Το πρώτο μεγάλο πλήγμα των ελληνικών F-104 Starfighter

Η 15η Ιουλίου 1965 έμελλε να χαραχθεί ανεξίτηλα στην ιστορία της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας. Την ίδια ημέρα που η χώρα συγκλονιζόταν από την πολιτική κρίση της «Αποστασίας», ένα δεύτερο δράμα εκτυλισσόταν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, πάνω από την Τανάγρα. Εκεί, ο Αντισμήναρχος (Ι) Χρήστος Ευσταθίου, διοικητής της 335 Μοίρας, έχανε τη ζωή του στο πιλοτήριο ενός ολοκαίνουργιου Lockheed F-104G Starfighter, του μαχητικού που μόλις είχε αρχίσει να αλλάζει το πρόσωπο της ελληνικής αεροπορίας.

Ο άνθρωπος που ανήκε στην πρώτη γενιά των «Αστρομαχητών»

Ο Χρήστος Ευσταθίου δεν ήταν ένας συνηθισμένος χειριστής. Ανήκε στην ομάδα των πρώτων Ελλήνων αξιωματικών που επιλέχθηκαν να μεταβούν στις Ηνωμένες Πολιτείες για να εκπαιδευτούν στο νέο υπερηχητικό μαχητικό της Lockheed. Η επιλογή του δεν ήταν τυχαία. Ήταν έμπειρος ιπτάμενος, με χιλιάδες ώρες πτήσης, και θεωρούνταν από τους πλέον ικανούς αξιωματικούς της γενιάς του.

Με την επιστροφή του στην Ελλάδα ανέλαβε τη διοίκηση της 335 Μοίρας, της πρώτης ελληνικής μονάδας που εξοπλίστηκε με F-104G Starfighter. Το αεροσκάφος μπορούσε να ξεπεράσει τα δύο Mach, να αναρριχηθεί σε ύψη που μέχρι τότε έμοιαζαν απρόσιτα και να αναλάβει αποστολές αναχαίτισης και κρούσης ημέρα και νύχτα.

Γεννήθηκε το 1928 στην Κόρινθο.

Εισήλθε στη Σχολή Αεροπορίας τον Ιανουάριο του 1948 και αποφοίτησε τον Οκτώβριο του 1950 με το βαθμό του ανθυποσμηναγού.

Από τον Ιούνιο του 1964 ήταν διοικητής της 335 Μοίρας Διώξεως – Βομβαρδισμού.

Το αεροσκάφος

Το αεροσκάφος που πέταγε εκείνο το απόγευμα έφερε:

• Τύπος: Lockheed F-104G Starfighter
• Ελληνικός αριθμός: FG-704
• USAF Serial Number: 63-12704
• Construction Number (c/n): 6056
• Πρώτη πτήση: 5 Ιουνίου 1964
• Παράδοση στην Ελλάδα: αρχές 1965 μέσω Military Assistance Program (MAP)

Το συγκεκριμένο Starfighter ήταν ουσιαστικά καινούργιο. Είχε υπηρεσία λίγων μηνών στην Πολεμική Αεροπορία και δεν είχε συμπληρώσει μεγάλο αριθμό ωρών πτήσης.

Η τελευταία αποστολή

Το απόγευμα της 15ης Ιουλίου 1965 ο Αντισμήναρχος Ευσταθίου εκτελούσε εκπαιδευτική πτήση από την 114 Πτέρυγα Μάχης στην Τανάγρα.

Η αποστολή εξελισσόταν φυσιολογικά.

Μετά την ολοκλήρωσή της επέστρεψε στη βάση και ξεκίνησε διαδικασία προσγείωσης.

Οι αυτόπτες μάρτυρες μέσα στη μονάδα είδαν το Starfighter να εμφανίζεται στην τελική ευθεία του διαδρόμου.

Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα όμως κάτι πήγε στραβά.

Το αεροσκάφος άρχισε να παρουσιάζει έντονη αστάθεια.

Ο έμπειρος διοικητής προσπάθησε να το συγκρατήσει.

Δεν τα κατάφερε.

Το F-104 έχασε ύψος, κατέπεσε στον χώρο της αεροπορικής βάσης και διαλύθηκε από τη σφοδρή πρόσκρουση.

Ο Αντισμήναρχος Χρήστος Ευσταθίου σκοτώθηκε ακαριαία.

Τι προκάλεσε την πτώση

Για δεκαετίες στις ελληνικές αναφορές το δυστύχημα περιγραφόταν απλώς ως αποτέλεσμα «μηχανικής βλάβης».

Νεότερες εξειδικευμένες βάσεις δεδομένων της International F-104 Society καταγράφουν πιο συγκεκριμένη αιτία:

Asymmetric flap deployment.

Πρόκειται για ασύμμετρη ανάπτυξη των πτερυγίων προσγείωσης. Αν ένα μόνο πτερύγιο ανοίξει περισσότερο από το άλλο, δημιουργείται τεράστια διαφορά άντωσης μεταξύ των δύο πτερύγων. Το αποτέλεσμα είναι απότομη κύλιση του αεροσκάφους σε μικρό ύψος.

Σε μεγάλο ύψος ένας χειριστής ίσως προλάβαινε να επανακτήσει τον έλεγχο.

Σε ύψος λίγων δεκάδων μέτρων, κατά την τελική προσέγγιση, οι πιθανότητες επιβίωσης ήταν ελάχιστες.

Γιατί δεν εγκατέλειψε

Το ερώτημα απασχόλησε πολλούς.

Το F-104G των πρώτων παρτίδων χρησιμοποιούσε ακόμη το εκτινασσόμενο κάθισμα Lockheed C-2.

Το συγκεκριμένο κάθισμα απαιτούσε ορισμένο ύψος και ταχύτητα για ασφαλή λειτουργία.

Εάν η βλάβη παρουσιαζόταν ελάχιστα πριν από την επαφή με τον διάδρομο, η εγκατάλειψη ήταν σχεδόν αδύνατη.

Η Πολεμική Αεροπορία αντικατέστησε αργότερα τα καθίσματα αυτά με τα πολύ ασφαλέστερα Martin-Baker, ακριβώς επειδή τα πρώτα θεωρούνταν ανεπαρκή σε χαμηλό ύψος.

Το σοκ στην 335 Μοίρα

Η απώλεια του διοικητή ήρθε μόλις 26 ημέρες μετά τον θάνατο ενός ακόμη χειριστή της ίδιας Μοίρας.

Στις 19 Ιουνίου 1965, ο Υποσμηναγός Στυλιανός Νικολάου είχε σκοτωθεί επίσης με F-104G (FG-726).

Δύο θανατηφόρα δυστυχήματα μέσα σε λιγότερο από έναν μήνα προκάλεσαν έντονο προβληματισμό στην Πολεμική Αεροπορία για την αξιοπιστία του νέου μαχητικού.

Η κληρονομιά

Το δυστύχημα του Χρήστου Ευσταθίου αποτέλεσε το δεύτερο θανατηφόρο ατύχημα ελληνικού F-104G και ένα από τα πρώτα σοβαρά πλήγματα για το πρόγραμμα των Starfighter στην Ελλάδα. Παρά τα πρώτα αυτά δυστυχήματα, το αεροσκάφος παρέμεινε σε υπηρεσία για σχεδόν τρεις δεκαετίες, μέχρι το 1993, υπηρετώντας στις 335 και 336 Μοίρες και συμμετέχοντας σε χιλιάδες αποστολές αναχαίτισης και κρούσης.

Τεκμηριωμένα στοιχεία

• Ημερομηνία: 15 Ιουλίου 1965.
• Ώρα: περίπου 17:15 (αναφέρεται σε μεταγενέστερες αεροπορικές πηγές).
• Χειριστής: Αντισμήναρχος (Ι) Χρήστος Ευσταθίου.
• Μονάδα: 335 Μοίρα.
• Αεροσκάφος: Lockheed F-104G Starfighter.
• Ελληνικός αριθμός: FG-704.
• USAF Serial: 63-12704.
• Construction Number: 6056.
• Τόπος: 114 Πτέρυγα Μάχης, Τανάγρα.
• Πιθανότερη αιτία: ασύμμετρη ανάπτυξη πτερυγίων κατά την τελική προσέγγιση (σύμφωνα με εξειδικευμένες βάσεις δεδομένων), ενώ οι ελληνικές πηγές αναφέρονται γενικά σε μηχανική βλάβη.