Η συζήτηση για το μέλλον των Mirage 2000-5 Mk2 της Πολεμικής Αεροπορίας δεν είναι καινούργια. Είναι όμως μία συζήτηση που σήμερα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η Ελλάδα προχωρά στην ανανέωση του αεροπορικού της στόλου με Rafale, F-16 Viper και, σε επόμενη φάση, F-35. Η κατεύθυνση είναι ξεκάθαρη: λιγότεροι διαφορετικοί τύποι αεροσκαφών, νεότερες πλατφόρμες και ευκολότερη υποστήριξη.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε παλαιότερο μαχητικό πρέπει αυτομάτως να φύγει.

Και ειδικά στην περίπτωση του Mirage 2000-5 Mk2, το ερώτημα πρέπει να τεθεί διαφορετικά:

Έχει σήμερα η Ελλάδα την πολυτέλεια να αποδεσμεύσει έναν ολόκληρο στόλο ιδιαίτερα ικανών μαχητικών πριν εξασφαλίσει ότι η επιχειρησιακή ισχύς που αυτά προσφέρουν έχει πραγματικά αναπληρωθεί;

Από τα 25 στα 24 Mirage 2000-5 Mk2

Εδώ χρειάζεται απόλυτη ακρίβεια.

Το ελληνικό πρόγραμμα Mirage 2000-5 Mk2 αφορούσε συνολικά 25 αεροσκάφη.

Από αυτά, 15 αποκτήθηκαν ως νέα αεροσκάφη, ενώ 10 Mirage 2000 της αρχικής ελληνικής προμήθειας αναβαθμίστηκαν στο επίπεδο Mirage 2000-5 Mk2 στην Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία. Το συγκεκριμένο στοιχείο έχει δημοσιευθεί βάσει στοιχείων της ίδιας της Πολεμικής Αεροπορίας.

Στις 12 Απριλίου 2018, η Πολεμική Αεροπορία έχασε ένα Mirage 2000-5 της 331 Μοίρας, όταν το αεροσκάφος προσέκρουσε στη θάλασσα, εννέα ναυτικά μίλια βορειοανατολικά της Σκύρου, κατά τη φάση προσέγγισης μετά την ολοκλήρωση επιχειρησιακής αποστολής. Μαζί του χάθηκε ο Σμηναγός (Ι) Γεώργιος Μπαλταδώρος.

Έτσι, από τα 25 αεροσκάφη του προγράμματος, ο σημερινός καταγεγραμμένος στόλος αναφέρεται σε 24 Mirage 2000-5 Mk2.

Η «Καθημερινή», σε ρεπορτάζ της στις 17 Φεβρουαρίου 2025, αναφερόταν συγκεκριμένα στα 24 Mirage 2000-5 της 331 Μοίρας «Θησέας».

Προσοχή όμως: ο αριθμός αυτός αφορά τον στόλο και δεν σημαίνει ότι και τα 24 αεροσκάφη είναι ανά πάσα στιγμή πτητικά διαθέσιμα. Οι πραγματικές επιχειρησιακές διαθεσιμότητες δεν δημοσιοποιούνται με τρόπο που να επιτρέπει ασφαλή δημόσια αποτίμηση.

Και αυτό είναι μια σημαντική διάκριση.

Δεν μιλάμε για τα παλαιότερα Mirage 2000 EGM/BGM

Υπάρχει επίσης μια σύγχυση που εμφανίζεται συχνά όταν γίνεται δημόσια συζήτηση για τα Mirage.

Τα Mirage 2000-5 Mk2 της 331 Μοίρας «Θησέας» δεν πρέπει να συγχέονται με τα παλαιότερα Mirage 2000 EGM/BGM, τα οποία έχουν αποσυρθεί από την ενεργό υπηρεσία.

Εδώ μιλάμε για διαφορετική έκδοση, διαφορετικές δυνατότητες και διαφορετική επιχειρησιακή αξία.

Το -5 Mk2 αποτέλεσε ουσιαστικό άλμα σε σχέση με τα πρώτα ελληνικά Mirage 2000.

RDY-2, MICA και SCALP: εκεί βρίσκεται μεγάλο μέρος της αξίας του

Το Mirage 2000-5 Mk2 εξοπλίστηκε με το προηγμένο για την εποχή του ραντάρ RDY-2, σύγχρονα ηλεκτρονικά και το σύστημα αυτοπροστασίας ICMS Mk3. Η ελληνική διαμόρφωση απέκτησε επίσης δυνατότητα αξιοποίησης των βλημάτων αέρος-αέρος MICA IR και MICA RF/EM, καθώς και του στρατηγικής σημασίας όπλου κρούσης SCALP-EG.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους της συζήτησης.

Δεν αξιολογούμε ένα αεροσκάφος μόνο από την ημερομηνία σχεδίασής του.

Αξιολογούμε τι μπορεί να κάνει σήμερα.

Το Mirage 2000-5 διαθέτει πραγματικές δυνατότητες αναχαίτισης πέραν οπτικής επαφής, ικανότητα επιχειρήσεων ημέρα και νύχτα και συμμετοχή σε αποστολές κρούσης με προηγμένα όπλα.

Το γεγονός ότι τα Rafale είναι σαφώς νεότερα και συνολικά ανώτερα δεν ακυρώνει αυτές τις δυνατότητες.

Το Mirage 2000-5 εξακολουθεί να επιχειρεί

Και υπάρχει ένα γεγονός που από μόνο του έχει σημασία.

Το Mirage 2000-5 δεν είναι σήμερα ένα αεροσκάφος που απλώς περιμένει την απόσυρσή του στην Τανάγρα.

Η 331 Μοίρα εξακολουθεί να συμμετέχει σε απαιτητικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες.

Από τις 9 Μαΐου έως τις 10 Ιουνίου 2026, δύο ελληνικά Mirage 2000-5 μεταστάθμευσαν στην Αεροπορική Βάση Cairo West στην Αίγυπτο στο πλαίσιο του Tactical Leadership Programme του Fighter Weapons School της αιγυπτιακής Πολεμικής Αεροπορίας, όπου πραγματοποιήθηκαν σύνθετες εκπαιδευτικές αποστολές με τη συμμετοχή, μεταξύ άλλων, αιγυπτιακών αεροσκαφών και ινδικών Su-30MKI.

Αυτό συνέβη το 2026.

Άρα μιλάμε για έναν τύπο που εξακολουθεί να εντάσσεται στον επιχειρησιακό σχεδιασμό και στην εκπαίδευση της Πολεμικής Αεροπορίας.

Τότε γιατί υπάρχει σχέδιο πώλησης;

Η απάντηση βρίσκεται στη συνολικότερη φιλοσοφία της «Ατζέντας 2030».

Η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας έχει θέσει ως στόχο τη μείωση των διαφορετικών τύπων μαχητικών και την ομογενοποίηση του στόλου γύρω από νεότερες πλατφόρμες.

Στις 24 Μαρτίου 2024, σε συνέντευξή του στον ΑΝΤ1 που δημοσιοποιήθηκε στις 25 Μαρτίου, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας είχε δηλώσει ότι τα Mirage 2000-5 θα πρέπει να πωληθούν, χαρακτηρίζοντάς τα ταυτόχρονα «εξαιρετικά ικανά αεροπλάνα».

Η ίδια κατεύθυνση επαναλήφθηκε και τον Μάιο του 2025, όταν ο υπουργός δήλωσε ότι, εφόσον βρεθεί αγοραστής, η Ελλάδα επιθυμεί να πουλήσει τα Mirage 2000-5 στο πλαίσιο της μετάβασης σε μικρότερο αριθμό διαφορετικών τύπων μαχητικών.

Το σκεπτικό είναι κατανοητό.

Κάθε διαφορετικός τύπος μαχητικού απαιτεί ξεχωριστή εφοδιαστική αλυσίδα, ανταλλακτικά, τεχνική υποστήριξη, εξειδικευμένους τεχνικούς, εργαλεία, υποδομές και εκπαίδευση.

Όσο μειώνονται οι διαφορετικοί τύποι, τόσο απλούστερη μπορεί να γίνει η υποστήριξη της Πολεμικής Αεροπορίας.

Αυτό είναι ένα πραγματικό και σοβαρό επιχείρημα.

Δεν είναι όμως το μοναδικό.

Το μεγάλο ερώτημα: ποιος αντικαθιστά τα Mirage;

Και εδώ βρίσκεται, κατά την άποψή μας, ο πυρήνας της συζήτησης.

Δεν αρκεί να πούμε:

«Το Rafale είναι καλύτερο από το Mirage 2000-5». Βεβαίως και είναι.

Το Rafale είναι νεότερο μαχητικό, με ανώτερους αισθητήρες, προηγμένο σύστημα αυτοπροστασίας SPECTRA, δυνατότητα αξιοποίησης Meteor και πολύ μεγαλύτερες συνολικές επιχειρησιακές δυνατότητες.

Αλλά η πραγματική στρατιωτική εξίσωση δεν είναι 1 Rafale εναντίον 1 Mirage, το πραγματικό ερώτημα είναι:

Τι χάνει συνολικά η Πολεμική Αεροπορία εάν φύγει ένας στόλος 24 αεροσκαφών και πόσα νέα αεροσκάφη απαιτούνται για να αναπληρωθεί η πραγματική επιχειρησιακή ισχύς που χάνεται;

Γιατί στους σχεδιασμούς μιας Πολεμικής Αεροπορίας δεν υπάρχει μόνο η ποιότητα υπάρχει και η ποσότητα.

Η «μάζα» εξακολουθεί να έχει σημασία

Οι σύγχρονοι πόλεμοι το έχουν αποδείξει με τον πιο σκληρό τρόπο. Ένα μαχητικό δεν βρίσκεται συνεχώς στον αέρα, χρειάζεται συντήρηση, χρειάζεται επανεξυπηρέτηση, χρειάζεται προσωπικό.

χρειάζεται όπλα.

Και σε μια παρατεταμένη κρίση πρέπει να υπάρχει επαρκής αριθμός αεροσκαφών ώστε να καλύπτονται ταυτόχρονα διαφορετικές αποστολές και διαφορετικοί τομείς.

Για την Ελλάδα αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της γεωγραφίας… Αιγαίο,  Ανατολική Μεσόγειος, Ηπειρωτική χώρα, Νησιωτικός χώρος.

Πολλαπλές αποστολές μπορούν να απαιτηθούν μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα.

Σε μια τέτοια εξίσωση, κάθε επιχειρησιακή Μοίρα έχει αξία.

Τα Rafale δεν χρειάζεται να κάνουν τα πάντα

Υπάρχει ακόμη ένα επιχείρημα υπέρ της διατήρησης των Mirage για ένα μεταβατικό διάστημα.

Τα 24 ελληνικά Rafale αποτελούν σήμερα μία από τις πλέον προηγμένες δυνάμεις της Πολεμικής Αεροπορίας.

Δεν υπάρχει όμως επιχειρησιακός λόγος να χρησιμοποιείται το πιο προηγμένο και ακριβό διαθέσιμο μαχητικό σε κάθε αποστολή εφόσον υπάρχει άλλη πλατφόρμα που μπορεί να την εκτελέσει αποτελεσματικά.

Η ύπαρξη των Mirage 2000-5 επιτρέπει μεγαλύτερη ευελιξία στην κατανομή αποστολών.

Το ίδιο ισχύει για τα F-16 διαφορετικών εκδόσεων.

Ο διοικητής πρέπει να έχει επιλογές.

Και όσο περισσότερες πραγματικά αξιόμαχες επιλογές έχει, τόσο δυσκολότερο γίνεται το πρόβλημα για τον αντίπαλο.

Το Mirage έχει ένα τεράστιο πλεονέκτημα: το έχουμε ήδη

Αυτό είναι ίσως το πιο απλό επιχείρημα και ταυτόχρονα ένα από τα ισχυρότερα.

Τα Mirage 2000-5 δεν είναι ένα νέο εξοπλιστικό πρόγραμμα που πρέπει να χρηματοδοτήσει σήμερα ο Έλληνας φορολογούμενος.

Τα αεροσκάφη έχουν ήδη αποκτηθεί. Οι υποδομές υπάρχουν, οι τεχνικοί υπάρχουν, οι χειριστές έχουν εκπαιδευτεί.

Η Πολεμική Αεροπορία έχει συγκεντρώσει πολυετή εμπειρία πάνω στον συγκεκριμένο τύπο.

Τα όπλα έχουν ήδη αγοραστεί.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι η λειτουργία τους είναι δωρεάν.

Η υποστήριξη ενός αεροσκάφους που δεν βρίσκεται πλέον σε παραγωγή αποτελεί σοβαρό ζήτημα και με την πάροδο του χρόνου μπορεί να γίνεται δυσκολότερη και ακριβότερη.

Επομένως, η διατήρηση των Mirage πρέπει να εξεταστεί με πραγματικά οικονομικά και τεχνικά στοιχεία.

Όχι με συναισθηματισμό, αλλά ούτε και με μία απλή λογική «είναι παλιό, άρα φεύγει».

Τι θα υπάρχει στη θέση του όταν φύγει.

Εάν η Πολεμική Αεροπορία φτάσει στο σημείο όπου η δύναμη των F-16 Viper, των Rafale και των F-35 μπορεί να καλύψει πλήρως το κενό, τότε η μετάβαση θα είναι λογική.

Εάν όμως τα Mirage φύγουν αρκετά χρόνια πριν αποκτηθεί αυτή η αριθμητική και επιχειρησιακή ισορροπία, τότε πρέπει να εξεταστεί πολύ σοβαρά τι πραγματικά κερδίζουμε και τι χάνουμε.

Πρώτα η αντικατάσταση – μετά η απόσυρση

Εδώ βρίσκεται η θέση μας.

Δεν χρειάζεται η Ελλάδα να κρατήσει τα Mirage 2000-5 για πάντα. Χρειάζεται όμως να μην τα αποχωριστεί βιαστικά. Πρώτα πρέπει να εξασφαλιστεί η διάδοχη επιχειρησιακή ισχύς.

Μετά μπορεί να κλείσει ο κύκλος του Mirage.

Όχι αντίστροφα.

Γιατί το Mirage 2000-5 Mk2 παραμένει ένα μαχητικό με πραγματικές δυνατότητες, προηγμένα όπλα, εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό και ενεργό επιχειρησιακή παρουσία.

Και η ίδια η πολιτική ηγεσία, ακόμη και όταν ανακοίνωσε την πρόθεση πώλησής του, το χαρακτήρισε «εξαιρετικά ικανό αεροπλάνο». Αυτό από μόνο του λέει πολλά.

Η Ελλάδα οικοδομεί μία εξαιρετικά ισχυρή Πολεμική Αεροπορία για την επόμενη δεκαετία. Rafale, F-16 Viper, F-35.

Αλλά ανάμεσα στο «χθες» και στο «αύριο» υπάρχει πάντα το επικίνδυνο σήμερα.

Και μέχρι να φτάσουν όλοι οι αντικαταστάτες, να εκπαιδευτούν τα πληρώματα, να δημιουργηθούν οι απαραίτητες υποδομές και να αποκτήσουν πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα οι νέες Μοίρες, η Ελλάδα πρέπει να μετρήσει πολύ προσεκτικά κάθε μαχητικό που αφαιρεί από την πρώτη γραμμή.

Γιατί ένα Mirage που αποσύρεται σήμερα δεν αντικαθίσταται από ένα F-35 που θα παραδοθεί αύριο.

Αντικαθίσταται μόνο από ένα αεροσκάφος που είναι ήδη εδώ, οπλισμένο, επανδρωμένο και έτοιμο να επιχειρήσει.

Και μέχρι τότε, τα Mirage 2000-5 της 331 Μοίρας «Θησέας» έχουν ακόμη λόγο να βρίσκονται στον ελληνικό ουρανό.

Το μεγάλο πρόβλημα της υποστήριξης – Χρόνια καθυστερήσεων που κόστισαν στις διαθεσιμότητες

Υπάρχει όμως και μία παράμετρος που δεν μπορεί να λείπει από οποιαδήποτε σοβαρή συζήτηση για το μέλλον των Mirage 2000-5 Mk2 και αυτό είναι η υποστήριξή τους.

Για χρόνια, ο ελληνικός στόλος των Mirage βρέθηκε αντιμέτωπος με προβλήματα στην εφοδιαστική υποστήριξη και στην εξασφάλιση ανταλλακτικών, καθώς καθυστέρησε η ολοκληρωμένη διευθέτηση της Follow-On Support (FOS).

Το ζήτημα δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Ήδη από τα προηγούμενα χρόνια είχαν καταγραφεί σοβαρές δυσκολίες στη διατήρηση υψηλών διαθεσιμοτήτων του στόλου των Mirage, με την ανάγκη υπογραφής συμβάσεων υποστήριξης να αποτελεί επανειλημμένα αντικείμενο δημόσιας και κοινοβουλευτικής συζήτησης.

Τον Δεκέμβριο του 2019, η Βουλή ενέκρινε προγράμματα υποστήριξης για τα Mirage 2000-5, συνολικού ύψους περίπου 260 εκατ. ευρώ, τα οποία αφορούσαν συμβάσεις με τις γαλλικές Dassault Aviation, Safran και Thales.

Η ουσία όμως βρίσκεται αλλού.

Τα Mirage δεν αντιμετώπισαν προβλήματα επειδή ξαφνικά έπαψαν να είναι ικανά μαχητικά. Αντιμετώπισαν προβλήματα επειδή επί χρόνια η υποστήριξη ενός εξαιρετικά σύνθετου οπλικού συστήματος δεν είχε εξασφαλιστεί στον βαθμό και στον χρόνο που απαιτούνταν.

Και αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη.

Δεν μπορεί πρώτα ένα οπλικό σύστημα να μένει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς την απαιτούμενη συνέχεια στην εφοδιαστική του υποστήριξη και στη συνέχεια η μειωμένη διαθεσιμότητά του να χρησιμοποιείται ως απόδειξη ότι το ίδιο το αεροσκάφος «γέρασε».

Το -5 Mk2 δεν χρειάζεται απλώς συντήρηση – χρειάζεται σχέδιο

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η συζήτηση για το εάν αξίζει να επενδυθούν επιπλέον χρήματα στα ελληνικά Mirage 2000-5 Mk2.

Το αεροσκάφος δεν μπορεί προφανώς να παραμείνει επιχειρησιακά επίκαιρο επ’ αόριστον χωρίς τεχνική υποστήριξη και χωρίς παρεμβάσεις στα συστήματά του.

Εάν η Ελλάδα αποφασίσει ότι τα Mirage πρέπει να παραμείνουν για ένα ουσιαστικό μεταβατικό διάστημα, τότε η απόφαση αυτή πρέπει να συνοδεύεται από ένα συγκεκριμένο και κοστολογημένο πρόγραμμα υποστήριξης και, όπου είναι τεχνικά και οικονομικά σκόπιμο, εκσυγχρονισμού επιμέρους συστημάτων.

Όχι αποσπασματικές λύσεις, όχι άλλη αναμονή, όχι συντήρηση «μέχρι να δούμε τι θα κάνουμε».

Χρειάζεται να εξεταστεί σε συνεργασία με τη γαλλική πλευρά ποιο είναι το πραγματικό τεχνικό περιθώριο του ελληνικού στόλου, ποια ηλεκτρονικά και συστήματα μπορούν να υποστηριχθούν ή να ανανεωθούν, τι απαιτείται για τη συνέχιση της υποστήριξης των κινητήρων και των ηλεκτρονικών του και, κυρίως, ποιο θα είναι το συνολικό κόστος για συγκεκριμένο αριθμό ετών.

Και μετά να γίνει η σύγκριση.

Πόσο κοστίζει να κρατήσουμε αξιόμαχο το Mirage 2000-5 Mk2 και πόσο κοστίζει να αντικαταστήσουμε την επιχειρησιακή ισχύ που θα χαθεί εάν φύγει;

Αυτή είναι η οικονομική σύγκριση που έχει πραγματική σημασία.

Η καθυστέρηση του παρελθόντος δεν πρέπει να γίνει επιχείρημα για την απόσυρση

Υπάρχει μάλιστα μία παράδοξη πλευρά στην υπόθεση.

Η Ελλάδα δαπάνησε σημαντικά ποσά για να αποκτήσει τα Mirage, στη συνέχεια για να δημιουργήσει τον στόλο των -5 Mk2 και αργότερα για να αποκαταστήσει την υποστήριξή τους.

Επομένως, πριν αποφασίσουμε ότι η μοναδική λύση είναι η πώληση, πρέπει να γνωρίζουμε τι επιχειρησιακή ζωή μπορεί ακόμη να αποδώσει αυτή η επένδυση.

Εάν η τεχνική αξιολόγηση δείξει ότι το κόστος είναι απαγορευτικό, τότε η απόφαση είναι διαφορετική.

Εάν όμως δείξει ότι με λογικό κόστος μπορούν να παραμείνουν επιχειρησιακά για ένα σημαντικό μεταβατικό διάστημα, τότε η άμεση αποχώρησή τους χρειάζεται πολύ ισχυρότερη αιτιολόγηση.

Γιατί το πρόβλημα που αντιμετώπισαν τα Mirage στο παρελθόν αποτελεί και ένα μάθημα για το μέλλον.

Τα μαχητικά δεν αρκεί να τα αγοράζεις. Πρέπει να εξασφαλίζεις εγκαίρως και την υποστήριξή τους για ολόκληρο τον επιχειρησιακό τους βίο.

Και στην περίπτωση των Mirage 2000-5 Mk2, η Ελλάδα πλήρωσε ήδη το τίμημα των καθυστερήσεων.

Δεν χρειάζεται τώρα να πληρώσει και δεύτερο τίμημα, αποχωριζόμενη πρόωρα μια δυνατότητα που ενδεχομένως μπορεί ακόμη να αξιοποιηθεί.