Η Άγκυρα συνεχίζει να ανεβάζει την ένταση – Τα δύο ορόσημα που μπορεί να δοκιμάσουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Από τα θαλάσσια οικόπεδα και το «Tubitak Marmara» μέχρι την «Ασπίδα του Αχιλλέα» και το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, η Τουρκία δείχνει ότι επιχειρεί να επαναφέρει τις διεκδικήσεις της στο προσκήνιο. Το ερώτημα πλέον είναι εάν η πίεση θα παραμείνει σε διπλωματικό και επικοινωνιακό επίπεδο ή αν η Άγκυρα προετοιμάζει το έδαφος για κινήσεις επί του πεδίου.

Μέσα σε λιγότερο από τρεις εβδομάδες η εικόνα στα ελληνοτουρκικά έχει αρχίσει να αλλάζει αισθητά.

Η περίοδος της σχετικά χαμηλής έντασης δεν έχει τερματιστεί επισήμως, όμως οι τελευταίες κινήσεις της Άγκυρας δείχνουν ότι η Τουρκία επαναφέρει σταδιακά στο τραπέζι σχεδόν ολόκληρη την ατζέντα των διεκδικήσεών της σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Και αυτή τη φορά δεν πρόκειται για μία μεμονωμένη δήλωση κάποιου Τούρκου αξιωματούχου.

Υπάρχει μια αλληλουχία ενεργειών που δύσκολα μπορεί να περάσει απαρατήρητη.

Η αρχή έγινε αμέσως μετά τον Δεκαπενταύγουστο, με την ανακήρυξη θαλάσσιων οικοπέδων από την τουρκική πλευρά. Ακολούθησαν ανακοινώσεις και τοποθετήσεις των υπουργείων Εξωτερικών και Άμυνας, παράνομη NAVTEX, αλλά και η παρουσία του ερευνητικού «Tubitak Marmara» νοτιοδυτικά του Καστελόριζου.

Παράλληλα, η Άγκυρα επέλεξε και τη διπλωματική οδό, αποστέλλοντας ρηματική διακοίνωση προς την Αθήνα σχετικά με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό, τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τη Βιομηχανία.

Το παζλ συμπληρώθηκε με την παρέμβαση του ίδιου του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η χρονική στιγμή των δηλώσεων Ερντογάν

Ιδιαίτερη σημασία έχει η χρονική στιγμή κατά την οποία ο Τούρκος Πρόεδρος επέλεξε να επαναφέρει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών.

Οι δηλώσεις του έγιναν μόλις δύο ημέρες μετά την υπογραφή της συμφωνίας για την «Ασπίδα του Αχιλλέα».

Η χρονική αυτή σύμπτωση ασφαλώς δεν μπορεί να θεωρηθεί αδιάφορη.

Η Αθήνα προχωρά στη δημιουργία μιας νέας πολυεπίπεδης αμυντικής αρχιτεκτονικής, η οποία αφορά άμεσα την προστασία της ελληνικής επικράτειας και ιδιαίτερα κρίσιμων υποδομών και περιοχών.

Η επαναφορά λοιπόν από την Άγκυρα του ζητήματος της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών μπορεί να διαβαστεί και ως έμμεσο μήνυμα απέναντι στη μελλοντική ανάπτυξη των νέων ελληνικών αμυντικών συστημάτων.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι άλλο: η Τουρκία δεν περιορίζεται πλέον μόνο στη ρητορική.

Συνδυάζει δηλώσεις, διπλωματικές κινήσεις, NAVTEX και παρουσία ερευνητικού σκάφους, επιχειρώντας να υπενθυμίσει στην πράξη τις θέσεις που εδώ και χρόνια προβάλλει σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Οκτώβριος μπορεί να αποτελέσει το πρώτο μεγάλο τεστ

Το επόμενο διάστημα υπάρχουν δύο γεγονότα που αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή.

Το πρώτο είναι η αναμενόμενη νομοθέτηση της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας».

Εφόσον τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα που έχει γίνει γνωστό, οι σχετικές κινήσεις αναμένονται μέσα στον Οκτώβριο.

Εκεί θα πρέπει να διαβαστεί προσεκτικά κάθε λέξη.

Διότι άλλο πράγμα είναι η «Γαλάζια Πατρίδα» ως πολιτικό δόγμα και αφήγημα της Τουρκίας και διαφορετικό η ενσωμάτωση συγκεκριμένων προβλέψεων σε θεσμικό πλαίσιο.

Εάν το κείμενο περιλαμβάνει με σαφή τρόπο τουρκικές αξιώσεις σε περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, τότε η Αθήνα θα βρεθεί απέναντι σε μια νέα κατάσταση, τουλάχιστον σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο.

Και αυτό θα αποτελέσει ισχυρή ένδειξη για το μέχρι πού είναι διατεθειμένη να φτάσει η Άγκυρα.

Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου είναι ίσως το δυσκολότερο τεστ

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο μέτωπο, το οποίο ενδεχομένως να αποδειχθεί ακόμη σημαντικότερο.

Η επανέναρξη των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.

Εδώ η αντιπαράθεση παύει να είναι θεωρητική.

Για να προχωρήσει το έργο απαιτούνται εργασίες στη θάλασσα. Και εκεί ακριβώς θα φανεί εάν η Τουρκία σκοπεύει να περιοριστεί στις διακηρύξεις της ή εάν θα επιχειρήσει να μεταφέρει ξανά τις αξιώσεις της στο πεδίο.

Η Άγκυρα έχει καταστήσει σαφή τη θέση της ότι μεγάλα ενεργειακά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι δικές της διεκδικήσεις.

Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν τα πλοία που θα αναλάβουν τις εργασίες επιστρέψουν στην περιοχή.

Θα αρκεστεί η τουρκική πλευρά σε κάποια μορφή τεχνικής ενημέρωσης ή θα επιχειρήσει να επιβάλει στην πράξη την απαίτηση προηγούμενης έγκρισής της;

Το προηγούμενο υπάρχει.

Τον Ιούλιο του 2024 οι έρευνες του ιταλικού «Ievoli Relume» είχαν εξελιχθεί σε ένα από τα σοβαρότερα επεισόδια γύρω από το συγκεκριμένο έργο.

Για αυτό και η νέα έξοδος πλοίου για εργασίες θα αποτελέσει ένα πραγματικό τεστ προθέσεων.

Η Αθήνα απαντά διπλωματικά – αλλά παρακολουθεί το πεδίο

Η ελληνική πλευρά μέχρι στιγμής επιλέγει να μην ακολουθήσει την Άγκυρα στην κλιμάκωση της ρητορικής.

Το ελληνικό διάβημα για τα τουρκικά θαλάσσια οικόπεδα απορρίπτει τις τουρκικές αιτιάσεις, με την Αθήνα να επιμένει ότι μονομερείς ενέργειες που αντιβαίνουν στο Διεθνές Δίκαιο δεν δημιουργούν έννομα αποτελέσματα ούτε μπορούν να θεμελιώσουν κυριαρχικά δικαιώματα.

Παράλληλα, η Ελλάδα επιχειρεί να μεταφέρει το ζήτημα και στο ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ενημέρωσε τους Ευρωπαίους ομολόγους του για τις τουρκικές κινήσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, στέλνοντας ταυτόχρονα ένα ξεκάθαρο μήνυμα: δεν τίθεται θέμα υποχώρησης σε ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Αθήνα μπορεί να αντιμετωπίσει τις τελευταίες τουρκικές κινήσεις ως απλό επικοινωνιακό θόρυβο.

Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα κάνει η Τουρκία στη θάλασσα

Οι επόμενες εβδομάδες πιθανότατα θα δείξουν περισσότερα από όσα δείχνουν σήμερα οι δηλώσεις.

Διότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν αποδείξει πολλές φορές ότι η πραγματική ένταση δεν αρχίζει στις αίθουσες Τύπου αλλά όταν οι πολιτικές διεκδικήσεις μεταφέρονται στο πεδίο.

Η έξοδος ενός ερευνητικού, η έκδοση μιας NAVTEX, η παρουσία πολεμικών πλοίων γύρω από μια περιοχή εργασιών ή μια προσπάθεια παρεμπόδισης ενός ερευνητικού σκάφους μπορούν μέσα σε λίγες ώρες να αλλάξουν εντελώς το κλίμα.

Η Άγκυρα έχει ήδη ανεβάσει τον τόνο.

Τώρα μένει να φανεί εάν αυτό αποτελεί μια ελεγχόμενη περίοδο πίεσης προς την Αθήνα ή την αρχή μιας ευρύτερης αλλαγής τακτικής.

Και δύο σημεία θα δώσουν την απάντηση: τι ακριβώς θα επιχειρήσει να θεσμοθετήσει η Τουρκία με τη «Γαλάζια Πατρίδα» και κυρίως πώς θα αντιδράσει όταν οι εργασίες για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου επιστρέψουν στη θάλασσα.