Το χρονικό της συντριβής που κόστισε τη ζωή στον Επισμηναγό (Ι) Ιωάννη Μυλωνά και τον Ανθυποσμηναγό (Ι) Ιωάννη Καρασάββα

Η Ελλάδα βρισκόταν στην καρδιά ενός ακόμη δύσκολου καλοκαιριού. Ο Ιούλιος του 2000 είχε ξεκινήσει με υψηλές θερμοκρασίες, ξηρασία και δεκάδες πυρκαγιές να εκδηλώνονται καθημερινά σε ολόκληρη τη χώρα. Για τα πληρώματα της Πολεμικής Αεροπορίας, που επιχειρούσαν με τα πυροσβεστικά Canadair, η περίοδος αυτή αποτελούσε την πιο απαιτητική αποστολή κάθε χρόνου.

Το πρωί του Σαββάτου, 15 Ιουλίου 2000, νέα μεγάλη πυρκαγιά ξέσπασε στο νότιο Πήλιο, στην ευρύτερη περιοχή της Αργαλαστής και του Λαύκου. Οι ισχυροί άνεμοι και η μορφολογία του εδάφους δυσκόλευαν ιδιαίτερα τις επίγειες δυνάμεις, ενώ οι φλόγες εξαπλώνονταν γρήγορα μέσα στο πευκοδάσος, απειλώντας κατοικημένες περιοχές.

Το Κέντρο Επιχειρήσεων έδωσε εντολή για άμεση απογείωση πυροσβεστικών αεροσκαφών από τη Νέα Αγχίαλο. Ανάμεσά τους βρισκόταν και το Canadair CL-215-1A10 με σειριακό αριθμό (s/n – MSN) 1048, ένα από τα αεροσκάφη που για χρόνια αποτελούν εως και σήμερα τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής αεροπυρόσβεσης. Το συγκεκριμένο αεροσκάφος είχε κατασκευαστεί το 1974 και υπηρετούσε επί δεκαετίες την Πολεμική Αεροπορία σε αμέτρητες επιχειρήσεις κατάσβεσης.

Στο πιλοτήριο βρίσκονταν δύο έμπειροι ιπτάμενοι.

Κυβερνήτης ήταν ο Επισμηναγός (Ι) Ιωάννης Μυλωνάς, ένας χειριστής με σημαντική εμπειρία στις πτήσεις χαμηλού ύψους και στις αποστολές αεροπυρόσβεσης.

Δίπλα του, στη θέση του συγκυβερνήτη, ο Ανθυποσμηναγός (Ι) Ιωάννης Καρασάββας, νεότερος σε ηλικία πλήρως εκπαιδευμένος στο ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον επιχειρήσεων των Canadair.

Οι δύο αεροπόροι γνώριζαν καλά ότι η αποστολή τους ήταν από τις δυσκολότερες λόγο του ιδιόμορφου του εδάφους. Οι πτήσεις αεροπυρόσβεσης πραγματοποιούνται σε ύψη που πολλές φορές δεν ξεπερνούν λίγες δεκάδες μέτρα από το έδαφος, μέσα σε καπνό, αναταράξεις, υψηλές θερμοκρασίες και συνεχώς μεταβαλλόμενους ανέμους.

Το CL-215 δεν είναι ένα συνηθισμένο αεροπλάνο. Πρόκειται για ένα βαρύ αμφίβιο αεροσκάφος σχεδιασμένο αποκλειστικά για πυρόσβεση. Όταν μεταφέρει πλήρες φορτίο νερού, η μάζα του αυξάνεται σημαντικά, ενώ οι χειρισμοί σε χαμηλό ύψος απαιτούν απόλυτη ακρίβεια. Δεν υπάρχουν περιθώρια λάθους.

Λίγη ώρα μετά την απογείωση από τη Νέα Αγχίαλο, το πλήρωμα έφθασε πάνω από την περιοχή της πυρκαγιάς. Οι επίγειες δυνάμεις είχαν ήδη ξεκινήσει την προσπάθεια περιορισμού των μετώπων, ενώ και άλλα εναέρια μέσα επιχειρούσαν στην περιοχή.

Το Canadair άρχισε να εκτελεί τις πρώτες διελεύσεις πάνω από το πύρινο μέτωπο.

Οι κάτοικοι των γύρω χωριών παρακολουθούσαν τις προσπάθειες των πληρωμάτων, βλέποντας τα μεγάλα κίτρινα αεροσκάφη να περνούν εξαιρετικά χαμηλά πάνω από τις πλαγιές του Πηλίου.

Η αποστολή απαιτούσε οι χειριστές να ευθυγραμμιστούν με το μέτωπο της φωτιάς, να μειώσουν ύψος και ταχύτητα, να σταθεροποιήσουν το αεροσκάφος και να πραγματοποιήσουν τη ρίψη νερού στο ακριβές σημείο όπου υπήρχε η μεγαλύτερη ένταση της πυρκαγιάς.

Οι συνεχείς αλλαγές του ανάγλυφου καθιστούσαν κάθε διέλευση ιδιαίτερα επικίνδυνη.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, κατά τη διάρκεια μιας χαμηλής προσέγγισης για ρίψη νερού, το CL-215 πετούσε σε εξαιρετικά μικρό ύψος όταν η δεξιά πτέρυγα προσέκρουσε στην πλαγιά του βουνού. Η επαφή ήταν αρκετή ώστε το αεροσκάφος να χάσει ακαριαία τον έλεγχο. Μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα συνετρίβη στο έδαφος και ακολούθησε ισχυρή έκρηξη και πυρκαγιά.

Ορισμένες μεταγενέστερες αναφορές κάνουν λόγο για αρχική επαφή με δέντρο πριν από την πρόσκρουση στην πλαγιά, όμως αυτή η λεπτομέρεια δεν επιβεβαιώνεται, δεν περιλαμβάνεται στις συνοπτικές καταγραφές του δυστυχήματος.

Το πλήρωμα δεν είχε κανένα ουσιαστικό περιθώριο αντίδρασης.

Η σύγκρουση ήταν βίαιη και το αεροσκάφος τυλίχθηκε αμέσως στις φλόγες.

Οι δύο χειριστές έχασαν τη ζωή τους εν ώρα καθήκοντος, εκτελώντας αποστολή προστασίας ανθρώπων, δασών και οικισμών.

Η συντριβή, η επιχείρηση διάσωσης και οι πρώτες ώρες μετά το δυστύχημα

Λίγα δευτερόλεπτα μετά την πρόσκρουση του Canadair CL-215 (MSN/SN 1048) στην πλαγιά κοντά στην Αργαλαστή, η περιοχή σείστηκε από την έκρηξη. Το φορτίο καυσίμων και η σύγκρουση υψηλής ενέργειας προκάλεσαν άμεση ανάφλεξη του αεροσκάφους, το οποίο καταστράφηκε ολοσχερώς.

Για όσους βρίσκονταν εκείνη την ώρα στην περιοχή της πυρκαγιάς, το θέαμα ήταν σοκαριστικό. Πυροσβέστες, εθελοντές και κάτοικοι που συμμετείχαν ή παρακολουθούσαν την επιχείρηση αντιλήφθηκαν σχεδόν αμέσως ότι ένα από τα πυροσβεστικά αεροσκάφη είχε χαθεί. Οι πρώτοι καπνοί από τη συντριβή υψώθηκαν σε μικρή απόσταση από το ενεργό μέτωπο της φωτιάς, δυσκολεύοντας την άμεση πρόσβαση των σωστικών συνεργείων.

Τα πρώτα λεπτά

Σε κάθε επιχείρηση αεροπυρόσβεσης υπάρχει συνεχής επικοινωνία μεταξύ των πληρωμάτων, των συντονιστών εναέριας κυκλοφορίας και του Κέντρου Επιχειρήσεων. Όταν ένα αεροσκάφος σταματήσει να απαντά στις κλήσεις ή δεν εμφανιστεί ξανά μετά από μια διέλευση, ενεργοποιείται αμέσως διαδικασία αναζήτησης.

Αυτό συνέβη και στην περίπτωση του CL-215.

Οι ασύρματες κλήσεις προς το πλήρωμα δεν έλαβαν απάντηση. Μέσα σε ελάχιστα λεπτά έγινε σαφές ότι δεν επρόκειτο για απλή διακοπή επικοινωνίας.

Άλλα εναέρια μέσα που επιχειρούσαν στην περιοχή εντόπισαν το σημείο της πρόσκρουσης, ενώ ενημερώθηκαν άμεσα οι επίγειες δυνάμεις.

Το σημείο όπου κατέπεσε το αεροσκάφος ήταν δύσβατο. Η ορεινή μορφολογία του νοτίου Πηλίου, η έντονη βλάστηση και η συνεχιζόμενη πυρκαγιά δυσχέραιναν σημαντικά την προσέγγιση. Παρ’ όλα αυτά, πυροσβέστες και διασώστες κινήθηκαν προς τα συντρίμμια όσο το δυνατόν γρηγορότερα.

Μια σκληρή διαπίστωση

Όταν τα πρώτα συνεργεία έφτασαν στο σημείο, διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχε δυνατότητα διάσωσης.

Η σφοδρότητα της πρόσκρουσης και η πυρκαγιά που ακολούθησε είχαν προκαλέσει την ολοκληρωτική καταστροφή του αεροσκάφους. Οι δύο αεροπόροι είχαν χάσει τη ζωή τους κατά τη σύγκρουση.

Για τους διασώστες, τέτοιες στιγμές είναι από τις δυσκολότερες που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Παρά την εμπειρία τους, η απώλεια πληρώματος που επιχειρεί για να προστατεύσει ζωές και περιουσίες έχει πάντοτε ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος.

Η ενημέρωση της Νέας Αγχιάλου

Στην 111 Πτέρυγα Μάχης, από όπου είχε απογειωθεί το πλήρωμα, οι πληροφορίες άρχισαν να φθάνουν αποσπασματικά.

Αρχικά έγινε γνωστό ότι είχε χαθεί η επικοινωνία με ένα Canadair.

Στη συνέχεια επιβεβαιώθηκε πως το αεροσκάφος είχε συντριβεί.

Λίγο αργότερα ήρθε και η πλέον δυσάρεστη είδηση: οι δύο χειριστές ‘ήταν νεκροί

Σε τέτοιες περιπτώσεις ενεργοποιούνται συγκεκριμένες διαδικασίες. Η προτεραιότητα είναι η επίσημη ταυτοποίηση, η ενημέρωση της ηγεσίας και, κυρίως, η προσωπική ενημέρωση των οικογενειών πριν δημοσιοποιηθούν τα ονόματα.

Οι δύο αεροπόροι

Ο Επισμηναγός (Ι) Ιωάννης Μυλωνάς ήταν κυβερνήτης του αεροσκάφους. Είχε ήδη αποκτήσει σημαντική εμπειρία στις αποστολές αεροπυρόσβεσης, οι οποίες θεωρούνται από τις πιο απαιτητικές στρατιωτικές πτήσεις σε περίοδο ειρήνης.

Γεννήθηκε στη Λαμία Φθιώτιδας το 1959.

Εισήλθε στη Σχολή Ικάρων το Σεπτέμβριο του 1980 (56^η σειρά) και αποφοίτησε το Μάιο του 1984 με το βαθμό του ανθυποσμη­ναγού.

Υπηρέτησε στην 355 Μοίρα της 112 Πτέρυ­γας Μάχης (Ελευσίνα) ως χειριστής στα αερο­σκά­φη CL-215.

Σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια διατεταγμέ­νης πτήσεως, όταν το αεροσκάφος CL-215 του οποί­ου ήταν κυβερνήτης, με συγκυβερνήτη τον Ανθυποσμηναγό Καρασάββα Ιωάννη,  κατέπεσε και συνετρίβη στην Αργαλαστή Πηλίου Μαγνησίας, στις 15 Ιουλίου 2000.

Δίπλα του βρισκόταν ο Ανθυποσμηναγός (Ι) Ιωάννης Καρασάββας, συγκυβερνήτης του πληρώματος, ο οποίος συνέχιζε την επιχειρησιακή του πορεία σε έναν ιδιαίτερα δύσκολο κλάδο της Πολεμικής Αεροπορίας.

Γεννήθηκε στο Βόλο το 1975.

Εισήλθε στη Σχολή Ικάρων το Σεπτέμβριο του 1993 (69^η σειρά) και αποφοίτησε τον Ιούλιο του 1997 με το βαθμό του ανθυποσμη­ναγού.

Υπηρέτησε στην 362 Μοίρα της 120 Πτέ­ρυ­γας Εκπαιδεύσεως Αέρος (Καλαμάτα) και στην 355 Μοίρα της 112 Πτέρυγας Μάχης (Ελευσίνα) ως χειριστής στα αεροσκάφη CL-215.

Σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια διατεταγμέ­νης πτήσεως, όταν το αεροσκάφος CL-215 στο οποίο επέβαινε ως συγκυβερνήτης, με κυβερνήτη τον Επισμηναγό Μυλωνά Ιωάννη, κατέπεσε και συνετρίβη στην Αρ­γαλαστή Πηλίου Μαγνησίας, στις 15 Ιουλίου 2000.

Οι αποστολές των πληρωμάτων των CL-215 απαιτούσαν καθημερινές πτήσεις σε ακραίες συνθήκες. Καπνός, αναταράξεις, υψηλές θερμοκρασίες, περιορισμένη ορατότητα και πολύ χαμηλό ύψος συνιστούσαν τη συνηθισμένη επιχειρησιακή πραγματικότητα.

Το αεροσκάφος

Το αεροσκάφος που χάθηκε ήταν το Canadair CL-215-1A10, Serial Number (MSN) 1048.

Είχε κατασκευαστεί το 1974 στον Καναδά από την Canadair και εντάχθηκε στον στόλο της Πολεμικής Αεροπορίας, όπου επί δεκαετίες συμμετείχε σε επιχειρήσεις αεροπυρόσβεσης σε ολόκληρη την Ελλάδα. Η απώλειά του στις 15 Ιουλίου 2000 καταγράφεται ως ολική καταστροφή (destroyed).

Το CL-215 είναι σχεδιασμένο ειδικά για την κατάσβεση δασικών πυρκαγιών. Μπορεί να υδροληπτεί από θάλασσες ή λίμνες μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και να μεταφέρει χιλιάδες λίτρα νερού σε κάθε ρίψη. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις αυτές εκτελούνταν πάντοτε σε εξαιρετικά χαμηλό ύψος, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια αντίδρασης σε περίπτωση αιφνίδιου κινδύνου.

Η διερεύνηση

Μετά το δυστύχημα ακολούθησε η προβλεπόμενη διαδικασία διερεύνησης.

Τα σωζόμενα τμήματα του αεροσκάφους εξετάστηκαν, συλλέχθηκαν στοιχεία από το σημείο της πρόσκρουσης και ελήφθησαν καταθέσεις από προσωπικό που συμμετείχε στην επιχείρηση.

Οι δημόσια διαθέσιμες συνοπτικές καταγραφές συγκλίνουν στο ότι το αεροσκάφος προσέκρουσε με τη δεξιά πτέρυγα στο ανάγλυφο κατά τη διάρκεια χαμηλής διέλευσης για ρίψη νερού. Δεν υπάρχει δημόσια διαθέσιμη επίσημη έκθεση που να αποδίδει το δυστύχημα σε συγκεκριμένη μηχανική βλάβη.

Η διερεύνηση τέτοιων περιστατικών εξετάζει συνήθως πολλούς παράγοντες, όπως το ανάγλυφο της περιοχής, τις μετεωρολογικές συνθήκες, την ορατότητα, τις επιδόσεις του αεροσκάφους και το επιχειρησιακό περιβάλλον, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε παράγοντας συνέβαλε απαραίτητα στο συγκεκριμένο δυστύχημα.

Το ανθρώπινο κόστος

Για τους συναδέλφους τους, η απώλεια του πληρώματος αποτέλεσε ακόμη μία υπενθύμιση του κινδύνου που συνοδεύει τις αποστολές αεροπυρόσβεσης.

Παρά τον πόνο, οι επιχειρήσεις συνεχίστηκαν. Οι φωτιές δεν σταματούν επειδή χάθηκε ένα αεροσκάφος, ούτε επειδή δύο χειριστές έπεσαν στο καθήκον. Τα υπόλοιπα πληρώματα επέστρεψαν στον αέρα για να ολοκληρώσουν την αποστολή, γνωρίζοντας ότι πετούσαν κάτω από τις ίδιες ακριβώς συνθήκες που είχαν κοστίσει τη ζωή στους συναδέλφους τους.