2 Σεπτεμβρίου 1991 | Το ελληνικό F-4 Phantom που έγινε πύρινη παγίδα πάνω από το Ιόνιο – Η άγνωστη ιστορία των δύο χειριστών
Ήταν 2 Σεπτεμβρίου 1991 όταν μια εκπαιδευτική πτήση της Πολεμικής Αεροπορίας εξελίχθηκε σε δραματική μάχη επιβίωσης πάνω από το Ιόνιο Πέλαγος. Ένα ελληνικό F-4 Phantom II, με πλήρωμα δύο αεροπόρων της 117 Πτέρυγας Μάχης, παρουσίασε σοβαρή βλάβη εν πτήσει, η οποία εξελίχθηκε σε ανεξέλεγκτη πυρκαγιά.
Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, ένα από τα πλέον ισχυρά μαχητικά της εποχής μετατράπηκε σε μια πύρινη παγίδα. Οι δύο χειριστές επιχείρησαν να αντιμετωπίσουν την κατάσταση, εφαρμόζοντας τις προβλεπόμενες διαδικασίες έκτακτης ανάγκης. Ωστόσο, παρά τις προσπάθειές τους, η φωτιά δεν περιορίστηκε και η εγκατάλειψη του αεροσκάφους κατέστη η μοναδική διέξοδος.
Τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, οι ξεχωριστές μαρτυρίες των δύο πρωταγωνιστών επιτρέπουν την ανασύνθεση των γεγονότων μιας πτήσης που θα μπορούσε να είχε διαφορετική κατάληξη.
Οι δύο αεροπόροι στα χειριστήρια του F-4E
Στο εμπρόσθιο κάθισμα του Phantom βρισκόταν ο 26χρονος τότε Υποσμηναγός (Ι) Χρήστος Λαϊνόπουλος, εκπαιδευόμενος κυβερνήτης του μαχητικού. Στο οπίσθιο κάθισμα βρισκόταν ο Αναστάσιος Κατσίμπρας, έμπειρος ιπτάμενος και εκπαιδευτής, ο οποίος αργότερα αποστρατεύθηκε με τον βαθμό του Αντιπτεράρχου.
Το Phantom αποτελούσε επί σχεδόν δύο δεκαετίες ένα από τα βασικά αεροσκάφη της ελληνικής αεροπορικής ισχύος. Η Πολεμική Αεροπορία είχε παραλάβει τα πρώτα F-4E το 1974, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή στις δυνατότητες αναχαίτισης και κρούσης.
Η πτήση εκείνης της ημέρας εκτελούνταν σε θαλάσσια περιοχή περίπου 40 ναυτικά μίλια δυτικά της Κεφαλονιάς. Τίποτα δεν προμήνυε ότι οι δύο αεροπόροι θα καλούνταν να αντιμετωπίσουν μια κατάσταση όπου κάθε απόφαση θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική.
Η έκρηξη που άλλαξε τα πάντα
Κατά τη διάρκεια της πτήσης σημειώθηκε έκρηξη στον θάλαμο καύσης, προκαλώντας σοβαρές ζημιές και διαρροή καυσίμων.
Σύμφωνα με την αφήγηση του Αναστάσιου Κατσίμπρα στην Καθημερινή, η έκρηξη προκάλεσε διάτρηση δεξαμενών καυσίμου της ατράκτου. Το καύσιμο κατευθυνόταν προς το πίσω μέρος του αεροσκάφους και αναφλεγόταν, δημιουργώντας μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση.
Ο έμπειρος εκπαιδευτής επιχείρησε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, θέτοντας αρχικά εκτός λειτουργίας τον αριστερό κινητήρα. Η φωτιά, όμως, δεν υποχώρησε.
Ακολούθησε η διακοπή λειτουργίας και του δεύτερου κινητήρα, με την ελπίδα ότι θα σταματούσε η τροφοδότηση της πυρκαγιάς και θα υπήρχε δυνατότητα επανεκκίνησης ενός κινητήρα για επιστροφή σε αεροδρόμιο.
Ούτε αυτή η προσπάθεια είχε αποτέλεσμα.
Το Phantom εξακολουθούσε να φλέγεται και οι δύο αεροπόροι βρίσκονταν πλέον μπροστά σε μια από τις δυσκολότερες αποφάσεις που μπορεί να λάβει ένα πλήρωμα μαχητικού: την εγκατάλειψη του αεροσκάφους.
Ο Χρήστος Λαϊνόπουλος, σε συνέντευξή του στο Πρώτο Θέμα τον Φεβρουάριο του 2023, περιέγραψε ότι το αεροσκάφος βρισκόταν περίπου στα 12.000 πόδια, δηλαδή σε ύψος 3.660 μέτρων, όταν οι δύο αεροπόροι αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν.
Η ενεργοποίηση των εκτινασσόμενων καθισμάτων πραγματοποιήθηκε σε συνθήκες ιδιαίτερης πίεσης. Ο Αναστάσιος Κατσίμπρας έχει αναφέρει ότι έχασε στιγμιαία τις αισθήσεις του κατά την εκτίναξη και τις ανέκτησε λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, ενώ βρισκόταν ήδη σε ελεύθερη πτώση.
Τα αλεξίπτωτα αναπτύχθηκαν και οι δύο χειριστές κατέληξαν στη θάλασσα.
Είχαν καταφέρει να εγκαταλείψουν το φλεγόμενο αεροσκάφος. Όμως ο κίνδυνος δεν είχε περάσει.
Δύο ώρες αγωνίας στο Ιόνιο
Η περιοχή της προσθαλάσσωσης βρισκόταν δυτικά της Κεφαλονιάς, κοντά στο Φρέαρ των Οινουσσών, μια θαλάσσια ζώνη εξαιρετικά μεγάλου βάθους.
Σύμφωνα με τον Χρήστο Λαϊνόπουλο, μετά την προσθαλάσσωση παρουσιάστηκε ένα νέο, απρόβλεπτο πρόβλημα. Ο εξοπλισμός επιβίωσης δεν λειτούργησε όπως προβλεπόταν.
Οι ατομικές σωστικές λέμβοι δεν αναπτύχθηκαν, οι φορητοί ασύρματοι δεν λειτούργησαν και οι δύο αεροπόροι δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα προβλεπόμενα μέσα οπτικής επισήμανσης.
Για περίπου δύο ώρες παρέμειναν στη θάλασσα, χωρίς δυνατότητα επικοινωνίας με τα αεροσκάφη που τους αναζητούσαν.
Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο δύσκολη όταν ένα μεταγωγικό C-130 της Πολεμικής Αεροπορίας πέρασε πάνω από την περιοχή, χωρίς να καταφέρει να τους εντοπίσει.
Ο ήχος των κινητήρων του απομακρυνόταν, ενώ οι δύο άνδρες εξακολουθούσαν να βρίσκονται στο νερό, περιμένοντας βοήθεια.
Η διάσωσή τους εξαρτιόταν πλέον από την επιτυχία της εναέριας έρευνας.
Το Phantom που εντόπισε τους δύο αγνοούμενους
Η αναζήτηση συνεχίστηκε με τη συμμετοχή αεροσκαφών της Πολεμικής Αεροπορίας.
Τελικά, ένα άλλο F-4 Phantom που πραγματοποιούσε έρευνα στην περιοχή εντόπισε τους δύο αεροπόρους στη θάλασσα.
Ο εντοπισμός τους επέτρεψε την άμεση κινητοποίηση ελικοπτέρου διάσωσης, το οποίο έφτασε στο σημείο και πραγματοποίησε την περισυλλογή τους.
Οι δύο χειριστές μεταφέρθηκαν αρχικά στην Ανδραβίδα και στη συνέχεια, μέσω Ελευσίνας, στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας, προκειμένου να υποβληθούν στις απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις και να αντιμετωπιστούν οι τραυματισμοί τους.
Ο Χρήστος Λαϊνόπουλος έχει αναφέρει ότι χρειάστηκε να παραμείνει εκτός πτητικών καθηκόντων για περίπου τρεις μήνες εξαιτίας τραυματισμού που είχε υποστεί.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, ήταν ότι και οι δύο αεροπόροι είχαν επιστρέψει ζωντανοί.
Το ανθρώπινο στοιχείο πίσω από την εγκατάλειψη ενός μαχητικού
Η ιστορία του συγκεκριμένου Phantom αποκτά ιδιαίτερη αξία επειδή υπάρχουν οι προσωπικές αφηγήσεις και των δύο χειριστών, οι οποίοι περιέγραψαν το περιστατικό από διαφορετική οπτική γωνία.
Ο Αναστάσιος Κατσίμπρας, ως εκπαιδευτής, είχε την ευθύνη της διαχείρισης της έκτακτης ανάγκης και της απόφασης εγκατάλειψης. Ο Χρήστος Λαϊνόπουλος, ως νεαρός εκπαιδευόμενος κυβερνήτης, βίωσε την απώλεια του αεροσκάφους, την εκτίναξη και την ιδιαίτερα δύσκολη αναμονή στη θάλασσα.
Η εμπειρία τους αναδεικνύει δύο διαφορετικές αλλά εξίσου σημαντικές πλευρές της στρατιωτικής αεροπορίας: την εκπαίδευση στην αντιμετώπιση καταστάσεων ανάγκης και την ανάγκη αξιόπιστων συστημάτων επιβίωσης και διάσωσης.
