27 Ιουλίου 1945 | Η τελευταία πτήση των Επισμηνιών Νικολάου και Λιακαντωνάκη – Μια τραγωδία της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας στη Μέση Ανατολή

Στις 27 Ιουλίου 1945, λίγους μόλις μήνες μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη, η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία βυθίστηκε στο πένθος. Δύο νέοι αεροπόροι, ο Επισμηνίας Χαράλαμπος Νικολάου και ο Επισμηνίας Πέτρος Λιακαντωνάκης, έχασαν τη ζωή τους όταν το εκπαιδευτικό αεροσκάφος North American Harvard στο οποίο επέβαιναν κατέπεσε στη θάλασσα, περίπου πέντε ναυτικά μίλια έξω από τα Μαθάνια (Μεθάνια) της Παλαιστίνης, κατά τη διάρκεια διατεταγμένης εκπαιδευτικής πτήσης.

Το δυστύχημα αποτελεί μία από τις λιγότερο γνωστές αλλά ιδιαίτερα σημαντικές σελίδες της ιστορίας της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας κατά την περίοδο που οι ελληνικές αεροπορικές δυνάμεις βρίσκονταν ακόμη εγκατεστημένες στη Μέση Ανατολή.

Η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία στη Μέση Ανατολή

Μετά την κατάρρευση του ελληνικού μετώπου το 1941 και την κατοχή της χώρας από τις δυνάμεις του Άξονα, σημαντικό τμήμα του προσωπικού της Βασιλικής Ελληνικής Αεροπορίας διέφυγε στην Αίγυπτο και στη συνέχεια στη Μέση Ανατολή.

Εκεί, υπό βρετανική διοίκηση αλλά με ελληνική διοικητική συγκρότηση, δημιουργήθηκαν οι ελληνικές αεροπορικές μοίρες που πολέμησαν στη Βόρεια Αφρική, στη Μεσόγειο και αργότερα στην Ιταλία.

Παράλληλα, οργανώθηκαν εκτεταμένα προγράμματα εκπαίδευσης νέων χειριστών, ώστε να αναπληρωθούν οι σημαντικές απώλειες του πολέμου. Η εκπαίδευση πραγματοποιούνταν σε διάφορες σχολές της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ροδεσίας, ενώ χρησιμοποιούνταν κυρίως βρετανικά και αμερικανικά εκπαιδευτικά αεροσκάφη.

Ο Χαράλαμπος Νικολάου

Ο Χαράλαμπος Νικολάου γεννήθηκε το 1924 στο Μαρκόπουλο Αττικής.

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής κατάφερε να διαφύγει στη Μέση Ανατολή, ακολουθώντας το δύσκολο και επικίνδυνο δρομολόγιο που ακολούθησαν εκατοντάδες Έλληνες στρατιωτικοί.

Αρχικά κατατάχθηκε στη Μοίρα Συντηρήσεως Γάζας ως Σμηνίτης. Στη συνέχεια επελέγη για εκπαίδευση χειριστή στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Τμήμα της Νότιας Ροδεσίας, όπου ολοκλήρωσε επιτυχώς την απαιτητική εκπαίδευση.

Τον Απρίλιο του 1945 αποφοίτησε ως χειριστής και ονομάστηκε Έφεδρος Σμηνίας. Η καριέρα του, όμως, επρόκειτο να διαρκέσει μόλις λίγους μήνες.

Ο Πέτρος Λιακαντωνάκης

Ο συγκυβερνήτης του μοιραίου Harvard, Επισμηνίας Πέτρος Λιακαντωνάκης, ανήκε επίσης στη νέα γενιά των Ελλήνων χειριστών που εκπαιδεύτηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου για να στελεχώσουν τη μεταπολεμική Ελληνική Πολεμική Αεροπορία.

Ο Πέτρος Λιακαντωνάκης γεννήθηκε το 1924 στο Γιοχάνεσμπουργκ Νότιας Αφρικής.

Τον Νοέμβριο του 1943 κατατάχθηκε στην Ελληνική Αεροπορίας ως Σμηνίτης. Εκπαιδεύτηκε στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Τμήμα Νότιας Ροδεσίας ως χειριστής μονοκινητηρίων αεροσκαφών. Πήρε το πτυχίο του τον Μάρτιο του 1945 και ονομάστηκε έφεδρος Σμηνίας.

Το εκπαιδευτικό Harvard

Το North American Harvard υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά αεροσκάφη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Σχεδιάστηκε για την προκεχωρημένη εκπαίδευση νέων χειριστών πριν τη μετάβασή τους σε μαχητικά αεροσκάφη όπως τα Spitfire, Hurricane, Kittyhawk και αργότερα τα Mustang.

Από διασταύρωση με το μητρώο απωλειών των Harvard της RAF προκύπτει ότι το μοναδικό Harvard που χάθηκε στις 27 Ιουλίου 1945 στη θάλασσα ανοικτά των ακτών της Παλαιστίνης είναι το:

• North American Harvard IIA
• RAF Serial Number: EX141
• USAAF Serial Number: 41-33114
• Manufacturer’s Serial Number (c/n): 88-9220

Η μοιραία πτήση

Το πρωί της 27ης Ιουλίου 1945, οι δύο Έλληνες αεροπόροι απογειώθηκαν στο πλαίσιο προγραμματισμένης εκπαιδευτικής αποστολής.

Η περιοχή των ακτών της Παλαιστίνης χρησιμοποιούνταν συχνά για εκπαιδευτικές πτήσεις λόγω των ευνοϊκών καιρικών συνθηκών και της σχετικής ασφάλειας που παρείχε ο εναέριος χώρος.

Κάποια στιγμή, όμως, κατά τη διάρκεια της αποστολής, το Harvard αντιμετώπισε πρόβλημα που μέχρι σήμερα δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως από τα διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία.

Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό.

Το αεροσκάφος κατέπεσε στη θάλασσα περίπου πέντε ναυτικά μίλια ανοικτά των Μαθανίων της Παλαιστίνης, χωρίς οι δύο αεροπόροι να κατορθώσουν να σωθούν.

Η θυσία που δεν πρέπει να ξεχαστεί

Ο Επισμηνίας Χαράλαμπος Νικολάου δεν πρόλαβε να υπηρετήσει την πατρίδα του σε καιρό ειρήνης.

Από την Κατοχή μέχρι τη διαφυγή στη Μέση Ανατολή, την εκπαίδευση στη Νότια Ροδεσία και την αποφοίτησή του ως χειριστής, η ζωή του υπήρξε μια συνεχής προσπάθεια προσφοράς στην Ελλάδα.

Δίπλα του έπεσε και ο συναδελφός του, Επισμηνίας Πέτρος Λιακαντωνάκης, μοιραζόμενος την ίδια μοίρα στην υπηρεσία του καθήκοντος.

Οι δύο νέοι αεροπόροι δεν σκοτώθηκαν σε αερομαχία ούτε σε πολεμική επιχείρηση. Έχασαν όμως τη ζωή τους εκτελώντας διατεταγμένη αποστολή εκπαίδευσης, προετοιμάζοντας το μέλλον της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.