Το F-4E Phantom που πετούσε χωρίς πυροβόλο – Η άγνωστη τεχνική ιστορία της «Πριγκίπισσας της Ανδραβίδας»

 Το F-4E Phantom που πετούσε χωρίς πυροβόλο – Η άγνωστη τεχνική ιστορία της «Πριγκίπισσας της Ανδραβίδας»

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ | ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ | F-4E AUP

Ένα ελληνικό μαχητικό που κατασκευάστηκε για να πολεμά, ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα εκσυγχρονισμού στην ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας και μια τεχνική ιδιαιτερότητα που ελάχιστοι γνωρίζουν. Το F-4E Phantom II με αριθμό σειράς 72-01523, γνωστό ως «Princess of Andravida», δεν ήταν ένα συνηθισμένο αεροσκάφος της 117 Πτέρυγας Μάχης. Ήταν το πρωτότυπο του προγράμματος αναβάθμισης Peace Icarus 2000 και, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα ελληνικά F-4E, έφερε μια ιδιαίτερη διαμόρφωση, το εσωτερικό πυροβόλο M61 Vulcan είχε αφαιρεθεί.

Στη θέση του, σύμφωνα με δημοσιευμένες πληροφορίες, είχε εγκατασταθεί εξοπλισμός τηλεμετρίας για τις ανάγκες των δοκιμών των νέων συστημάτων του αεροσκάφους. Η πληροφορία δεν αποτελεί απλή φημολογία. Η απουσία του πυροβόλου αναφέρεται σε ελληνικές και ξένες αεροπορικές καταγραφές, ενώ υπάρχουν φωτογραφικές τεκμηριώσεις του συγκεκριμένου Phantom. Ωστόσο, ορισμένες ουσιώδεις τεχνικές λεπτομέρειες της μετατροπής δεν έχουν επιβεβαιωθεί από διαθέσιμα πρωτογενή έγγραφα της Πολεμικής Αεροπορίας ή της κατασκευάστριας εταιρείας.

Από την Ανδραβίδα στη Γερμανία – Η αρχή του προγράμματος

Η ιστορία του 72-01523 αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον τον Οκτώβριο του 1997, όταν το αεροσκάφος μεταφέρεται στις εγκαταστάσεις της γερμανικής DASA, στο Manching, προκειμένου να αποτελέσει το πρωτότυπο του ελληνικού προγράμματος εκσυγχρονισμού F-4E AUP.

Η επιλογή του συγκεκριμένου Phantom φαίνεται ότι συνδέθηκε με τη διαθεσιμότητά του μετά από προγραμματισμένη εργοστασιακή συντήρηση, σύμφωνα με δημοσιογραφική πληροφορίες.

Η Πολεμική Αεροπορία επιδίωκε να μετατρέψει ένα μαχητικό σχεδιασμένο στη δεκαετία του 1950 σε μια αποτελεσματικότερη πλατφόρμα αεροπορικών επιχειρήσεων, με σύγχρονα ηλεκτρονικά, προηγμένα συστήματα ναυτιλίας, νέες δυνατότητες διαχείρισης οπλισμού και βελτιωμένη επίγνωση της τακτικής κατάστασης.

Το πρόγραμμα περιλάμβανε δύο βασικές κατευθύνσεις: το SLEP (Structural Life Extension Program), για την παράταση της δομικής ζωής, και το AUP (Avionics Upgrade Program), για την αναβάθμιση των ηλεκτρονικών και επιχειρησιακών δυνατοτήτων. Σύμφωνα με την ιστορική έκδοση της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας, ο συνολικός προϋπολογισμός ανερχόταν στα 315 εκατομμύρια δολάρια, ενώ το AUP αφορούσε 39 αεροσκάφη.

Στις 28 Απριλίου 1999, το 72-01523 πραγματοποίησε την πρώτη του πτήση μετά την αναβάθμιση, σηματοδοτώντας την έναρξη ενός νέου κεφαλαίου για τα ελληνικά Phantom.

Το πυροβόλο M61 Vulcan που απουσίαζε

Η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα του αεροσκάφους εντοπιζόταν στο εμπρόσθιο κάτω τμήμα της ατράκτου, στην περιοχή όπου τα F-4E φιλοξενούσαν το εξάκανο  περιστροφικό πυροβόλο M61A1 Vulcan των 20 χιλιοστών.

Η ύπαρξη εσωτερικού πυροβόλου αποτελούσε βασικό χαρακτηριστικό της έκδοσης F-4E, η οποία διαφοροποιήθηκε από προγενέστερες εκδόσεις του Phantom II. Η ενσωμάτωση του Vulcan είχε ιδιαίτερη σημασία για τις δυνατότητες εμπλοκής στόχων σε μικρές αποστάσεις.

Το M61A1 χρησιμοποιεί έξι περιστρεφόμενες κάννες και λειτουργεί με εξωτερική μηχανική ισχύ, επιτυγχάνοντας εξαιρετικά υψηλό ρυθμό βολής. Η διάταξή του απαιτεί όχι μόνο χώρο για το ίδιο το πυροβόλο αλλά και για τη διαχείριση των πυρομαχικών, τη μηχανική μετάδοση κίνησης και τα σχετικά υποσυστήματα.

Στο 72-01523, όμως, το πυροβόλο είχε αφαιρεθεί.

Σε δημοσιεύματα επισημαίνεται ότι μια πορτοκαλί γραμμή στον φλογοκρύπτη αποτελούσε εξωτερική ένδειξη της απουσίας του M61. Η ίδια πηγή αναφέρει ότι στη θέση του είχε εγκατασταθεί συσκευή τηλεμετρίας, απαραίτητη για τις δοκιμές των νέων συστημάτων του αναβαθμισμένου Phantom.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η απουσία του πυροβόλου καταγράφεται και στο βρετανικό φωτογραφικό αρχείο Target Aviation, με αναφορές από την Ανδραβίδα το 2010 και το 2013. Επομένως, δεν πρόκειται για μια πληροφορία που εμφανίζεται μόνο σε μία δημοσίευση.

Γιατί να αφαιρεθεί ένα τόσο σημαντικό οπλικό σύστημα;

Η πιθανότερη εξήγηση, με βάση τη δημοσιευμένη αναφορά περί τηλεμετρίας, βρίσκεται στις ιδιαίτερες ανάγκες του προγράμματος πτητικών δοκιμών.

Ένα πρωτότυπο αεροσκάφος που υποβάλλεται σε εκτεταμένο εκσυγχρονισμό ηλεκτρονικών συστημάτων δεν λειτουργεί αποκλειστικά ως μαχητικό. Χρησιμοποιείται και ως πλατφόρμα δοκιμών και αξιολόγησης, όπου πρέπει να ελεγχθεί η συνεργασία των νέων υποσυστημάτων σε πραγματικές συνθήκες πτήσης.

Στο πλαίσιο τέτοιων δοκιμών, η τηλεμετρία μπορεί να επιτρέπει την καταγραφή και, όπου υπάρχει ο κατάλληλος εξοπλισμός, τη μετάδοση δεδομένων για παραμέτρους όπως η λειτουργία των ηλεκτρονικών συστημάτων, η συμπεριφορά των υπολογιστών, η επικοινωνία μεταξύ υποσυστημάτων και οι αποκρίσεις του αεροσκάφους.

Η αφαίρεση του πυροβόλου θα μπορούσε να δημιουργήσει διαθέσιμο χώρο για εξειδικευμένο εξοπλισμό καταγραφής, ηλεκτρονικές μονάδες, καλωδιώσεις ή συστήματα μετάδοσης δεδομένων.

Ωστόσο, εδώ απαιτείται μια σημαντική επισήμανση, δεν έχει εντοπιστεί δημόσια διαθέσιμο τεχνικό σχέδιο του 72-01523 που να προσδιορίζει τον ακριβή τύπο της συσκευής τηλεμετρίας, τις διαστάσεις της, τις συνδέσεις της και τα δεδομένα που κατέγραφε.

Συνεπώς, η χρήση της θέσης του πυροβόλου για εξοπλισμό τηλεμετρίας αποτελεί δημοσιευμένη πληροφορία, ενώ η λεπτομερής αρχιτεκτονική της εγκατάστασης παραμένει ανεπιβεβαίωτη.

Η τεχνική πρόκληση της αφαίρεσης – Βάρος, κέντρο βάρους και ισορροπία

Η απομάκρυνση ενός ενσωματωμένου πυροβόλου δεν είναι μια απλή εργασία αποσυναρμολόγησης, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μαχητικό υψηλών επιδόσεων.

Το M61A1 και τα σχετικά συστήματά του αποτελούν συγκεντρωμένη μάζα στο εμπρόσθιο τμήμα του F-4E. Η αφαίρεση ολόκληρης ή μέρους της εγκατάστασης μπορεί να επηρεάσει τη συνολική μάζα και την κατανομή βάρους του αεροσκάφους.

Σε μια τέτοια μετατροπή, οι μηχανικοί πρέπει να εξετάσουν τη θέση του κέντρου βάρους, τα επιτρεπόμενα όρια φόρτωσης, τη στερέωση του νέου εξοπλισμού και την επίδραση της μεταβολής μάζας στην πτητική συμπεριφορά.

Η μετατόπιση του κέντρου βάρους προς τα πίσω, για παράδειγμα, θα μπορούσε να προκύψει εάν αφαιρεθεί σημαντική μάζα από το εμπρόσθιο τμήμα χωρίς ισοδύναμη αντικατάσταση. Το κατά πόσον συνέβη κάτι τέτοιο στο συγκεκριμένο Phantom δεν μπορεί να προσδιοριστεί χωρίς τα στοιχεία της πραγματικής διαμόρφωσης.

Ακόμη και ο εξοπλισμός τηλεμετρίας, εφόσον τοποθετήθηκε στον διαθέσιμο χώρο, θα χρειαζόταν κατάλληλη μηχανική στήριξη, παροχές ηλεκτρικής ισχύος, θερμική διαχείριση και προστασία έναντι κραδασμών.

Δεν υπάρχουν όμως διαθέσιμα επαληθευμένα στοιχεία που να επιτρέπουν να υπολογιστεί η τελική διαφορά βάρους ή η ακριβής μεταβολή του κέντρου βάρους του 72-01523.

Είναι ένα από τα τεχνικά ζητήματα που θα μπορούσαν να φωτιστούν μέσα από αρχεία της DASA, στοιχεία της ΕΑΒ ή μαρτυρίες μηχανικών που συμμετείχαν στον εκσυγχρονισμό.

Η ηλεκτρονική επανάσταση πίσω από το 72-01523

Πίσω από την ασυνήθιστη μετατροπή βρισκόταν ένα εξαιρετικά απαιτητικό πρόγραμμα αναβάθμισης. Το ελληνικό F-4E AUP αποκτούσε ένα ουσιαστικά νέο ηλεκτρονικό περιβάλλον, με συστήματα που έπρεπε να συνεργάζονται αξιόπιστα μεταξύ τους.

Στην καρδιά του προγράμματος βρισκόταν το ραντάρ AN/APG-65GY, που αντικατέστησε το παλαιότερο AN/APQ-120. Το νέο ραντάρ προσέφερε πολλαπλές λειτουργίες αέρος-αέρος και αέρος-εδάφους και αποτέλεσε βασικό στοιχείο της αναβάθμισης των επιχειρησιακών δυνατοτήτων του Phantom.

Παράλληλα, ενσωματώθηκαν νέος υπολογιστής αποστολής, κεντρικός υπολογιστής δεδομένων αέρος CPU-143/A, σύστημα αδρανειακής ναυτιλίας συνδυασμένο με GPS, αναβαθμισμένο IFF AN/APX-113, έγχρωμες οθόνες πολλαπλών λειτουργιών και σύγχρονες διασυνδέσεις δεδομένων.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η αρτηρία δεδομένων MIL-STD-1553, η οποία υποστήριζε την επικοινωνία μεταξύ των νέων ηλεκτρονικών μονάδων. Η εισαγωγή της απαιτούσε ουσιαστικές παρεμβάσεις στις ηλεκτρικές καλωδιώσεις και στη συνολική αρχιτεκτονική των ηλεκτρονικών.

Δεν επρόκειτο, επομένως, για μια απλή αντικατάσταση οργάνων. Το αεροσκάφος έπρεπε να περάσει από εκτεταμένες δοκιμές ολοκλήρωσης συστημάτων, ελέγχους συμβατότητας και αξιολόγηση της λειτουργίας του συνόλου των νέων ηλεκτρονικών.

Μάλιστα, δημοσιογραφική επίσκεψη στις εγκαταστάσεις της DASA κατά τη διάρκεια του εκσυγχρονισμού κατέγραψε ότι οι νέες ηλεκτρονικές μονάδες δοκιμάζονταν πρώτα σε εργαστηριακή διάταξη, πριν πραγματοποιηθούν αντίστοιχοι έλεγχοι μετά την εγκατάστασή τους στο αεροσκάφος.

Σε αυτό το σύνθετο τεχνικό περιβάλλον, η χρήση του 72-01523 ως πρωτοτύπου αποκτά ξεχωριστή σημασία. Η εγκατάσταση τηλεμετρίας θα μπορούσε να επιτρέπει στους μηχανικούς να παρακολουθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη συμπεριφορά των νέων συστημάτων κατά τις πτητικές δοκιμές.

Δεν έχει όμως επιβεβαιωθεί εάν η συγκεκριμένη συσκευή μετέδιδε δεδομένα σε πραγματικό χρόνο προς επίγειο σταθμό ή λειτουργούσε αποκλειστικά ως σύστημα καταγραφής για μεταγενέστερη ανάλυση.

Η επιστροφή στην Ελλάδα και ο ιδιαίτερος ρόλος του Phantom

Τον Μάιο του 2001, το 72-01523 επέστρεψε στην 117 Πτέρυγα Μάχης, στην Ανδραβίδα, μαζί με ένα ακόμη αναβαθμισμένο Phantom, το 77-1760.

Τα δύο αεροσκάφη συνδέθηκαν με διαφορετικές ανάγκες του προγράμματος. Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή του Defenceline, το 72-01523 χρησιμοποιήθηκε κυρίως για την εκπαίδευση και εξοικείωση τεχνικού προσωπικού με τα νέα συστήματα, ενώ το 77-1760 ανέλαβε σημαντικό μέρος των δοκιμών αποδοχής και πιστοποίησης οπλισμού στην Ελλάδα.

Οι τελευταίες πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 2001–2003, με τη συμμετοχή προσωπικού των Μοιρών της 117 Πτέρυγας Μάχης.

Το 72-01523, όμως, δεν εξαφανίστηκε μετά την ολοκλήρωση των αρχικών δοκιμών.

Φωτογραφικές καταγραφές της επόμενης δεκαετίας το εμφανίζουν στην Ανδραβίδα, ενώ τουλάχιστον μία φωτογραφία του 2008 συνοδεύεται από χαρακτηρισμό που επισημαίνει την απουσία πυροβόλου. Αντίστοιχες αναφορές εμφανίζονται στα φωτογραφικά αφιερώματα της Target Aviation για το 2010 και το 2013.

Αυτά τα στοιχεία ενισχύουν σημαντικά την ιστορική τεκμηρίωση της ιδιαίτερης διαμόρφωσης του αεροσκάφους.

Δεν αποδεικνύουν, ωστόσο, ότι ο αρχικός εξοπλισμός τηλεμετρίας παρέμεινε εγκατεστημένος σε όλο αυτό το διάστημα. Η απουσία του πυροβόλου και η διατήρηση της συσκευής τηλεμετρίας είναι δύο διαφορετικά τεχνικά ζητήματα, τα οποία δεν πρέπει να συγχέονται.

Μπορούσε να εκτελεί κανονικές αποστολές χωρίς το Vulcan;

Η απουσία του εσωτερικού πυροβόλου δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι ένα F-4E στερείται όλων των μαχητικών δυνατοτήτων του.

Το αναβαθμισμένο Phantom μπορούσε, ανάλογα με την πιστοποιημένη διαμόρφωση και την αποστολή του, να αξιοποιεί κατευθυνόμενα βλήματα αέρος-αέρος και όπλα προσβολής επίγειων στόχων.

Ο εκσυγχρονισμός AUP συνδέθηκε, μεταξύ άλλων, με την ενσωμάτωση δυνατότητας χρήσης βλημάτων AIM-120 AMRAAM και προηγμένων όπλων αέρος-εδάφους.

Αυτό σημαίνει ότι, από καθαρά τεχνική άποψη, η απουσία του Vulcan δεν θα απέκλειε κατ’ ανάγκη όλες τις άλλες μορφές οπλικής αξιοποίησης.

Για το συγκεκριμένο 72-01523, όμως, δεν εντοπίστηκαν επιβεβαιωμένα στοιχεία που να προσδιορίζουν τις επιχειρησιακές πιστοποιήσεις του στη διαμόρφωση χωρίς πυροβόλο.

Δεν είναι συνεπώς ασφαλές να υποστηριχθεί ότι πραγματοποιούσε πλήρως επιχειρησιακές αποστολές αναχαίτισης με την ίδια διαμόρφωση ή ότι χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για μη επιχειρησιακούς σκοπούς σε όλη τη μετέπειτα σταδιοδρομία του.

Τα τεχνικά ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα

Παρά τις ιστορικές και φωτογραφικές καταγραφές, η υπόθεση του 72-01523 περιλαμβάνει ορισμένα ενδιαφέροντα ανοιχτά ζητήματα.

Δεν έχει επιβεβαιωθεί από διαθέσιμο πρωτογενές τεχνικό έγγραφο ποια ακριβώς εξαρτήματα του συγκροτήματος M61 αφαιρέθηκαν, ποιο σύστημα τηλεμετρίας εγκαταστάθηκε, ποια δεδομένα συνέλεγε, εάν απαιτήθηκαν πρόσθετες δομικές παρεμβάσεις και εάν μεταβλήθηκε σημαντικά η κατανομή βάρους.

Παραμένει επίσης αδιευκρίνιστο εάν η συσκευή τηλεμετρίας αφαιρέθηκε μετά το πέρας των δοκιμών, εάν το αεροσκάφος συνέχισε να πετά με μόνιμα κενό τον χώρο του πυροβόλου και ποια ήταν η ακριβής τελική τεχνική κατάσταση της συγκεκριμένης εγκατάστασης.

Οι διαθέσιμες πηγές επαρκούν για να τεκμηριώσουν την ιδιαίτερη ιστορία του Phantom, όχι όμως για να ανασυνθέσουν πλήρως τις τεχνικές εργασίες που πραγματοποιήθηκαν σε αυτό.

Ένα Phantom που υπηρέτησε την Πολεμική Αεροπορία με διαφορετικό τρόπο

Η ιστορία της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας δεν γράφτηκε μόνο μέσα από αναχαιτίσεις, επιχειρησιακές αποστολές και πτήσεις πάνω από το Αιγαίο.

Γράφτηκε και μέσα στα υπόστεγα, στα εργαστήρια ηλεκτρονικών, στις δοκιμές εδάφους και στις πτήσεις αξιολόγησης. Εκεί όπου μηχανικοί, τεχνικοί και ιπτάμενοι συνεργάστηκαν για να παρατείνουν τη ζωή ενός αεροσκάφους και να του προσδώσουν δυνατότητες που δεν υπήρχαν στον αρχικό σχεδιασμό του.

Το 72-01523 αποτελεί ένα ιδιαίτερο παράδειγμα αυτής της προσπάθειας.

Η «Πριγκίπισσα της Ανδραβίδας» δεν ξεχώρισε μόνο επειδή έγινε το πρώτο ελληνικό Phantom που πέταξε μετά τον εκσυγχρονισμό AUP. Ξεχώρισε και για μια τεχνική διαμόρφωση που την έκανε διαφορετική από τα υπόλοιπα αεροσκάφη του τύπου.

Η απομάκρυνση του M61 Vulcan και η αναφερόμενη εγκατάσταση εξοπλισμού τηλεμετρίας αναδεικνύουν έναν λιγότερο γνωστό κόσμο της στρατιωτικής αεροπορίας: εκείνον των πειραματικών διαμορφώσεων, των συστημάτων μετρήσεων και των δοκιμών που προηγούνται της επιχειρησιακής αξιοποίησης.

Και ίσως το σημαντικότερο στοιχείο αυτής της ιστορίας να μην είναι μόνο το πυροβόλο που έλειπε, αλλά όσα οι μηχανικοί προσπαθούσαν να μετρήσουν και να πιστοποιήσουν στη θέση του.

Γιατί πίσω από κάθε μεγάλο πρόγραμμα αεροπορικού εκσυγχρονισμού υπάρχει ένα πρωτότυπο που δοκιμάζεται πρώτο. Για τα ελληνικά Phantom, αυτό ήταν το 72-01523.

Σημείωση τεκμηρίωσης

Η απουσία του πυροβόλου M61, ο ρόλος του 72-01523 ως πρωτοτύπου AUP και η πρώτη πτήση του στις 28 Απριλίου 1999 υποστηρίζονται από δημοσιευμένες ιστορικές και φωτογραφικές πηγές. Η αναφορά στην εγκατάσταση συσκευής τηλεμετρίας προέρχεται από εξειδικευμένο ελληνικό δημοσίευμα.

Οι ειδικότερες τεχνικές παράμετροι της μετατροπής, όπως το ακριβές μοντέλο τηλεμετρίας, η εσωτερική διάταξη, η μεταβολή βάρους και η διάρκεια διατήρησης του εξοπλισμού, δεν έχουν επιβεβαιωθεί από διαθέσιμα πρωτογενή τεχνικά έγγραφα και παρουσιάζονται ως αντικείμενα περαιτέρω έρευνας.

Σχετικά Άρθρα

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ten − 7 =

Απόρρητο

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies ώστε να μπορούμε να σας παρέχουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία χρήστη. Οι πληροφορίες cookie αποθηκεύονται στο πρόγραμμα περιήγησής σας και εκτελούν λειτουργίες όπως η αναγνώριση σας όταν επιστρέφετε στον ιστότοπό μας και η βοήθεια της ομάδας μας να κατανοήσει ποιες ενότητες του ιστότοπου θεωρείτε πιο ενδιαφέρουσες και χρήσιμες.