Η νέα Διοίκηση Επιχειρήσεων Διαστήματος στην Αεροπορική Βάση Δεκέλειας, οι ελληνικοί δορυφόροι, οι στρατιωτικές επικοινωνίες και το σχέδιο για μεγαλύτερη εθνική αυτονομία. Τι σημαίνει στην πράξη η δημιουργία της και γιατί το Διάστημα αποκτά καθοριστική σημασία για την άμυνα της χώρας.

Η Ελλάδα κάνει ένα ακόμη βήμα σε έναν τομέα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε μακρινός από την καθημερινότητα των Ενόπλων Δυνάμεων. Το Διάστημα δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικό πεδίο επιστημονικής έρευνας ή δραστηριότητας των μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων. Έχει εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο για την παρακολούθηση στρατιωτικών κινήσεων, τη μετάδοση πληροφοριών, την ασφαλή επικοινωνία και την υποστήριξη επιχειρήσεων σε ξηρά, θάλασσα και αέρα.

Τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου 2026 εγκαινιάστηκε στην Αεροπορική Βάση Δεκέλειας, στο Τατόι, η νέα Διοίκηση Επιχειρήσεων Διαστήματος της Πολεμικής Αεροπορίας, παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια και της στρατιωτικής ηγεσίας.

Πίσω όμως από την τελετή εγκαινίων βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο σχέδιο, η δημιουργία ενός εθνικού συστήματος που θα επιτρέπει στις Ένοπλες Δυνάμεις να αποκτούν, να επεξεργάζονται και να αξιοποιούν δορυφορικές πληροφορίες, χωρίς να εξαρτώνται στον ίδιο βαθμό από τρίτες χώρες και ιδιωτικές εταιρείες.

Το ζήτημα δεν είναι απλώς να διαθέτει η Ελλάδα δορυφόρους. Είναι να μπορεί να γνωρίζει τι συμβαίνει σε μια περιοχή ενδιαφέροντος, να εξασφαλίζει την επικοινωνία μεταξύ των στρατιωτικών της δυνάμεων και να μεταφέρει τις απαραίτητες πληροφορίες στα επιτελεία και στις μονάδες που τις χρειάζονται.

Τι ακριβώς είναι η Διοίκηση Επιχειρήσεων Διαστήματος

Η νέα Διοίκηση δεν είναι μια μονάδα με την παραδοσιακή έννοια. Δεν διαθέτει μαχητικά αεροσκάφη που θα πραγματοποιούν αποστολές αναχαίτισης ούτε έχει ως αποστολή να εκτοξεύει πυραύλους στο Διάστημα.

Πρόκειται για μια εξειδικευμένη δομή της Πολεμικής Αεροπορίας, η οποία αναλαμβάνει τον συντονισμό και την επιχειρησιακή αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι δορυφόροι και οι σχετικές επίγειες υποδομές.

Με απλά λόγια, αποστολή της είναι να μετατρέπει τις πληροφορίες που προέρχονται από το Διάστημα σε χρήσιμα δεδομένα για τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Στη Διοίκηση υπάγεται το Κέντρο Επιχειρήσεων Διαστήματος, του οποίου η λειτουργία παρουσιάστηκε κατά την τελετή εγκαινίων. Διοικητής της νέας δομής είναι ο Σμήναρχος (ΜΑ) Χρήστος Δρίτσας.

Ο Αρχηγός ΓΕΑ, Αντιπτέραρχος (Ι) Δημοσθένης Γρηγοριάδης, περιέγραψε τη νέα Διοίκηση ως κεντρικό φορέα συντονισμού των εθνικών διαστημικών δυνατοτήτων, με έμφαση στην επιτήρηση του διαστημικού περιβάλλοντος και στην υποστήριξη όλων των Κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων.

Πώς θα λειτουργεί στην πράξη

Ας υποθέσουμε ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις χρειάζονται μια πρόσφατη εικόνα από μια περιοχή στρατιωτικού ενδιαφέροντος.

Σήμερα, η συλλογή τέτοιων πληροφοριών μπορεί να πραγματοποιείται με αεροσκάφη, μη επανδρωμένα συστήματα, επίγεια μέσα ή δορυφορικές υπηρεσίες.

Η αξιοποίηση των διαστημικών δυνατοτήτων προσθέτει μία ακόμη σημαντική επιλογή. Ένας δορυφόρος παρατήρησης μπορεί, κατά τη διέλευσή του πάνω από την περιοχή, να συλλέξει εικόνες ή άλλα δεδομένα. Αυτά μεταφέρονται σε επίγειες υποδομές, υποβάλλονται σε επεξεργασία και μπορούν να αξιοποιηθούν από αρμόδιους αναλυτές και στρατιωτικά επιτελεία.

Η νέα Διοίκηση θα έχει ρόλο στον συντονισμό αυτής της διαδικασίας, ώστε η πληροφορία να εντάσσεται στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.

Για παράδειγμα, δορυφορικές εικόνες από μια ναυτική περιοχή θα μπορούσαν να συμβάλουν στην παρακολούθηση της δραστηριότητας πλοίων. Αντίστοιχα, δεδομένα από χερσαίες περιοχές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση μεταβολών σε εγκαταστάσεις, υποδομές ή συγκεντρώσεις στρατιωτικών μέσων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δορυφόρος μπορεί να παρακολουθεί συνεχώς ένα συγκεκριμένο σημείο. Η συχνότητα των λήψεων εξαρτάται από την τροχιά, τον αριθμό των διαθέσιμων δορυφόρων, τις τεχνικές δυνατότητές τους και τις προτεραιότητες κάθε αποστολής.

Εκεί βρίσκεται και η αξία ενός ολοκληρωμένου δικτύου: όσο περισσότερα κατάλληλα μέσα συνδυάζονται, τόσο καλύτερη μπορεί να γίνει η κάλυψη των επιχειρησιακών αναγκών.

Οι δορυφόροι που σχεδιάζει να αποκτήσει η Ελλάδα

Από τα σημαντικότερα στοιχεία που προέκυψαν κατά την παρουσίαση της νέας Διοίκησης είναι ο σχεδιασμός για την ανάπτυξη πρόσθετων στρατιωτικών δορυφορικών δυνατοτήτων.

Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, προβλέπονται:

Οι έξι οπτικοί δορυφόροι προορίζονται για τη συλλογή εικόνων της επιφάνειας της Γης. Οι τρεις δορυφόροι SIGINT σχεδιάζονται για τη συλλογή πληροφοριών από ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές, ενώ οι τρεις δορυφόροι SAR θα χρησιμοποιούν ραντάρ συνθετικού ανοίγματος.

Η τελευταία κατηγορία παρουσιάζει ιδιαίτερο επιχειρησιακό ενδιαφέρον, καθώς επιτρέπει την παρατήρηση της επιφάνειας ακόμη και τη νύχτα ή όταν υπάρχουν σύννεφα.

Αντίθετα, ένας οπτικός δορυφόρος που καταγράφει εικόνες στο ορατό φάσμα επηρεάζεται από τον φωτισμό και τη νεφοκάλυψη.

Είναι ακριβώς αυτή η συμπληρωματική λειτουργία που καθιστά σημαντικό τον συνδυασμό διαφορετικών δορυφορικών συστημάτων.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ – ΒΙΝΤΕΟ

Τι διαθέτει ήδη η χώρα και τι σχεδιάζεται για τα επόμενα χρόνια

Η προσπάθεια δεν ξεκινά από το μηδέν. Η Ελλάδα χρησιμοποιεί ήδη διαστημικές υπηρεσίες, διαθέτει επίγειες υποδομές και συμμετέχει σε ευρωπαϊκά προγράμματα.

Στην ομιλία του ο Νίκος Δένδιας αναφέρθηκε συγκεκριμένα στον σταθμό εδάφους του ευρωπαϊκού στρατιωτικού προγράμματος HELIOS-II, που έχει αναπτυχθεί στην 114 Πτέρυγα Μάχης στην Τανάγρα, καθώς και στον επίγειο σταθμό δορυφορικών επικοινωνιών στην Αταλάντη.

Ο υπουργός ανακοίνωσε επίσης ότι έχουν αποκτηθεί δυνατότητες που αντιστοιχούν σε 16 οπτικούς δορυφόρους χαμηλής τροχιάς, διττής χρήσης, μέσω συνεργασίας με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.

Χρειάζεται εδώ μια σημαντική διευκρίνιση. Η συγκεκριμένη αναφορά δεν συνοδεύτηκε από αναλυτική παρουσίαση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος κάθε δορυφόρου, της επιχειρησιακής διαθεσιμότητάς του ή του τρόπου πρόσβασης των Ενόπλων Δυνάμεων στα δεδομένα του. Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Πολεμική Αεροπορία έχει ήδη υπό τον αποκλειστικό της έλεγχο 16 στρατιωτικούς δορυφόρους.

Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων, το οποίο προβλέπει 13 επιχειρησιακούς μικροδορυφόρους παρατήρησης της Γης και 11 πειραματικούς κυβοδορυφόρους. Το πρόγραμμα αποτελεί ξεχωριστή εθνική πρωτοβουλία, με σημαντικές όμως δυνατότητες αξιοποίησης και για ανάγκες ασφάλειας και άμυνας.

Οι έξι τομείς στους οποίους θα στηρίζονται οι επιχειρήσεις

Η διαστημική δραστηριότητα δεν περιορίζεται στη φωτογράφιση εγκαταστάσεων. Η νέα Διοίκηση καλείται να αξιοποιήσει ένα ευρύτερο σύνολο υπηρεσιών.

Πρώτος τομέας είναι η παρακολούθηση του διαστημικού περιβάλλοντος, δηλαδή η γνώση της θέσης και της κίνησης δορυφόρων και άλλων αντικειμένων σε τροχιά. Αυτή η δραστηριότητα είναι απαραίτητη για την ασφάλεια των διαστημικών υποδομών.

Δεύτερος είναι η έγκαιρη προειδοποίηση. Η διαστημική τεχνολογία μπορεί, με κατάλληλους εξειδικευμένους αισθητήρες, να συμβάλει στον εντοπισμό εκτοξεύσεων βαλλιστικών πυραύλων και άλλων απειλών. Πρόκειται για επιχειρησιακή δυνατότητα που απαιτεί ιδιαίτερα προηγμένα συστήματα και δεν έχει ανακοινωθεί ότι η Ελλάδα τη διαθέτει αυτόνομα.

Τρίτος τομέας είναι η δορυφορική αναγνώριση και επιτήρηση. Με εικόνες και άλλα δεδομένα, οι στρατιωτικές υπηρεσίες μπορούν να σχηματίζουν καλύτερη εικόνα για τις δραστηριότητες που εξελίσσονται σε περιοχές ενδιαφέροντος.

Τέταρτος είναι οι ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες, ώστε μονάδες που βρίσκονται σε μεγάλες αποστάσεις να μπορούν να ανταλλάσσουν πληροφορίες ακόμη και όταν τα συμβατικά δίκτυα αντιμετωπίζουν προβλήματα.

Πέμπτος είναι η πλοήγηση και ο ακριβής προσδιορισμός θέσης, υπηρεσίες απαραίτητες για αεροσκάφη, πολεμικά πλοία, χερσαίες δυνάμεις και πολλά σύγχρονα οπλικά συστήματα.

Τέλος, υπάρχει η παρακολούθηση του διαστημικού καιρού. Η ηλιακή δραστηριότητα και οι γεωμαγνητικές διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν τις επικοινωνίες, την πλοήγηση και τη λειτουργία δορυφόρων.

Οι έξι αυτοί τομείς περιγράφουν το εύρος των υπηρεσιών που επιδιώκεται να αξιοποιεί η νέα δομή. Δεν σημαίνει ότι όλες οι δυνατότητες υπάρχουν ήδη στην ίδια έκταση ή με πλήρη εθνική αυτονομία.

Το μεγάλο στοίχημα: Να μην εξαρτάται η Ελλάδα από ξένους δορυφόρους

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που ανέδειξε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας αφορά την εξάρτηση από ξένους παρόχους δορυφορικών υπηρεσιών.

Για να γίνει κατανοητό, αρκεί να σκεφτεί κανείς μια περίοδο σοβαρής στρατιωτικής κρίσης.

Εάν μια χώρα βασίζεται αποκλειστικά σε δορυφορικές υπηρεσίες ξένων επιχειρήσεων, η διαθεσιμότητα των επικοινωνιών και των πληροφοριών της μπορεί να επηρεαστεί από αποφάσεις που δεν ελέγχει.

Μια υπηρεσία μπορεί να περιοριστεί, να παρουσιάσει τεχνικό πρόβλημα ή να μην είναι διαθέσιμη όταν τη χρειάζεται περισσότερο.

Το παράδειγμα της Ουκρανίας έδειξε πόσο μεγάλη σημασία έχουν οι δορυφορικές επικοινωνίες για τη λειτουργία των στρατιωτικών δυνάμεων.

Για τον λόγο αυτό, η ελληνική στρατηγική προβλέπει την ανάπτυξη του εθνικού προγράμματος MILSATCOM, με στόχο την απόκτηση στρατιωτικού τηλεπικοινωνιακού δορυφόρου γεωστατικής τροχιάς.

Ένας τέτοιος δορυφόρος θα μπορεί να υποστηρίζει ασφαλείς επικοινωνίες σε μεγάλη γεωγραφική περιοχή, με επίγειες υποδομές και δίκτυα που θα τελούν υπό ελληνικό επιχειρησιακό έλεγχο.

Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική επιδίωξη, αλλά και για σύνθετο πρόγραμμα. Η απόκτηση δορυφόρου δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζονται κατάλληλοι επίγειοι σταθμοί, κρυπτογραφημένες επικοινωνίες, εξειδικευμένο προσωπικό, συνεχής τεχνική υποστήριξη και προστασία των υποδομών.

Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται επίσης η συμμετοχή της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα IRIS², ενώ, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, η Αττική έχει επιλεγεί για τη φιλοξενία ενός από τους δύο ευρωπαϊκούς κόμβους του GOVSATCOM.

Από τον δορυφόρο στο μαχητικό, στο πολεμικό πλοίο και στον στρατιώτη

Ίσως η σημαντικότερη πλευρά της νέας Διοίκησης είναι η σύνδεσή της με τις υπόλοιπες επιχειρησιακές δυνατότητες των Ενόπλων Δυνάμεων.

Αυτή είναι και η ουσία της νέας αρχιτεκτονικής C5ISRT, στην οποία αναφέρθηκε ο Νίκος Δένδιας.

Το σύστημα αυτό αποσκοπεί στη σύνδεση της διοίκησης, των επικοινωνιών, της επεξεργασίας πληροφοριών, της επιτήρησης, της αναγνώρισης και της στοχοποίησης.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ανάγκη παρακολούθησης μιας στρατιωτικής δραστηριότητας σε μεγάλη απόσταση.

Μια δορυφορική εικόνα μπορεί να εντοπίσει μια μεταβολή σε μια εγκατάσταση. Η πληροφορία μπορεί να αξιολογηθεί από αρμόδια υπηρεσία και να συνδυαστεί με δεδομένα άλλων αισθητήρων. Στη συνέχεια, εφόσον επιβεβαιωθεί η επιχειρησιακή της αξία, μπορεί να διαβιβαστεί στα αρμόδια κέντρα επιχειρήσεων.

Με τον τρόπο αυτό, ένα μαχητικό αεροσκάφος, μια ναυτική μονάδα ή ένας χερσαίος σχηματισμός θα μπορούν, ανάλογα με τα συστήματα που διαθέτουν, να επωφελούνται από μια πληρέστερη εικόνα της κατάστασης.

Η δυνατότητα αυτή δεν υποκαθιστά τα ραντάρ, τα αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης, τα UAV ή τα υπόλοιπα μέσα αναγνώρισης. Αντίθετα, επιδιώκει να τα συνδέσει αποτελεσματικότερα.

Το ζητούμενο είναι να περιορίζεται ο χρόνος που μεσολαβεί ανάμεσα στον εντοπισμό μιας σημαντικής πληροφορίας και στην αξιοποίησή της από εκείνους που καλούνται να λάβουν αποφάσεις.

Η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία αποκτά σημαντικό ρόλο

Η ανάπτυξη διαστημικών δυνατοτήτων δημιουργεί προοπτικές και για την εγχώρια αμυντική βιομηχανία.

Στην Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία έχουν αναπτυχθεί υποδομές συναρμολόγησης, ενσωμάτωσης και δοκιμών διαστημικού υλικού. Η ύπαρξη τέτοιων εγκαταστάσεων επιτρέπει την πραγματοποίηση εξειδικευμένων εργασιών στην Ελλάδα, ενισχύοντας την τεχνογνωσία και τη συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε διαστημικά προγράμματα.

Η σημασία τους δεν περιορίζεται στην κατασκευή εξαρτημάτων. Η υποστήριξη ενός δορυφόρου σε βάθος χρόνου προϋποθέτει τεχνική γνώση, δυνατότητες ελέγχου και συνεργασία με εξειδικευμένους φορείς.

Σημαντική είναι και η παρουσία ελληνικών πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και εταιρειών που συμμετέχουν στο Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων.

Η συνεργασία της Πολεμικής Αεροπορίας με αυτό το τεχνολογικό περιβάλλον μπορεί να διευκολύνει την ανάπτυξη προσωπικού με εξειδικευμένες γνώσεις και τη σταδιακή ενίσχυση των εθνικών δυνατοτήτων.

Τι αλλάζει για την άμυνα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο

Για την Ελλάδα, η αξία της διαστημικής επιτήρησης είναι ιδιαίτερα σημαντική λόγω της γεωγραφικής της θέσης.

Το Αιγαίο, η Ανατολική Μεσόγειος και οι περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος απαιτούν συνεχή συλλογή και αξιολόγηση πληροφοριών από διαφορετικές πηγές.

Οι δορυφόροι μπορούν να προσφέρουν πρόσθετες δυνατότητες παρατήρησης μεγάλων εκτάσεων, να συμβάλλουν στη γεωχωρική ανάλυση και να ενισχύσουν την επίγνωση της κατάστασης.

Η χρήση δορυφόρων SAR αποκτά ξεχωριστή σημασία, επειδή η παρατήρηση δεν εξαρτάται από το φως της ημέρας και μπορεί να πραγματοποιείται μέσα από νεφώσεις.

Ωστόσο, είναι απαραίτητο να αποφεύγονται οι υπερβολές. Κανένας δορυφόρος δεν εξασφαλίζει από μόνος του αδιάλειπτη παρακολούθηση κάθε στρατιωτικής κίνησης. Για να υπάρχει αποτελεσματική επιτήρηση απαιτούνται πολλοί αισθητήρες, κατάλληλη ανάλυση και αξιόπιστη μεταφορά των δεδομένων.

Η νέα Διοίκηση μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία αυτού του συνδυασμού, αξιοποιώντας τόσο τις εθνικές δυνατότητες όσο και τη συνεργασία με ευρωπαϊκούς και συμμαχικούς φορείς.

Τα ερωτήματα που παραμένουν ανοικτά

Παρά τη σημασία των εγκαινίων, αρκετά στοιχεία της νέας Διοίκησης δεν έχουν παρουσιαστεί δημόσια με λεπτομέρειες.

Δεν έχει διευκρινιστεί το πλήρες επίπεδο στελέχωσης του Κέντρου Επιχειρήσεων Διαστήματος, η έκταση της σημερινής επιχειρησιακής του λειτουργίας ή το σύνολο των συστημάτων που έχουν ήδη διασυνδεθεί.

Επίσης, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί αναλυτικά χρονοδιαγράμματα για την ολοκλήρωση όλων των στρατιωτικών δορυφορικών προγραμμάτων ούτε το συνολικό κόστος της ανάπτυξης της διαστημικής αρχιτεκτονικής.

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα αφορά τον βαθμό αυτονομίας που θα αποκτήσει τελικά η Ελλάδα. Άλλο είναι να έχει πρόσβαση σε δορυφορικές πληροφορίες και άλλο να διαθέτει δικούς της δορυφόρους, δικούς της σταθμούς εδάφους και πλήρη δυνατότητα ελέγχου των υπηρεσιών.

Αυτές οι διαφορές έχουν ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους κρίσης.

Μια νέα αποστολή για την Πολεμική Αεροπορία

Η δημιουργία της Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος αποτελεί ουσιαστική οργανωτική εξέλιξη για την Πολεμική Αεροπορία, η οποία αναλαμβάνει έναν ακόμη εξειδικευμένο ρόλο στην υποστήριξη της εθνικής άμυνας.

Η νέα δομή δεν περιορίζεται στις ανάγκες των αεροπορικών επιχειρήσεων. Ο σχεδιασμός της αφορά συνολικά τις Ένοπλες Δυνάμεις και επιδιώκει να προσφέρει κοινές δυνατότητες στον Στρατό Ξηράς, στο Πολεμικό Ναυτικό και στην Πολεμική Αεροπορία.

Όπως ανέδειξε και ο Αρχηγός ΓΕΑ, Δημοσθένης Γρηγοριάδης, η εμπειρία από τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή έχει αποδείξει ότι οι διαστημικές υπηρεσίες αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Η Ελλάδα επιχειρεί πλέον να οργανώσει αυτές τις δυνατότητες σε ένα ενιαίο σύστημα, με σαφή επιχειρησιακό προσανατολισμό.

Το επόμενο και ουσιαστικότερο βήμα θα είναι η υλοποίηση των εξαγγελθέντων προγραμμάτων, η εκπαίδευση του προσωπικού και η πραγματική διασύνδεση των διαστημικών υπηρεσιών με τα υφιστάμενα συστήματα των Ενόπλων Δυνάμεων.

Γιατί η αξία μιας τέτοιας Διοίκησης δεν θα κριθεί από την ημέρα των εγκαινίων της, αλλά από το κατά πόσο θα μπορεί να προσφέρει έγκαιρες και αξιόπιστες πληροφορίες εκεί όπου πραγματικά χρειάζονται.

Το Διάστημα είναι πλέον μέρος της εθνικής άμυνας. Η πρόκληση για την Ελλάδα είναι να αποκτήσει όχι μόνο πρόσβαση στις δυνατότητές του, αλλά και τον μεγαλύτερο δυνατό έλεγχο στη χρήση τους.