Ελληνικά Spitfire πάνω από τη Γιουγκοσλαβία – Η επιχείρηση της 12ης Οκτωβρίου 1944

Οι γερμανικές δυνάμεις υποχωρούσαν από την Ελλάδα και τη νότια Βαλκανική, επιχειρώντας να κινηθούν προς τον βορρά μέσα από ένα περιορισμένο δίκτυο δρόμων, κοιλάδων και ορεινών περασμάτων. Οι συμμαχικές αεροπορικές δυνάμεις είχαν έναν σαφή στόχο, να χτυπήσουν τις γραμμές υποχώρησης, τις μεταφορές και τις γερμανικές φάλαγγες πριν προλάβουν να ανασυνταχθούν.

Σε αυτές τις επιχειρήσεις συμμετείχαν ενεργά και οι ελληνικές Μοίρες Διώξεως.

Η 335 Μοίρα Διώξεως, επιχειρώντας από την Ιταλία με αεροσκάφη Supermarine Spitfire Mk V, είχε πλέον αναλάβει αποστολές πολύ διαφορετικές από την κλασική αναχαίτιση.

Οι Έλληνες χειριστές εκτελούσαν offensive sweeps, ένοπλες αναγνωρίσεις και προσβολές επίγειων στόχων, πετώντας βαθιά πάνω από τη Γιουγκοσλαβία και χτυπώντας γερμανικές μεταφορές.

Μία από αυτές τις αποστολές πραγματοποιήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1944.

Η αποστολή Bugojno – Mostar – Jablanica

Τέσσερα ελληνικά Spitfire της 335 Μοίρας απογειώθηκαν για αποστολή επιθετικής σάρωσης στην περιοχή Bugojno – Mostar – Jablanica.

Δεν επρόκειτο για μια τυχαία διαδρομή.

Η συγκεκριμένη περιοχή βρισκόταν επάνω σε έναν από τους σημαντικούς άξονες κίνησης των γερμανικών δυνάμεων στη Βοσνία. Το δύσκολο ορεινό ανάγλυφο περιόριζε τις δυνατότητες μετακίνησης και ανάγκαζε οχήματα και φάλαγγες να χρησιμοποιούν συγκεκριμένους δρόμους.

Αυτό ακριβώς επιχειρούσαν να εκμεταλλευτούν οι συμμαχικές αεροπορικές δυνάμεις.

Τα μαχητικά πετούσαν χαμηλά, εντόπιζαν κινούμενους στόχους και πραγματοποιούσαν αιφνιδιαστικές προσβολές με τα πυροβόλα και τα πολυβόλα τους.

Για τους χειριστές, οι αποστολές αυτές ήταν εξαιρετικά επικίνδυνες.

Σε αντίθεση με μια αερομαχία σε μεγάλο ύψος, εδώ το αεροσκάφος κατέβαινε πολύ κοντά στο έδαφος. Τα περιθώρια αντίδρασης ήταν ελάχιστα και η απειλή δεν προερχόταν μόνο από οργανωμένες αντιαεροπορικές θέσεις, αλλά ακόμη και από πυρά ελαφρών όπλων.

Ο εντοπισμός της γερμανικής φάλαγγας

Κατά τη διάρκεια της σάρωσης, τα τέσσερα ελληνικά Spitfire εντόπισαν γερμανικά φορτηγά και στρατιωτικά οχήματα.

Ο σχηματισμός πέρασε στην επίθεση.

Τα Spitfire κατέβηκαν σε πολύ χαμηλό ύψος και άνοιξαν πυρ κατά των οχημάτων. Η πρώτη προσβολή προκάλεσε ζημιές στη γερμανική φάλαγγα, όμως μέρος των στόχων παρέμεινε ανέπαφο.

Ο ελληνικός σχηματισμός δεν αποχώρησε.

Ακολούθησε νέα προσβολή.

Αυτού του τύπου οι επαναλαμβανόμενες διελεύσεις ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνες, καθώς μετά την πρώτη επίθεση το στοιχείο του αιφνιδιασμού είχε χαθεί και οι επίγειες δυνάμεις είχαν πλέον χρόνο να οργανώσουν την άμυνά τους.

Παρά τον κίνδυνο, τα ελληνικά Spitfire επέστρεψαν πάνω από τον στόχο.

Μάχη σε ελάχιστο ύψος

Η εικόνα που προκύπτει από τις διαθέσιμες καταγραφές είναι χαρακτηριστική των επιχειρήσεων χαμηλής προσβολής των τελευταίων μηνών του πολέμου.

Τα ελληνικά αεροσκάφη κινούνταν με μεγάλη ταχύτητα μέσα σε κοιλάδες και ορεινά περάσματα, κατέβαιναν πάνω από τους δρόμους και χτυπούσαν γερμανικά οχήματα σχεδόν στο ύψος των κορυφών των δέντρων.

Ο χρόνος πάνω από τον στόχο μετρούσε σε δευτερόλεπτα.

Ο χειριστής έπρεπε να εντοπίσει το όχημα, να ευθυγραμμιστεί, να ανοίξει πυρ και αμέσως μετά να τραβήξει το αεροσκάφος προς τα πάνω πριν βρεθεί αντιμέτωπος με το έδαφος.

Την ίδια στιγμή, τα γερμανικά αντιαεροπορικά όπλα άνοιγαν πυρ.

Σε μία από αυτές τις προσβολές, το αεροσκάφος του αρχηγού του ελληνικού σχηματισμού χτυπήθηκε.

Η απώλεια του αρχηγού

Επικεφαλής των τεσσάρων Spitfire ήταν ο Σμηναγός Επαμεινώνδας Κοττάς.

Το αεροσκάφος του έχει ταυτοποιηθεί ως Supermarine Spitfire Mk Vc, serial JG946.

Κατά τη δεύτερη προσβολή της γερμανικής φάλαγγας κοντά στη Jablanica, το Spitfire του Κοττά δέχθηκε αντιαεροπορικά πυρά.

Η καταγραφή της απώλειας του JG946 αναφέρει ότι το αεροσκάφος, αφού χτυπήθηκε από flak, έχασε στήριξη και πέρασε σε απότομη κάθοδο από ύψος περίπου 800 ποδών, δηλαδή περίπου 240 μέτρων.

Σε τόσο μικρό ύψος δεν υπήρχε ουσιαστικά χρόνος για ανάκτηση.

Το Spitfire συνετρίβη και εξερράγη.

Ο Κοττάς σκοτώθηκε.

Η απώλεια του αρχηγού όμως δεν σταμάτησε την επιχείρηση.

Τα υπόλοιπα αεροσκάφη συνέχισαν την προσβολή της γερμανικής φάλαγγας, ολοκληρώνοντας την αποστολή.

Οι ελληνικές Μοίρες στην τελική φάση του πολέμου

Η επιχείρηση της 12ης Οκτωβρίου δείχνει μια πλευρά της δράσης της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας που συχνά μένει στη σκιά.

Οι ελληνικές Μοίρες δεν περιορίστηκαν στην άμυνα της Ελλάδας το 1940-1941.

Μετά την αποχώρηση από την κατεχόμενη χώρα, ανασυγκροτήθηκαν στη Μέση Ανατολή και συνέχισαν τον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων.

Πέταξαν πάνω από τη Βόρεια Αφρική, τη Μεσόγειο και την Ιταλία και, όταν οι γερμανικές δυνάμεις άρχισαν να υποχωρούν από τα Βαλκάνια, οι Έλληνες χειριστές πέρασαν ξανά στην επίθεση.

Οι αποστολές πάνω από τη Γιουγκοσλαβία είχαν σαφή επιχειρησιακό σκοπό:

να αποκόψουν, να καθυστερήσουν και να φθείρουν τις γερμανικές δυνάμεις που υποχωρούσαν προς την Κεντρική Ευρώπη.

Οι στόχοι ήταν φορτηγά, στρατιωτικές φάλαγγες, σιδηροδρομικές μεταφορές, οδικές αρτηρίες και κάθε μέσο που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αποχώρηση προσωπικού και υλικού.

Η 335 Μοίρα βρισκόταν στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας.

Η τελευταία ελληνική απώλεια των επιχειρήσεων 1940-1944

Μέσα σε αυτή την επιχείρηση γράφτηκε και η τελευταία σελίδα της πολεμικής πορείας του Επαμεινώνδα Κοττά.

Ο Έλληνας αεροπόρος είχε πολεμήσει από την αρχή του πολέμου και είχε ακολουθήσει την ελληνική Αεροπορία σε ολόκληρη τη διαδρομή της από την Ελλάδα στη Μέση Ανατολή και στη συνέχεια στην Ευρώπη.

Η πτώση του στις 12 Οκτωβρίου 1944 καταγράφεται ως η τελευταία απώλεια Έλληνα αεροπόρου στις επιχειρήσεις της περιόδου 1940-1944.

Η ιστορική σύμπτωση είναι συγκλονιστική.

Την ίδια ημέρα, οι γερμανικές δυνάμεις εγκατέλειπαν την Αθήνα.

Η ελληνική πρωτεύουσα απελευθερωνόταν, ενώ εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειότερα ελληνικά Spitfire συνέχιζαν να κυνηγούν τον υποχωρούντα γερμανικό στρατό.

Η αποστολή της 12ης Οκτωβρίου 1944 δεν ήταν λοιπόν απλώς η τελευταία πτήση ενός Έλληνα αεροπόρου.

Ήταν μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης επιχείρησης.

Μιας επιχείρησης στην οποία ελληνικά μαχητικά πέρασαν στην επίθεση πάνω από τα Βαλκάνια, χτυπώντας τις γερμανικές γραμμές υποχώρησης μέχρι τις τελευταίες ημέρες του πολέμου στην Ελλάδα.

Και μέσα σε εκείνον τον σχηματισμό των τεσσάρων Spitfire γράφτηκε μία από τις τελευταίες πολεμικές σελίδες της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.