταγεγραμμένη ελληνική χρήση της 349 Μοίρας.

Γιατί το μικρό F-5 μπορούσε να αντιμετωπίσει μεγαλύτερα μαχητικά

Η επιχειρησιακή αξία του Freedom Fighter δεν περιοριζόταν στην ταχύτητα.

Το μικρό μέγεθος, η ευελιξία και η σχετικά χαμηλή μάζα του αεροσκάφους αποτελούσαν σημαντικά χαρακτηριστικά για την εκτέλεση ελιγμών σε κλειστή αερομαχία.

Οι χειριστές μπορούσαν να αξιοποιούν τις δυνατότητές του σε μικρές αποστάσεις, όπου η οπτική επαφή με τον αντίπαλο και η σωστή διαχείριση της ενέργειας του αεροσκάφους είχαν καθοριστική σημασία.

Αντίθετα, η απουσία ραντάρ έρευνας και οι περιορισμοί των τότε συστημάτων αποστολής αποτελούσαν σημαντικά μειονεκτήματα σε μεγαλύτερες αποστάσεις και σε δυσμενείς συνθήκες ορατότητας.

Οι μαρτυρίες χειριστών επισημαίνουν τη δυνατότητα του μικρού μαχητικού να ανταποκρίνεται σε απαιτητικούς ελιγμούς, ιδιαίτερα όταν ο χειριστής γνώριζε πλήρως τα πτητικά χαρακτηριστικά και τους περιορισμούς του.

Η ευελιξία αυτή δεν πρέπει να μεταφράζεται σε απόλυτη υπεροχή απέναντι σε μεγαλύτερα ή τεχνολογικά νεότερα αεροσκάφη. Το αποτέλεσμα μιας εμπλοκής εξαρτάται από πλήθος παραμέτρων, όπως η αρχική θέση, η ταχύτητα, το ύψος, ο οπλισμός και οι τακτικές που χρησιμοποιούνται.

Η μετατροπή των ελληνικών RF-5A σε F-5A

Η μετάβαση από τη φωτοαναγνωριστική χρήση σε μαχητική διαμόρφωση αποτελεί το πιο ιδιαίτερο κεφάλαιο της ιστορίας.

Σύμφωνα με τον ιστορικό κατάλογο του Αμερικανού ερευνητή Joe Baugher, πέντε από τα δεκατρία ελληνικά RF-5A που αναφέρονται στη συγκεκριμένη καταγραφή μετατράπηκαν σε διαμόρφωση F-5A.

Ο ίδιος συνδέει τις μετατροπές με την ενίσχυση των ελληνικών αναγνωριστικών δυνατοτήτων από τα RF-4E Phantom II.

Πρόκειται για συγκεκριμένη δευτερογενή ιστορική καταγραφή. Ο ακριβής αριθμός των μετασκευών δεν έχει διασταυρωθεί, στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας, με επίσημο μητρώο εργασιών της Πολεμικής Αεροπορίας.

Η κατασκευαστική ομοιότητα των F-5A και RF-5A επέτρεπε θεωρητικά την αντικατάσταση του ειδικού αναγνωριστικού ρύγχους με το αντίστοιχο του βασικού μαχητικού.

Η τεχνική βιβλιογραφία διευκρινίζει ότι μια τέτοια εργασία δεν ήταν κατάλληλη για γρήγορη αλλαγή διαμόρφωσης σε συνήθεις συνθήκες εξυπηρέτησης αεροσκάφους.

Δεν έχει εντοπιστεί το ελληνικό τεχνικό δελτίο που θα επέτρεπε να περιγραφούν με βεβαιότητα όλες οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν στα συγκεκριμένα αεροσκάφη.

Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να υποστηριχθεί χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση ότι σε κάθε περίπτωση αφαιρέθηκαν τέσσερις εγκατεστημένες φωτομηχανές, αντικαταστάθηκε ολόκληρο το ρύγχος ή έγιναν συγκεκριμένες τροποποιήσεις στην καλωδίωση και στον εξοπλισμό του πιλοτηρίου.

Το επιχειρησιακό αποτύπωμα στην Ελλάδα

Η ιστορία των RF-5A είναι χαρακτηριστική της προσπάθειας αξιοποίησης αεροπορικού υλικού σε διαφορετικούς ρόλους, ανάλογα με τις ανάγκες και τις διαθέσιμες δυνατότητες.

Τα ελληνικά αναγνωριστικά Freedom Fighter δεν περιορίστηκαν αποκλειστικά σε φωτογραφικές αποστολές.

Η καταγεγραμμένη ανάληψη καθηκόντων επιφυλακής αναχαίτισης από την 349 Μοίρα, ήδη από την άνοιξη του 1983, αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της υπηρεσίας τους.

Παράλληλα, η φωτογραφικά τεκμηριωμένη μετατροπή του 70-1617 αποδεικνύει ότι τουλάχιστον ένα ελληνικό RF-5A απέκτησε τη διαμόρφωση F-5A.

Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τη δυνατότητα προσαρμογής της πλατφόρμας, αλλά και την ανάγκη συνέχισης της ιστορικής έρευνας ώστε να προσδιοριστεί η πλήρης έκταση του προγράμματος μετασκευών.

Τα F-5A και οι συγγενικές εκδόσεις τους ολοκλήρωσαν την ελληνική επιχειρησιακή τους πορεία στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αφήνοντας πίσω τους μια μακρά ιστορία υπηρεσίας.

Ακόμη και σήμερα, η καταγραφή των επιμέρους αεροσκαφών, των διαμορφώσεών τους και των τεχνικών αλλαγών που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας τους παραμένει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας.

Η περίπτωση του 70-1617 αποτελεί ένα μικρό αλλά σημαντικό κομμάτι αυτής της ιστορίας. Ένα φωτοαναγνωριστικό που τεκμηριωμένα καταγράφηκε ως μετασκευασμένο μαχητικό και υπενθυμίζει πόσες τεχνικές λεπτομέρειες της ιστορίας της Πολεμικής Αεροπορίας παραμένουν ακόμη προς καταγραφή.