Η Άγκυρα ανεβάζει το εθνικιστικό θερμόμετρο | Γιατί επαναφέρει τώρα τη Σμύρνη, ενώ παραμένει το casus belli
Η ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ δεν πρέπει να διαβαστεί απομονωμένα. Η χρονική συγκυρία, η επαναφορά της ιστορικής αντιπαράθεσης, η «Γαλάζια Πατρίδα» και η απειλή πολέμου για τα 12 ναυτικά μίλια δημιουργούν ένα ερώτημα: επιχειρεί η Άγκυρα να προετοιμάσει πολιτικά την τουρκική κοινή γνώμη για μια νέα περίοδο αυξημένης έντασης με την Ελλάδα;
Η 9η Σεπτεμβρίου αποτελεί ούτως ή άλλως ημερομηνία με ισχυρό συμβολισμό για την Τουρκία. Χθες, Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου 2026, συμπληρώθηκαν 104 χρόνια από την είσοδο των τουρκικών δυνάμεων στη Σμύρνη, γεγονός που η τουρκική κρατική αφήγηση χαρακτηρίζει «απελευθέρωση της Σμύρνης».
Αυτή τη φορά, όμως, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών επέλεξε να μην περιοριστεί σε ένα τυπικό επετειακό μήνυμα.
Στην επίσημη τοποθέτησή του κατηγόρησε τον Ελληνικό Στρατό για «συστηματικές και προμελετημένες σφαγές» εναντίον αμάχων κατά την περίοδο 1919-1922, για εφαρμογή πολιτικής «καμένης γης» και για καταστροφές κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία.
Ο Recep Tayyip Erdoğan επέλεξε ηπιότερη διατύπωση στο προσωπικό του μήνυμα. Συνεχάρη τους πολίτες για την 104η επέτειο της «απελευθέρωσης της Σμύρνης από την εχθρική κατοχή» και τίμησε τον Μουσταφά Κεμάλ και τους πρωταγωνιστές του τουρκικού εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα.
Το κρατικό TRT, από την πλευρά του, παρουσίασε την επέτειο ως την ημέρα κατά την οποία δόθηκε στον «εχθρό» το τελικό πλήγμα και ολοκληρώθηκε νικηφόρα η Μεγάλη Επίθεση.
Αυτά είναι τα επιβεβαιωμένα γεγονότα.
Το πολιτικά ενδιαφέρον ερώτημα αρχίζει από εδώ.
Γιατί αυτή η γλώσσα τώρα;
Μια επετειακή ανακοίνωση δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη σχεδιαζόμενης ελληνοτουρκικής κρίσης. Θα ήταν δημοσιογραφικά αυθαίρετο να υποστηριχθεί κάτι τέτοιο.
Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που δεν μπορεί να αγνοηθεί… η Άγκυρα επιλέγει σε μια περίοδο ήδη αυξημένης έντασης να προσθέσει στο σημερινό ελληνοτουρκικό αφήγημα και ένα εξαιρετικά φορτισμένο ιστορικό κεφάλαιο.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στο επίπεδο της εσωτερικής πολιτικής επικοινωνίας.
Η χρήση της ιστορικής μνήμης μπορεί να λειτουργήσει ως πανίσχυρος μηχανισμός εθνικής συσπείρωσης. Η Ελλάδα δεν παρουσιάζεται πλέον μόνο ως η χώρα με την οποία η Τουρκία έχει σημερινές διαφορές στο Αιγαίο. Επανέρχεται ταυτόχρονα στο συλλογικό ακροατήριο η εικόνα του ιστορικού αντιπάλου.
Η συγκεκριμένη πρακτική δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Μόλις τον Μάιο του 2026, το τουρκικό ΥΠΕΞ, απαντώντας στις ελληνικές εκδηλώσεις μνήμης για τον Ποντιακό Ελληνισμό, είχε επαναφέρει κατηγορίες για τη δράση του Ελληνικού Στρατού στη Μικρά Ασία και είχε καλέσει την Αθήνα να μη χρησιμοποιεί την Ιστορία για την καλλιέργεια εχθρότητας.
Το ενδιαφέρον είναι επομένως ότι η ιστορική αντιπαράθεση επανέρχεται επανειλημμένα στην επίσημη τουρκική επικοινωνία μέσα στο 2026.
Από τη Σμύρνη στο Αιγαίο
Αν υπήρχε μόνο η ανακοίνωση για τη Σμύρνη, θα μπορούσε εύκολα να ενταχθεί στο πλαίσιο μιας επετείου.
Όμως δεν υπάρχει μόνο αυτή.
Στο τραπέζι παραμένουν οι πάγιες τουρκικές θέσεις περί «Γαλάζιας Πατρίδας», αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών και «γκρίζων ζωνών». Ακόμη και ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών αναγνωρίζει ότι οι συγκεκριμένες θεωρίες εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της τουρκικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες.
Και πάνω από όλα παραμένει το casus belli.
Η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο θα αποτελούσε αιτία πολέμου, εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σοβαρότερες εκκρεμότητες στις σχέσεις δύο κρατών-μελών του NATO.
Η Αθήνα, αντίθετα, θεωρεί το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ν.μ. δικαίωμα που απορρέει από το Δίκαιο της Θάλασσας.
Και ακριβώς το ζήτημα των 12 μιλίων επανήλθε χθες δημόσια στην ελληνική συζήτηση.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης ρωτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου για σενάρια επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, ενώ στην ίδια συνέντευξη αναφέρθηκε στην αυξημένη ένταση με την Τουρκία, στις τουρκικές θέσεις περί «Γαλάζιας Πατρίδας» και στην ανάγκη η Ελλάδα να διατηρεί ισχυρή άμυνα και διεθνείς συμμαχίες.
Υπάρχει μάλιστα μια φράση του υπουργού που αποτυπώνει την κατάσταση καλύτερα από οποιαδήποτε δραματική πρόβλεψη. Ήδη από την 1η Σεπτεμβρίου είχε αναγνωρίσει ότι το τελευταίο διάστημα υπάρχει «αυξανόμενη ένταση», αποδίδοντάς την σε τουρκική επιθετικότητα σε συγκεκριμένα πεδία.
Εσωτερική κατανάλωση ή προετοιμασία κοινής γνώμης;
Εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή.
Υπάρχουν αρκετά στοιχεία ώστε να τεθεί ένα διαφορετικό και απολύτως θεμιτό ερώτημα:
Γιατί η τουρκική ηγεσία χρειάζεται αυτή την περίοδο να συντηρεί τόσο έντονα το εθνικό αφήγημα απέναντι στην Ελλάδα;
Στην πολιτική επικοινωνία, πριν από μια περίοδο αυξημένης αντιπαράθεσης δεν απαιτείται κατ’ ανάγκην να προαναγγελθεί μια κρίση. Αρκεί σταδιακά να διαμορφωθεί στο εσωτερικό ακροατήριο το πλαίσιο μέσα από το οποίο θα ερμηνευθεί μια μελλοντική σύγκρουση συμφερόντων.
Και σήμερα αυτό το πλαίσιο υπάρχει:
Η Ελλάδα παρουσιάζεται ως ιστορικός εισβολέας στη Μικρά Ασία.
Παράλληλα, στο σύγχρονο γεωπολιτικό πεδίο, η Άγκυρα εξακολουθεί να αμφισβητεί ελληνικές θέσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και ταυτόχρονα διατηρεί μια επίσημη απειλή πολέμου σε περίπτωση άσκησης από την Ελλάδα του δικαιώματος επέκτασης των χωρικών της υδάτων στα 12 ν.μ.
Η συνύπαρξη αυτών των τριών επιπέδων — Ιστορία, εδαφικό/θαλάσσιο αφήγημα και στρατιωτική απειλή — είναι εκείνη που πρέπει να παρακολουθείται.
Η Αθήνα απαντά με ψυχραιμία — αλλά προετοιμάζεται
Η ελληνική κυβέρνηση, τουλάχιστον δημόσια, επιλέγει διαφορετικό λεξιλόγιο.
Ο Γεραπετρίτης επιμένει ότι πρέπει να παραμείνουν ανοικτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας με την Τουρκία, υπογραμμίζοντας ότι το κλείσιμο του διαλόγου αποτελεί ουσιαστικά «παρακαταθήκη πολέμου και όχι ειρήνης».
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Αθήνα θεωρεί πως όλα εξελίσσονται σε περιβάλλον «ήρεμων νερών».
Στην ίδια συνέντευξη ο υπουργός αναφέρθηκε ρητά στην αμυντική ενίσχυση της Ελλάδας, στις διεθνείς συμμαχίες της, στην περαιτέρω εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας με το Israel και στην ανάγκη η χώρα να διαθέτει πραγματική αποτρεπτική ισχύ.
Αυτή ίσως είναι και η πιο ακριβής περιγραφή της σημερινής κατάστασης:
Η Αθήνα επιχειρεί να κρατήσει χαμηλά τη θερμοκρασία της δημόσιας αντιπαράθεσης, χωρίς όμως να συμπεριφέρεται σαν να μην υπάρχει κίνδυνος κλιμάκωσης.
Το στοιχείο που πρέπει να μας ανησυχεί περισσότερο
Το πραγματικό καμπανάκι δεν θα είναι άλλη μία σκληρή ανακοίνωση.
Θα είναι η στιγμή κατά την οποία η εθνικιστική ρητορική αρχίσει να συνοδεύεται συστηματικά από μετρήσιμες επιχειρησιακές κινήσεις. Ασυνήθιστη συγκέντρωση ναυτικών μονάδων, μεγάλης κλίμακας δεσμεύσεις περιοχών, μεταβολές στην αεροπορική δραστηριότητα, κινήσεις απέναντι σε ελληνικές έρευνες ή έργα στην Ανατολική Μεσόγειο και δημιουργία τετελεσμένων στο πεδίο.
Εκεί θα αλλάξει πραγματικά το επίπεδο της ανάλυσης.
Μέχρι τότε, η ασφαλέστερη εκτίμηση είναι ότι η Τουρκία ανεβάζει το πολιτικό και εθνικιστικό θερμόμετρο, χωρίς να υπάρχουν ακόμη δημόσια δεδομένα που να αποδεικνύουν απόφαση για στρατιωτική κρίση.
Ωστόσο, υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί:
Η ρητορική αλλάζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορεί να ξεσπάσει μια κρίση.
Όσο περισσότερο η άλλη πλευρά παρουσιάζεται στην κοινή γνώμη ως ιστορικός και σημερινός αντίπαλος, τόσο μικρότερο γίνεται το πολιτικό περιθώριο συμβιβασμού όταν εμφανιστεί μια πραγματική διαφορά στο πεδίο.
Και γι’ αυτό η ανακοίνωση για τη Σμύρνη έχει μεγαλύτερη σημασία από τις λίγες γραμμές που περιέχει.
Δείχνει ότι η Άγκυρα φροντίζει να κρατά το εθνικιστικό ακροατήριο ζεστό. Και σε μια περίοδο κατά την οποία το casus belli παραμένει στο τραπέζι και το Αιγαίο επιστρέφει στο επίκεντρο, αυτό είναι κάτι που η Αθήνα δεν έχει την πολυτέλεια να υποτιμήσει.
