11 Νοεμβρίου 1940 | Η τελευταία αποστολή τριών Ελλήνων αεροπόρων – Το Blenheim της 32ης Μοίρας δεν επέστρεψε ποτέ από την Κλεισούρα
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ | 86 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ
Η φωτογραφία είναι ενδεικτική του τύπου αεροσκάφους και δεν έχει ταυτοποιηθεί ως εκείνο του πληρώματος Καψαμπέλη.
Στις 11 Νοεμβρίου 1940, μόλις δεκατέσσερις ημέρες μετά την έναρξη της ιταλικής εισβολής στην Ελλάδα, ένα ελληνικό βομβαρδιστικό Bristol Blenheim της 32ης Μοίρας Βομβαρδισμού εκτελούσε πολεμική αποστολή αναγνώρισης στον τομέα της VIII Μεραρχίας, στην ευρύτερη περιοχή της Πίνδου και της Κλεισούρας.
Στο αεροσκάφος επέβαιναν τρεις Έλληνες αεροπόροι. Ανάμεσά τους ο 29χρονος Σημαιοφόρος Ιωάννης Καψαμπέλης, ένας αξιωματικός του Βασιλικού Ναυτικού που είχε επιλέξει να υπηρετήσει στους αιθέρες.
Το αεροσκάφος δεν επέστρεψε ποτέ. Συνετρίβη στην περιοχή της Μαλασόβας, παρασύροντας στον θάνατο ολόκληρο το πλήρωμά του.
Όμως η συγκεκριμένη ιστορία κρύβει ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο, οι τάφοι των τριών αεροπόρων εντοπίστηκαν αργότερα, κατά την προέλαση του Ελληνικού Στρατού στην Αλβανία. Η πληροφορία περιλαμβάνεται σε ιστορικό κείμενο του 1944, το οποίο δημοσιεύθηκε εκ νέου στην εφημερίδα Ηχώ των Αιθέρων της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Αεροπορίας.
Η αποστολή που έμελλε να γίνει η τελευταία
Η 11η Νοεμβρίου 1940 βρίσκει τον Ελληνικό Στρατό να αγωνίζεται για την ανατροπή της ιταλικής εισβολής. Η VIII Μεραρχία έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην άμυνα της Ηπείρου, ενώ η ελληνική Αεροπορία πραγματοποιεί αναγνωριστικές και βομβαρδιστικές αποστολές για την υποστήριξη των χερσαίων δυνάμεων.
Η αποστολή του Blenheim της 32ης Μοίρας εντάσσεται ακριβώς σε αυτή την επιχειρησιακή προσπάθεια. Η αναγνώριση στον τομέα της Κλεισούρας είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι πληροφορίες για τις κινήσεις και τις θέσεις του αντιπάλου ήταν απαραίτητες για τη σχεδίαση των χερσαίων επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με ιστορική παρουσίαση του 2019 για τους πεσόντες αεροπόρους του ελληνοϊταλικού πολέμου, το αεροσκάφος πετούσε σε χαμηλό ύψος όταν καταρρίφθηκε και συνετρίβη στην περιοχή της Μαλασόβας, νοτιοανατολικά της Κλεισούρας.
Η ίδια παρουσίαση ταυτοποιεί το αεροσκάφος ως Bristol Blenheim Mk I, χωρίς να δίνει τον αριθμό σειράς του συγκεκριμένου αεροπλάνου.
Οι τρεις αεροπόροι που δεν επέστρεψαν
Ιωάννης Καψαμπέλης του Βασιλείου
Σημαιοφόρος Βασιλικού Ναυτικού | 29 ετών
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1911. Εισήλθε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων το 1925 και αποφοίτησε το 1929. Τον Σεπτέμβριο του 1932 μετατάχθηκε στη Ναυτική Αεροπορία. Στην τελευταία αποστολή του αναφέρεται ως χειριστής-παρατηρητής.
Φώτιος Μαραβέλιας του Γεωργίου
Σμηναγός | 32 ετών
Γεννήθηκε το 1908 στο Σελεγούδι Λακωνίας. Ήταν ο κυβερνήτης του βομβαρδιστικού στην αποστολή της 11ης Νοεμβρίου.
22 ετών
Γεννημένος το 1918 στον Άγιο Χριστόφορο Κοζάνης, υπηρετούσε ως πολυβολητής-βομβαρδιστής. Οι ιστορικές καταγραφές χρησιμοποιούν διαφορετικούς βαθμούς για τον πεσόντα, μεταξύ των οποίων Έφεδρος Αρχισμηνίας και Ανθυποσμηναγός.
Η σημαντική ιστορική μαρτυρία του 1944
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας προέρχεται από κείμενο που παρουσιάστηκε σε ραδιοφωνική εκπομπή του Σταθμού Αθηνών στις 16 Νοεμβρίου 1944, αφιερωμένη στους νεκρούς αεροπόρους του Αλβανικού Μετώπου.
Για το πλήρωμα του Καψαμπέλη, το κείμενο αναφέρει χαρακτηριστικά:
«Αι συνθήκαι θανάτου παραμένουν άγνωστοι.»
Στη συνέχεια καταγράφει ότι, κατά την ελληνική προέλαση, βρέθηκαν οι τάφοι των τριών αεροπόρων στο χωριό Μαλασόβα, νοτιοδυτικά της Κλεισούρας.
Η συγκεκριμένη μαρτυρία έχει ιδιαίτερη ιστορική αξία. Αποδεικνύει ότι υπήρχε ήδη από το 1944 καταγεγραμμένη πληροφορία για τον εντοπισμό των τάφων τους, αλλά όχι βεβαιότητα για τις ακριβείς συνθήκες της απώλειας.
Μεταγενέστερα δημοσιεύματα αναφέρουν ότι το Blenheim καταρρίφθηκε έπειτα από εμπλοκή με ιταλικά καταδιωκτικά. Ωστόσο, χωρίς επιβεβαιωμένη αναφορά της αποστολής ή ταυτοποιημένο ιταλικό αρχείο κατάρριψης, δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστικά εξακριβωμένο ποιο αεροσκάφος ή ποιος χειριστής το κατέρριψε.
Ο Ιωάννης Καψαμπέλης και η ιδιαίτερη σχέση του με τη Ναυτική Αεροπορία
Η ιστορία του Ιωάννη Καψαμπέλη παρουσιάζει μια ξεχωριστή πλευρά του ελληνοϊταλικού πολέμου: τη συμμετοχή αξιωματικών που προέρχονταν από το Πολεμικό Ναυτικό στις επιχειρήσεις της ελληνικής Αεροπορίας.
Στην ιστορική παρουσίαση του 2019, ο Καψαμπέλης χαρακτηρίζεται ως ο πρώτος πεσών αξιωματικός προερχόμενος από τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων και ο μοναδικός αξιωματικός του Βασιλικού Ναυτικού που χάθηκε εντός της Βορείου Ηπείρου.
Η ίδια πηγή καταγράφει οικογενειακή σύνδεσή του με τον Μακεδονικό Αγώνα και με αγωνιστή της Φιλικής Εταιρείας, χωρίς όμως η γενεαλογική αυτή αναφορά να έχει επιβεβαιωθεί εδώ από ανεξάρτητα αρχειακά τεκμήρια.
Η θυσία του μνημονεύεται και σε χώρους της Ναυτικής Αεροπορίας, σύμφωνα με την παρουσίαση, μεταξύ των οποίων αναφέρονται μνημεία στο Κοτρώνι Μαραθώνα.
Μια πτήση που δεν πρέπει να ξεχαστεί
Ο Ιωάννης Καψαμπέλης, ο Φώτιος Μαραβέλιας και ο Αθανάσιος Σιβρόπουλος ήταν τρεις από τους Έλληνες αεροπόρους που πολέμησαν σε μια εποχή κατά την οποία οι εναέριες αποστολές πάνω από τα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας πραγματοποιούνταν με περιορισμένα μέσα και εξαιρετικά υψηλό επιχειρησιακό κίνδυνο.
Το Blenheim τους χάθηκε στις 11 Νοεμβρίου 1940. Οι ίδιοι δεν επέστρεψαν στη Μοίρα τους, όμως η ιστορία τους δεν χάθηκε ολοκληρωτικά. Τα ονόματά τους καταγράφηκαν, οι τάφοι τους εντοπίστηκαν και η θυσία τους πέρασε στην ιστορική μνήμη της Πολεμικής Αεροπορίας.
Ογδόντα έξι χρόνια αργότερα, η 11η Νοεμβρίου δεν αποτελεί μόνο την επέτειο μιας πολεμικής απώλειας. Είναι ημέρα μνήμης για τρεις νέους ανθρώπους που αναχώρησαν για μια διατεταγμένη αποστολή και δεν γύρισαν ποτέ.
