Το δυστύχημα του Helldiver στο Σέδες που σημάδεψε την Πολεμική Αεροπορία

Σέδες, 20 Ιουνίου 1953

Το πρωινό του Σαββάτου 20 Ιουνίου 1953 έμοιαζε με δεκάδες άλλα στην αεροπορική βάση του Σέδες, έξω από τη Θεσσαλονίκη. Οι πτήσεις εκπαίδευσης και οι ασκήσεις βομβαρδισμού αποτελούσαν καθημερινότητα για τα πληρώματα της Βασιλικής Ελληνικής Αεροπορίας, σε μια εποχή κατά την οποία η χώρα προσπαθούσε να αφήσει πίσω της τις πληγές του Εμφυλίου Πολέμου και να εισέλθει στη νέα εποχή των αεριωθουμένων.

Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι λίγα λεπτά μετά από την  απογείωση του ένας νέος χειριστής, ο Ανθυποσμηναγός Νικόλαος Παπαχατζής θα έχανε τη ζωή του κατά την εκτέλεση μιας εκπαιδευτικής αποστολής, γράφοντας το όνομά του στον μακρύ κατάλογο των πεσόντων αεροπόρων της χώρας.

Το αεροσκάφος που χειριζόταν ήταν ένα Curtiss SB2C-5 Helldiver, ένας τύπος που είχε συνδεθεί στενά με τις πολεμικές επιχειρήσεις των τελευταίων ετών αλλά και με την προσπάθεια εκσυγχρονισμού της ελληνικής αεροπορίας. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Πολεμικής Αεροπορίας, το αεροσκάφος κατέπεσε και ανεφλέγη λίγο έξω από το αεροδρόμιο Σέδες κατά τη διάρκεια άσκησης βομβαρδισμού.

Ένας νέος άνθρωπος στην αρχή της σταδιοδρομίας του

Ο Νικόλαος Παπαχατζής γεννήθηκε το 1933 στη Σιάτιστα Κοζάνης. Ανήκε στη γενιά των νέων που μεγάλωσαν μέσα στις δυσκολίες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου.

Τον Ιανουάριο του 1952 εισήλθε στη Σχολή Αεροπορίας, στο τμήμα των εφέδρων χειριστών. Ήταν μια περίοδος κατά την οποία η Πολεμική Αεροπορία αναζητούσε νέο προσωπικό για να στελεχώσει τις μονάδες που αναδιοργανώνονταν με αμερικανική βοήθεια.

Τον Φεβρουάριο του 1953 ονομάστηκε έφεδρος Ανθυποσμηναγός. Είχε δηλαδή μόλις τέσσερις μήνες υπηρεσίας ως αξιωματικός όταν βρέθηκε στο πιλοτήριο του μοιραίου Helldiver.

Η σταδιοδρομία που ανοιγόταν μπροστά του ήταν πολλά υποσχόμενη. Ανήκε σε μια γενιά χειριστών που θα περνούσε από τα εμβολοφόρα αεροσκάφη στην εποχή των τζετ. Δεν πρόλαβε όμως να δει αυτή τη μετάβαση.

Τα Helldiver στην Ελλάδα

Το Curtiss SB2C-5 Helldiver ήταν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά βομβαρδιστικά κάθετης εφόρμησης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αναπτύχθηκε για το Αμερικανικό Ναυτικό και συμμετείχε εκτεταμένα στον πόλεμο του Ειρηνικού.

Η Ελλάδα παρέλαβε 42 αεροσκάφη του τύπου το 1949 μέσω αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας. Τα αεροσκάφη εξόπλισαν την 336 Μοίρα Βομβαρδισμού και χρησιμοποιήθηκαν στις τελευταίες επιχειρήσεις του Εμφυλίου Πολέμου.

Παρότι διέθετε σημαντική μεταφορική ικανότητα βομβών και ισχυρό οπλισμό, το Helldiver είχε αποκτήσει ήδη από τον πόλεμο τη φήμη απαιτητικού αεροσκάφους. Αρκετοί Αμερικανοί χειριστές το θεωρούσαν δύσκολο στη διαχείριση σε σχέση με τον προκάτοχό του, το Douglas SBD Dauntless. Οι ιδιαιτερότητες πτήσης του απαιτούσαν εμπειρία και συνεχή εκπαίδευση.

Το 1953 τα Helldiver βρίσκονταν ήδη στα τελευταία χρόνια της επιχειρησιακής τους ζωής. Η έλευση των πρώτων αεριωθουμένων στην Ελλάδα σήμαινε ότι ο τύπος θα αποσυρόταν σταδιακά από τον ενεργό ρόλο βομβαρδισμού.

Η Μοιραία Πτήση

Οι διαθέσιμες πηγές συμφωνούν ότι η αποστολή ήταν άσκηση βομβαρδισμού. Μετά την απογείωση από το Σέδες, το αεροσκάφος κατέπεσε ανατολικά του αεροδρομίου και τυλίχθηκε στις φλόγες.

Τα αρχεία που είναι δημόσια διαθέσιμα δεν περιλαμβάνουν λεπτομερή πορίσματα της έρευνας. Δεν είναι γνωστό αν προηγήθηκε μηχανική βλάβη, απώλεια ισχύος του κινητήρα, αεροδυναμική αστοχία ή άλλο τεχνικό πρόβλημα.

Η διεθνής βάση Aviation Safety Network καταγράφει το ατύχημα ως ολική καταστροφή του αεροσκάφους με έναν νεκρό, τον χειριστή. Ωστόσο ούτε εκεί αναφέρεται αριθμός κατασκευής (manufacturer serial number) ή στρατιωτικός αριθμός.

Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι σημαντικό μέρος των αρχείων της εποχής είτε δεν έχει ψηφιοποιηθεί είτε παραμένει σε φυσικά στρατιωτικά αρχεία.

Η Κληρονομιά μιας Θυσίας

Το δυστύχημα του Νικολάου Παπαχατζή αντικατοπτρίζει μια εποχή κατά την οποία η ελληνική αεροπορία βρισκόταν σε μεταβατικό στάδιο.

Οι χειριστές εκείνης της γενιάς πετούσαν συχνά αεροσκάφη που είχαν ήδη καταγράψει πολεμική υπηρεσία και απαιτούσαν υψηλό επίπεδο δεξιοτήτων. Η εκπαίδευση διεξαγόταν με εντατικούς ρυθμούς και η ασφάλεια πτήσεων δεν διέθετε ακόμη τα τεχνολογικά μέσα που υπάρχουν σήμερα.

Ο Παπαχατζής ήταν μόλις είκοσι ετών. Η απώλειά του υπενθυμίζει ότι η ειρηνική περίοδος μετά τον πόλεμο εξακολουθούσε να απαιτεί θυσίες από τους ανθρώπους των Ενόπλων Δυνάμεων.

Σήμερα το όνομά του παραμένει καταγεγραμμένο στα αρχεία των πεσόντων αεροπόρων της Ελλάδας, ως ένας νέος αξιωματικός που έχασε τη ζωή του εν ώρα καθήκοντος, υπηρετώντας την πατρίδα σε μια εκπαιδευτική αποστολή που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.