Αεροπορική Ιδέα στην Ελλάδα | Μήπως θυμόμαστε την ιστορία μας όταν είναι ήδη αργά;

Μιλάμε συνεχώς για Rafale, για F-16 Viper, για F-35 και για το πώς θα είναι η Πολεμική Αεροπορία της επόμενης δεκαετίας. Και πολύ σωστά κάνουμε. Μόνο που μέσα σε αυτή τη συζήτηση για το αύριο έχουμε ξεχάσει να κοιτάξουμε λίγο πίσω. Όχι από νοσταλγία, αλλά γιατί εκεί πίσω βρίσκεται ένα τεράστιο κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας που πολλές φορές αντιμετωπίσαμε με μια αδιαφορία που πραγματικά δεν μας τιμά.

Ας κάνουμε λοιπόν μια απλή ερώτηση. Τι απέγιναν όλα εκείνα τα αεροπλάνα που πετούσαν στους ελληνικούς ουρανούς πριν από τριάντα, σαράντα ή εξήντα χρόνια; Δεν μιλάμε μόνο για όσα είχαν την τύχη να καταλήξουν σε ένα μουσείο ή να διατηρηθούν μέσα σε κάποια αεροπορική βάση. Μιλάμε για αεροσκάφη που έγραψαν χιλιάδες ώρες πτήσης, τα πέταξαν Έλληνες χειριστές, τα συντήρησαν γενιές τεχνικών, υπηρέτησαν σε ιστορικές Μοίρες και κάποια στιγμή αποσύρθηκαν. Εκεί ακριβώς αρχίζει το πρόβλημα.

Γιατί ένα πολεμικό αεροσκάφος, όταν τελειώσει η επιχειρησιακή του ζωή, δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε παλιοσίδερο. Μπορεί να μην έχει πλέον καμία αξία για τις επιχειρησιακές ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας, μπορεί να μην υπάρχει λόγος να πετάξει ξανά και μπορεί ακόμη και η συντήρησή του να είναι ασύμφορη. Ιστορικά όμως μπορεί να αξίζει πολύ περισσότερο τότε απ’ όσο πιστεύαμε όταν πετούσε.

Πάρτε για παράδειγμα το F-86 Sabre. Για κάποιον που δεν γνωρίζει την ιστορία του, είναι ένα παλιό μαχητικό της δεκαετίας του ’50. Για την ελληνική Πολεμική Αεροπορία όμως το Sabre είναι μια ολόκληρη εποχή. Τα πρώτα F-86E ήρθαν στην Ελλάδα το 1954, ενώ αργότερα τα F-86D έφεραν στην Αεροπορία τη δυνατότητα αναχαίτισης παντός καιρού. Μιλάμε δηλαδή για αεροσκάφη που βρίσκονται μέσα στην ίδια την ιστορία της μετάβασης της Ελλάδας στην εποχή των σύγχρονων αεριωθούμενων μαχητικών.

Κι όμως, υπάρχει η περίπτωση του F-86D με αριθμό 51-8298. Η άτρακτός του έφτασε στο Αγρίνιο τον Δεκέμβριο του 2004 σε άθλια κατάσταση και χωρίς πτέρυγες, έχοντας προηγουμένως χρησιμοποιηθεί για ασκήσεις πυρόσβεσης. Σταθείτε λίγο σε αυτό. Δεν μιλάμε για ένα άγνωστο κομμάτι λαμαρίνας που βρέθηκε κάπου. Μιλάμε για έναν τύπο αεροσκάφους που αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στην εξέλιξη της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.

Και δεν είναι μόνο το Sabre. Το F-104 Starfighter μπήκε στην ελληνική υπηρεσία το 1964 και παρέμεινε μέχρι το 1993. Για σχεδόν τρεις δεκαετίες αποτέλεσε μια από τις χαρακτηριστικότερες εικόνες της Πολεμικής Αεροπορίας. Σήμερα υπάρχουν ευτυχώς Starfighter που έχουν διασωθεί, υπάρχουν όμως και καταγεγραμμένες περιπτώσεις αεροσκαφών που υπέστησαν βανδαλισμούς και σοβαρή διάβρωση. Το F-104G 6681, για παράδειγμα, απομακρύνθηκε από χώρο όπου εκτίθετο στην Αθήνα έχοντας υποστεί ζημιές από βανδαλισμούς και διάβρωση και μεταφέρθηκε στο Μουσείο της Πολεμικής Αεροπορίας στο Τατόι για να κριθεί η τύχη και η αποκατάστασή του.

Κάπου εδώ λοιπόν πρέπει να κάνουμε την άβολη ερώτηση: γιατί πρέπει να φτάσει ένα ιστορικό αεροσκάφος σε αυτή την κατάσταση για να ασχοληθούμε μαζί του;

Αυτό είναι το πραγματικό ζήτημα της αεροπορικής αρχαιολογίας στην Ελλάδα. Δεν είναι ένα χόμπι μερικών ανθρώπων που αγαπούν τα παλιά αεροπλάνα. Είναι η προσπάθεια να βρεις την ταυτότητα ενός αεροσκάφους, να εντοπίσεις τον αριθμό σειράς του, να μάθεις πότε ήρθε στην Ελλάδα, σε ποιες Μοίρες υπηρέτησε, ποιοι το πέταξαν, ποιοι το συντήρησαν και αν συνδέθηκε με κάποιο σημαντικό γεγονός. Και αφού τα βρεις όλα αυτά, να αποφασίσεις αν το συγκεκριμένο αεροσκάφος αποτελεί κομμάτι της ιστορίας που αξίζει να παραδοθεί στις επόμενες γενιές.

Γιατί εδώ έχουμε κάνει πολλές φορές ένα βασικό λάθος. Θεωρούμε ότι αν πάρουμε ένα παλιό μαχητικό, το βάψουμε, το βάλουμε πάνω σε μια βάση και γράψουμε από κάτω «F-104 Starfighter» ή «F-5 Freedom Fighter», τελείωσε η δουλειά. Όχι. Αυτό είναι έκθεση ενός αεροπλάνου. Ιστορία είναι να πεις στον άνθρωπο που θα σταθεί μπροστά του ποιο ακριβώς αεροσκάφος βλέπει. Ποιος είναι ο αριθμός του, πότε ήρθε στην Ελλάδα, σε ποια Μοίρα πέταξε, ποια ήταν η ζωή του και, εάν υπάρχουν ακόμη αυτοί οι άνθρωποι, να καταγράψεις τις μαρτυρίες των χειριστών και των τεχνικών του.

Εκεί το μέταλλο αποκτά φωνή.

Και το εξοργιστικό είναι ότι εμείς αυτή την ιστορία την έχουμε. Δεν χρειάζεται να την εφεύρουμε ούτε να τη φέρουμε από το εξωτερικό. Από την Ελλάδα πέρασαν F-84, F-86, F-104, F-5, F-102, Mirage F1, A-7 Corsair, Phantom και δεκάδες ακόμη τύποι. Τα F-5, για παράδειγμα, πέταξαν με ελληνικά χρώματα από το 1965 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000, υπηρετώντας στις 337, 341, 343 και 349 Μοίρες. Μιλάμε για δεκαετίες ιστορίας που βρίσκονται ακόμη πολύ κοντά μας.

Φυσικά δεν μπορείς να κρατήσεις κάθε αεροσκάφος που αποσύρεται. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι έπρεπε να διατηρηθούν δεκάδες F-5 ή Starfighter μόνο και μόνο επειδή κάποτε πέταξαν με ελληνικά χρώματα. Μπορούσαμε όμως –και μπορούμε ακόμη για τους τύπους που αποσύρονται σήμερα και αύριο– να επιλέγουμε εγκαίρως τα σωστά αεροσκάφη. Ένα χαρακτηριστικό μονοθέσιο, ένα διθέσιο, κάποιο αεροσκάφος με ιδιαίτερη επιχειρησιακή ιστορία, ένα που συνδέθηκε με μια ιστορική Μοίρα ή ένα που αποτελεί σπάνια έκδοση. Και μαζί με το αεροπλάνο να διασώζεται ο φάκελός του, οι φωτογραφίες του και, όσο είναι ακόμη δυνατόν, οι μαρτυρίες των ανθρώπων του.

Για να είμαστε όμως δίκαιοι, δεν μπορούμε να μη μιλήσουμε και για την άλλη πλευρά. Το Μουσείο Πολεμικής Αεροπορίας και άνθρωποι μέσα και έξω από την ΠΑ έχουν κάνει σημαντική δουλειά. Έχουν υπάρξει αποκαταστάσεις, διασώσεις και άνθρωποι που έδωσαν χρόνο, γνώσεις και προσωπικό κόπο για να μη χαθούν αεροσκάφη. Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι να μηδενίσουμε αυτές τις προσπάθειες. Το αντίθετο. Το ερώτημα είναι γιατί μια χώρα με τέτοια αεροπορική ιστορία πρέπει πολλές φορές να στηρίζεται στον «μερακλή» που θα δει κάτι, θα καταλάβει την αξία του και θα αρχίσει να φωνάζει για να σωθεί.

Δεν γίνεται η διάσωση της ιστορίας μας να λειτουργεί με πυρόσβεση. Να αφήνουμε κάτι επί χρόνια και όταν πλέον έχει αρχίσει να καταστρέφεται να ψάχνουμε ανθρώπους, χρήματα και λύσεις για να το επαναφέρουμε. Χρειάζεται καταγραφή πριν φτάσουμε εκεί. Τι έχουμε; Πού βρίσκεται; Σε τι κατάσταση είναι; Ποιος είναι ο αριθμός σειράς του; Ποια είναι η ιστορία του; Υπάρχει άλλο ίδιο; Πρέπει να σωθεί; Αυτές οι ερωτήσεις πρέπει να απαντώνται πριν ένα αεροσκάφος γίνει κουφάρι και όχι μετά.

Και εδώ φτάνουμε σε κάτι ακόμη μεγαλύτερο: την περίφημη Αεροπορική Ιδέα. Τη χρησιμοποιούμε πολύ αυτή τη φράση. Αλλά η Αεροπορική Ιδέα δεν είναι μόνο ένα Rafale που περνάει με afterburner πάνω από μια αεροπορική επίδειξη και κάνει ένα παιδί να κοιτάξει τον ουρανό. Αυτό είναι η αρχή. Η πραγματική Αεροπορική Ιδέα είναι να μπορείς μετά να πάρεις αυτό το παιδί από το χέρι και να του δείξεις πώς φτάσαμε μέχρι το Rafale.

Να του δείξεις το Sabre και να του πεις τι σήμαινε για την εποχή του. Να του δείξεις το Starfighter, το Phantom, το Mirage και το Corsair. Να του μιλήσεις για τις Μοίρες, για τους χειριστές, για τους τεχνικούς, για τις επιφυλακές, για τις αποστολές, αλλά και για εκείνους που μπήκαν σε ένα cockpit και δεν επέστρεψαν ποτέ. Τότε το παιδί δεν κοιτάζει πλέον μια συλλογή από παλιά σίδερα. Βλέπει τη συνέχεια της Πολεμικής Αεροπορίας της χώρας του.

Αυτό είναι Αεροπορική Ιδέα.

Και γι’ αυτό η συζήτηση πρέπει να γίνει τώρα. Γιατί ακόμη υπάρχουν αεροσκάφη στην Ελλάδα που μπορούν να σωθούν. Υπάρχουν ιστορίες που μπορούν να καταγραφούν και, το σημαντικότερο, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που τις έζησαν και μπορούν να μας τις διηγηθούν. Ο χρόνος όμως περνάει. Το αλουμίνιο διαβρώνεται, τα εξαρτήματα χάνονται και οι άνθρωποι φεύγουν.

Αν συνεχίσουμε λοιπόν να αντιμετωπίζουμε την αεροπορική μας ιστορία με τη λογική «κάπου βρίσκεται, κάποτε θα το δούμε», σε είκοσι χρόνια μπορεί να ψάχνουμε απεγνωσμένα ένα αεροσκάφος που σήμερα βρίσκεται μπροστά στα μάτια μας. Και τότε θα πούμε για ακόμη μία φορά αυτή την τόσο γνώριμη ελληνική κουβέντα:

«Κρίμα. Έπρεπε να το είχαμε σώσει».

Ε, λοιπόν, κάποια στιγμή πρέπει να σταματήσουμε να γράφουμε την αεροπορική μας ιστορία με τη λέξη «έπρεπε».

Τα αεροσκάφη που εμφανίζονται στις φωτογραφίες έχουν επιστρέψει στο Μουσείο της ΠΑ ή σε άλλους χώρους εκθεμάτων