Η εικόνα των F-35 που είχαν προοριστεί για την Τουρκία και τελικά έμειναν στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική αποτύπωση ενός στρατηγικού αδιεξόδου που η Άγκυρα δημιούργησε μόνη της. Η Τουρκία δεν ήταν ένας απλός υποψήφιος πελάτης του αμερικανικού μαχητικού πέμπτης γενιάς. Ήταν εταίρος του προγράμματος, συμμετείχε βιομηχανικά στην παραγωγή του, είχε εκπαιδεύσει προσωπικό και σχεδίαζε να αποκτήσει σε βάθος χρόνου περίπου 100 αεροσκάφη. Κι όμως, η επιλογή των ρωσικών S-400 ανέτρεψε ολόκληρο τον σχεδιασμό.

Η Ουάσιγκτον είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα την Άγκυρα ότι η ταυτόχρονη παρουσία του S-400 και του F-35 θεωρούνταν απαράδεκτη από πλευράς ασφάλειας, εξαιτίας του φόβου ότι το ρωσικό σύστημα θα μπορούσε να συλλέξει κρίσιμα δεδομένα για τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας και τις ηλεκτρονικές υπογραφές του αμερικανικού μαχητικού. Η τουρκική ηγεσία επέλεξε να προχωρήσει στην αγορά του ρωσικού συστήματος και το 2019 απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα F-35. Ακολούθησαν και οι αμερικανικές κυρώσεις.

Έτσι, μία χώρα που βρισκόταν ήδη μέσα στο μεγαλύτερο πρόγραμμα μαχητικού πέμπτης γενιάς της Δύσης κατάφερε να βρεθεί εκτός αυτού όχι επειδή δεν διέθετε χρήματα ή βιομηχανική υποδομή, αλλά εξαιτίας μιας καθαρά πολιτικής και στρατηγικής επιλογής.

Η ειρωνεία είναι ακόμη μεγαλύτερη επειδή τα πρώτα αεροσκάφη είχαν ήδη κατασκευαστεί για την Τουρκία και Τούρκοι χειριστές είχαν ξεκινήσει εκπαίδευση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Τουρκία όμως δεν έφτασε ποτέ ούτε ένα επιχειρησιακό F-35.

Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η Άγκυρα άρχισε να αναζητά τρόπους να καλύψει το κενό που η ίδια δημιούργησε. Και αυτό είναι ίσως το πιο σοβαρό πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία: ο βασικός κορμός της εξακολουθεί να αποτελείται από F-16 παλαιότερων εκδόσεων, την ώρα που άλλες αεροπορικές δυνάμεις της περιοχής περνούν στην πέμπτη γενιά.

Σύμφωνα με πληροφορίες η Τουρκία διαθέτει διαθέσιμα επιχειρησιακά περίπου στα 120 F-16 Block 30, 40 και 50. Η ηλικία όμως σημαντικού μέρους αυτού του στόλου δημιουργεί αντικειμενικά ανάγκη εκσυγχρονισμού και σταδιακής αντικατάστασης. Η Άγκυρα προχώρησε τελικά στην αγορά 40 νέων F-16 Block 70, ενώ εγκατέλειψε την αγορά 79 αμερικανικών κιτ εκσυγχρονισμού, υποστηρίζοντας ότι μπορεί να πραγματοποιήσει τις σχετικές εργασίες μέσω της εγχώριας βιομηχανίας.

Από μόνη της αυτή η επιλογή λέει πολλά. Η Τουρκία είχε σχεδιάσει τη μετάβαση από το F-16 στο F-35. Επτά χρόνια μετά την αποπομπή της από το πρόγραμμα, αγοράζει νέα F-16 ώστε να διατηρήσει την επιχειρησιακή της ισχύ μέχρι να βρεθεί μία μόνιμη λύση.

Παράλληλα στράφηκε στο Eurofighter Typhoon. Η συμφωνία με τη Βρετανία, που εξελίχθηκε σε πρόγραμμα δισεκατομμυρίων λιρών, περιλαμβάνει πλέον και εκπαίδευση Τούρκων χειριστών και τεχνικού προσωπικού στη Βρετανία, καθώς η Άγκυρα προχωρά προς την επιχειρησιακή ένταξη του τύπου. Reuters

Το KAAN αποτελεί αναμφισβήτητα το μεγαλύτερο στοίχημα της τουρκικής αεροναυπηγικής βιομηχανίας. Έχει ήδη πραγματοποιήσει πτήσεις και η Άγκυρα το προβάλλει ως το αεροσκάφος που θα εξασφαλίσει στρατηγική αυτονομία. Υπάρχει όμως μεγάλη απόσταση ανάμεσα σε ένα αναπτυξιακό πρόγραμμα και σε έναν πλήρως επιχειρησιακό στόλο μαχητικών πέμπτης γενιάς. Μέχρι να φτάσει το KAAN σε μεγάλους αριθμούς στις πολεμικές μοίρες, η Τουρκία θα χρειαστεί ενδιάμεσες λύσεις.

Εδώ ακριβώς εξηγείται η στροφή προς το Eurofighter και η επιμονή στις συζητήσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες για τα F-35.

Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα αφορά την ίδια την αεράμυνα. Οι S-400 αγοράστηκαν ως απάντηση στις τουρκικές ανάγκες προστασίας του εναέριου χώρου, αλλά τελικά δημιούργησαν ένα διαφορετικό στρατηγικό κόστος. Η Τουρκία έχασε το F-35, υπέστη κυρώσεις και βρέθηκε με ένα ρωσικό σύστημα που δεν μπορεί να ενσωματωθεί κανονικά στη νατοϊκή αρχιτεκτονική. Την ίδια ώρα επενδύει σε εγχώρια αντιαεροπορικά προγράμματα και εξετάζει επιπλέον δυτικές λύσεις.

Το παράδοξο είναι προφανές. Το σύστημα που αγοράστηκε για να ενισχύσει την τουρκική αεράμυνα κατέληξε να της κοστίσει το σημαντικότερο δυτικό μαχητικό της επόμενης γενιάς.

Και η ιστορία δεν έχει ακόμη τελειώσει.

Η Τουρκία εξακολουθεί να επιθυμεί επιστροφή στο F-35 και η πολιτική συζήτηση με την Ουάσιγκτον συνεχίζεται. Το εμπόδιο όμως των S-400 δεν έχει εξαφανιστεί, ούτε έχει υπάρξει μέχρι σήμερα επιχειρησιακή επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα. Οι συζητήσεις υπάρχουν, όμως άλλο οι πολιτικές δηλώσεις και άλλο η πραγματική επιστροφή σε ένα πρόγραμμα από το οποίο η Τουρκία αποβλήθηκε το 2019. Reuters

Σήμερα η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία βρίσκεται ουσιαστικά σε μία μακρά μεταβατική περίοδο. Διαθέτει αριθμούς και ισχυρή βιομηχανική βάση, αλλά δεν διαθέτει ακόμη επιχειρησιακό μαχητικό πέμπτης γενιάς. Διατηρεί στόλο F-16, αγοράζει νεότερες εκδόσεις του ίδιου αεροσκάφους, εισάγει Eurofighter και περιμένει την ωρίμανση του KAAN.

Όλα αυτά δεν συνθέτουν την εικόνα μιας αεροπορίας που κατέρρευσε. Συνθέτουν όμως την εικόνα μιας αεροπορίας που έχασε πολύτιμα χρόνια και τώρα πληρώνει για να γεφυρώσει ένα κενό που δεν θα υπήρχε αν είχε παραμείνει στο F-35.

Και κάπου εκεί βρίσκεται η πραγματική ειρωνεία της υπόθεσης.

Η Τουρκία δεν έμεινε εκτός F-35 επειδή δεν πρόλαβε το πρόγραμμα.

Μπήκε μέσα, πλήρωσε, συμμετείχε στην παραγωγή, εκπαίδευσε χειριστές, είδε τα πρώτα αεροσκάφη να κατασκευάζονται και στη συνέχεια κατάφερε να βρεθεί ξανά έξω.

S-400 στο σπίτι λοιπόν. F-35 στην Αμερική. Και ανάμεσα στα δύο, δισεκατομμύρια και χρόνια προσπάθειας για να διορθωθεί μία επιλογή που ακόμη κοστίζει.