Θήβα, 2 Νοεμβρίου 1959 | Η τραγωδία των δύο F-86E Sabre που κόστισε τη ζωή σε δύο Έλληνες αεροπόρους
Ήταν 09:15 το πρωί της 2ας Νοεμβρίου 1959, όταν δύο μαχητικά F-86E Sabre της 114 Πτέρυγας Μάχης συνετρίβησαν στις δυτικές παρυφές της Θήβας. Οι Ανθυποσμηναγοί (Ι) Ιωάννης Παπαϊωάννου και Αθανάσιος Δριστίλας έχασαν τη ζωή τους, σε ένα αεροπορικό δυστύχημα που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην ιστορία της πόλης.
Η ιστορική έρευνα φέρνει στο φως σημαντικές λεπτομέρειες που δεν περιλαμβάνονται στις σύντομες καταγραφές των πεσόντων αεροπόρων. Μεταξύ αυτών είναι η ακριβής ώρα της τραγωδίας, η περιοχή όπου κατέπεσαν τα αεροσκάφη και η μεταγενέστερη προσπάθεια των κατοίκων να διατηρήσουν ζωντανή τη μνήμη των δύο χειριστών.
Το πρωινό που συγκλόνισε τη Θήβα
Η Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 1959 επρόκειτο να εξελιχθεί σε μία από τις τραγικότερες ημέρες της τοπικής αεροπορικής ιστορίας.
Δύο αεριωθούμενα μαχητικά τύπου North American F-86E Sabre είχαν απογειωθεί από την αεροπορική βάση της Τανάγρας, έδρα της 114 Πτέρυγας Μάχης, για την εκτέλεση διατεταγμένης πτήσης.
Σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία, ακούστηκαν εκρήξεις από την πτώση των δύο αεροσκαφών στη θέση Παραπόρτι, δυτικά της Θήβας, σε απόσταση περίπου 700 μέτρων σε ευθεία γραμμή από την κεντρική πλατεία της πόλης.
Το συγκεκριμένο στοιχείο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τοποθετεί το δυστύχημα πολύ κοντά στον τότε αστικό ιστό της Θήβας και προσδιορίζει με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια τον τόπο της συντριβής σε σχέση με τις συνήθεις ιστορικές αναφορές.
Τα δύο μαχητικά καταστράφηκαν και οι χειριστές τους έχασαν τη ζωή τους κατά την εκτέλεση της αποστολής.
Από την έρευνα προκύπτει επίσης μία ουσιαστική διευκρίνιση… παρότι ορισμένες συνοπτικές καταγραφές χρησιμοποιούν τον ενικό αριθμό, αναφερόμενες σε «αεροσκάφος F-86E», οι αναλυτικότερες τοπικές ιστορικές αναφορές κάνουν ρητά λόγο για δύο ξεχωριστά F-86E, με έναν χειριστή στο καθένα.
Αυτό επιβεβαιώνεται και από την καταγραφή της επετειακής εκδήλωσης του 2014, στην οποία γίνεται αναφορά στην πτώση των αεροσκαφών και όχι ενός διθέσιου μαχητικού καθότι δεν υπήρχε και κατασκευαστικά.
Οι δύο χειριστές που δεν επέστρεψαν στην Τανάγρα
Ανθυποσμηναγός (Ι) Ιωάννης Παπαϊωάννου
Ο Ιωάννης Παπαϊωάννου του Αναστασίου γεννήθηκε το 1934 στην Παλαιά Οινόη Ορεστιάδας, στον Έβρο.
Εισήλθε στη Σχολή Αεροπορίας τον Δεκέμβριο του 1955, στο τμήμα εφέδρων χειριστών, και αποφοίτησε τον Αύγουστο του 1957 με τον βαθμό του Εφέδρου Ανθυποσμηναγού.
Υπηρετούσε στην 114 Πτέρυγα Μάχης της Τανάγρας όταν έχασε τη ζωή του, σε ηλικία περίπου 25 ετών.
Ανθυποσμηναγός
Ανθυποσμηναγός (Ι) Αθανάσιος Δριστίλας
Ο Αθανάσιος Δριστίλας του Ιωάννη καταγόταν από το Κόμμα Φθιώτιδας.
Το όνομά του περιλαμβάνεται στο Λεύκωμα Πεσόντων Αεροπόρων του Πανελλήνιου Συλλόγου Οικογενειών Πεσόντων Αεροπόρων.
Στις 2 Νοεμβρίου 1959 εκτελούσε επίσης διατεταγμένη πτήση με F-86E Sabre, όταν σημειώθηκε η μοιραία πτώση κοντά στη Θήβα.
Τα F-86E Sabre και η επιχειρησιακή πραγματικότητα του 1959
Τα F-86E Sabre αποτελούσαν ένα από τα σημαντικότερα βήματα εκσυγχρονισμού της τότε Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας.
Η παραλαβή τους άρχισε το 1954. Επρόκειτο για αεριωθούμενα μαχητικά αναχαίτισης ημέρας, καναδικής κατασκευής, τα οποία εντάχθηκαν στις 341, 342 και 343 Μοίρες Αναχαίτισης.
Η επιχειρησιακή τους αξιοποίηση συνδέθηκε άμεσα με την ανάπτυξη της 114 Πτέρυγας Μάχης, στην οποία συγκεντρώθηκε σημαντικό μέρος της τότε δύναμης αναχαίτισης της Αεροπορίας.
Τον Νοέμβριο του 1959 η Τανάγρα φιλοξενούσε τις 341 και 342 Μοίρες με F-86E, ενώ η 343 είχε ήδη μετασταθμεύσει στη Νέα Αγχίαλο από τον Μάιο του 1958.
Το F-86E ήταν μονοθέσιο μαχητικό με οπισθοκλινείς πτέρυγες, εξοπλισμένο με στροβιλοκινητήρα και σχεδιασμένο για υψηλές υποηχητικές ταχύτητες.
Αντιπροσώπευε τη μετάβαση από τα πρώτα αεριωθούμενα της μεταπολεμικής περιόδου σε μαχητικά με αυξημένες δυνατότητες εναέριας μάχης.
Οι πτήσεις σχηματισμού, οι αναχαιτίσεις και οι ελιγμοί υψηλής ταχύτητας αποτελούσαν βασικά στοιχεία της τότε επιχειρησιακής εκπαίδευσης. Δεν έχει όμως επιβεβαιωθεί ποιο ακριβώς εκπαιδευτικό αντικείμενο εκτελούσαν οι δύο χειριστές τη μοιραία ημέρα.
Το αναπάντητο ερώτημα για τα αίτια του δυστυχήματος
Παρά τη σαφή καταγραφή της ημερομηνίας, του τύπου των αεροσκαφών και της περιοχής συντριβής, τα διαθέσιμα δημοσιευμένα στοιχεία δεν επιτρέπουν ασφαλή ανασύνθεση των τελευταίων στιγμών της πτήσης.
Το γεγονός ότι δύο μονοθέσια μαχητικά κατέπεσαν στην ίδια περιοχή και την ίδια χρονική στιγμή εγείρει εύλογα ερωτήματα για τις συνθήκες του συμβάντος.
Υπήρξε σύγκρουση στον αέρα; Σημειώθηκε απώλεια ελέγχου κατά τη διάρκεια κάποιου ελιγμού; Υπήρξε άλλος παράγοντας που επηρέασε την πτήση;
Καμία από αυτές τις εκδοχές δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως εξακριβωμένη αιτία.
Στα προσβάσιμα ιστορικά στοιχεία δεν εντοπίστηκε το πόρισμα διερεύνησης του δυστυχήματος, ούτε αναλυτική τεχνική καταγραφή που να περιγράφει την ακολουθία των γεγονότων.
Η Θήβα δεν ξέχασε τους δύο αεροπόρους
Πενήντα πέντε χρόνια μετά την τραγωδία, στις 2 Νοεμβρίου 2014, η πόλη της Θήβας τίμησε δημόσια τη μνήμη των δύο Ανθυποσμηναγών.
Με πρωτοβουλία του Συνδέσμου Αποστράτων και Εφέδρων Αξιωματικών Θήβας «Ιερός Λόχος», πραγματοποιήθηκε εκδήλωση στον Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννη του Καλοκτένη.
Παρουσία συγγενών των πεσόντων, εκπροσώπων των τοπικών αρχών, πολιτών και αντιπροσωπείας της 114 Πτέρυγας Μάχης, τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση και έγιναν τα αποκαλυπτήρια τιμητικής πλάκας με τα ονόματά τους στην πρόσοψη του ναού.
Η πρωτοβουλία αυτή διατήρησε την ιστορική μνήμη ενός δυστυχήματος που σημειώθηκε σχεδόν μέσα στην πόλη, αλλά κινδύνευε να παραμείνει γνωστό μόνο μέσα από τους καταλόγους των πεσόντων της Πολεμικής Αεροπορίας.
Ο Ιωάννης Παπαϊωάννου και ο Αθανάσιος Δριστίλας αποτελούν μέρος της ιστορίας των ανθρώπων που υπηρέτησαν την ελληνική αεροπορική ισχύ σε μία περίοδο μεγάλων τεχνολογικών και επιχειρησιακών αλλαγών.
Η πλήρης διερεύνηση των συνθηκών του δυστυχήματος παραμένει ένα ανοικτό ιστορικό ζήτημα. Η μνήμη τους, όμως, έχει ήδη αποκτήσει τη δική της θέση στην ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας και της Θήβας.
Στις 2 Νοεμβρίου 1959, ο Ανθυποσμηναγός (Ι) Ιωάννης Παπαϊωάννου και ο Ανθυποσμηναγός (Ι) Αθανάσιος Δριστίλας έχασαν τη ζωή τους λόγω πτώσεως και συντριβής του αεροσκάφους του F-86E δυτικά και λίγο έξω από τη Θήβα.
Τα αεροσκάφη ανήκαν στην 341 ΜΑΗ με έδρα την 114 Πτέρυγα Μάχης.

Γεννήθηκε το 1934 στην Παλαιά Οινόη Ορεστιάδας Έβρου.
Το Δεκέμβριο του 1955 εισήλθε στη Σχολή Αεροπορίας (τμήμα εφέδρων χειριστών) και αποφοίτησε τον Αύγουστο του 1957 με το βαθμό του εφέδρου ανθυποσμηναγού.
Σκοτώθηκε στις 2 Νοεμβρίου 1959, εκτελώντας διατεταγμένη πτήση, λόγω πτώσεως και συντριβής του αεροσκάφους του F-86E, στο οποίο επέβαινε, δυτικά και λίγο έξω από τη Θήβα.
Υπηρετούσε στην 114 Πτέρυγα Μάχης (Τανάγρα).

Γεννήθηκε το 1935 στο Κόμα Φθιώτιδας.
Το Δεκέμβριο του 1955 εισήλθε στη Σχολή Αεροπορίας (τμήμα εφέδρων χειριστών) και αποφοίτησε τον Αύγουστο του 1957 με το βαθμό του εφέδρου ανθυποσμηναγού.
Σκοτώθηκε στις 2 Νοεμβρίου 1959 κατά τη διάρκεια διατεταγμένης πτήσεως με αεροπλάνο F-86E, το οποίο έπεσε και συνετρίβη στο έδαφος, δυτικά της Θήβας Βοιωτίας.
Υπηρετούσε στην 114 Πτέρυγα Μάχης (Τανάγρα).
