Αεροπορική παιδεία ή απλώς θέαμα; Χιλιάδες χειροκροτούν στα Air Show, αλλά ποιος νοιάζεται για την ιστορία μας;
Ένας κινητήρας γερμανικού αεροσκάφους Stuka, που ανασύρθηκε από τη θάλασσα της Αγίας Τριάδας Θεσσαλονίκης το 2021, χρειάστηκε περισσότερα από πέντε χρόνια για να φτάσει στο Μουσείο Πολεμικής Αεροπορίας. Όταν όμως ενημερώθηκε ο Διευθυντής του Μουσείου, κ. Θεοδοσουλάκης, το ζήτημα λύθηκε μέσα σε μία ημέρα. Η ιστορία αυτή ανοίγει μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση: τι σημαίνει πραγματικά αεροπορική παιδεία και πόσοι από εμάς είμαστε διατεθειμένοι να προσφέρουμε για τη διάσωση της αεροπορικής μας κληρονομιάς;
Μας ενδιαφέρει η αεροπορία ή μόνο το θέαμα;
Κάθε φορά που ανακοινώνεται μια αεροπορική επίδειξη, το ενδιαφέρον είναι μεγάλο. Χιλιάδες άνθρωποι θέλουν να δουν μαχητικά αεροσκάφη, να φωτογραφίσουν εντυπωσιακούς ελιγμούς και να απολαύσουν τον ήχο των κινητήρων.
Όταν μια αεροπορική εκδήλωση ακυρώνεται ή δεν πραγματοποιείται, οι αντιδράσεις είναι συχνά έντονες. Ακούγονται διαμαρτυρίες, διατυπώνονται απαιτήσεις και αναζητούνται ευθύνες.
Και καλά κάνουν όσοι ενδιαφέρονται για την πραγματοποίηση τέτοιων εκδηλώσεων. Τα Air Show αποτελούν μια σημαντική ευκαιρία γνωριμίας του κοινού με την αεροπορία και μπορούν να εμπνεύσουν νέους ανθρώπους.
Ας θέσουμε, όμως, ένα διαφορετικό ερώτημα.
Πού βρίσκεται το ίδιο ενδιαφέρον όταν ένα ιστορικό αεροσκάφος εγκαταλείπεται; Όταν ένα αεροπορικό εύρημα παραμένει ξεχασμένο σε μια αποθήκη; Όταν ένα πολύτιμο αρχείο κινδυνεύει να καταστραφεί;
Πόσοι από εκείνους που απαιτούν περισσότερες αεροπορικές επιδείξεις είναι διατεθειμένοι να αφιερώσουν έστω και λίγες ώρες από τον προσωπικό τους χρόνο για τη διάσωση της αεροπορικής ιστορίας;
Δεν πρόκειται για επίκριση των φίλων της αεροπορίας στο σύνολό τους. Υπάρχουν άνθρωποι που προσφέρουν αθόρυβα και συστηματικά, χωρίς να επιδιώκουν δημοσιότητα.
Το ερώτημα αφορά τη νοοτροπία που περιορίζει την αγάπη για την αεροπορία στο θέαμα.
Αεροπορική παιδεία δεν είναι μόνο να γνωρίζεις τους τύπους των μαχητικών ή να παρακολουθείς αεροπορικές επιδείξεις. Είναι να ενδιαφέρεσαι για την ιστορία τους και να συμβάλλεις, με όποιον τρόπο μπορείς, στη διατήρησή της.
Η περίπτωση ενός ιστορικού κινητήρα που εντοπίστηκε στην Αγία Τριάδα Θεσσαλονίκης αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο αυτή την ανάγκη.
Από την Αγία Τριάδα στο Μουσείο: Πέντε χρόνια αναμονής
Η ιστορία ξεκινά μεταξύ 20 και 22 Φεβρουαρίου 2021, όταν ο ψαράς Δημήτρης Κρητικός ανέσυρε με τα δίχτυα του έναν κινητήρα πολεμικού αεροσκάφους από τη θάλασσα, κοντά στην Αγία Τριάδα Θεσσαλονίκης.
Το εύρημα έγινε γνωστό και στον τοπικό Τύπο. Δημοσίευμα της 10ης Μαρτίου 2021 ανέφερε ότι ο κινητήρας ζύγιζε περίπου 800 κιλά και συνέδεε την προέλευσή του με δύο γερμανικά Stuka που, σύμφωνα με τοπικές μαρτυρίες, είχαν καταπέσει στον Θερμαϊκό το 1942.
Ο δημοσιογράφος Χρήστος Ευσταθίου έσπευσε στο σημείο και ενημέρωσε τον συνάδελφό του Χρήστο Βασιλειάδη, ο οποίος μετέβη στην παραλία με τηλεοπτική κάμερα.
Ακολούθησε συνέντευξη με τον ψαρά και έρευνα για την προέλευση του κινητήρα. Μέσα από τη σύγκριση φωτογραφιών και διαθέσιμων στοιχείων, οι δύο δημοσιογράφοι τον συνέδεσαν με το γερμανικό βομβαρδιστικό καθέτου εφορμήσεως Junkers Ju 87 Stuka. Η αρχική αναγνώριση δεν αποτελεί από μόνη της επίσημη τεχνική ταυτοποίηση.
Το θέμα, όμως, δεν μπορούσε να τελειώσει με ένα τηλεοπτικό ρεπορτάζ.
Ο κινητήρας έπρεπε να διασωθεί.
Οι δύο δημοσιογράφοι ενημέρωσαν τον Δήμο Θερμαϊκού, ο οποίος παρέλαβε το εύρημα έπειτα από αρκετές ημέρες και ανέλαβε τη φύλαξή του.
Στη συνέχεια, χρειάστηκαν συνεχείς παρεμβάσεις μέχρι να παραληφθεί από την Πολεμική Αεροπορία, περίπου έξι μήνες αργότερα.
Και εκεί άρχισε μια νέα περίοδος αναμονής.
Σύμφωνα με τον Χρήστο Βασιλειάδη, παρά τις επανειλημμένες πιέσεις προς την 113 Πτέρυγα Μάχης, η αποστολή του κινητήρα στο Μουσείο Πολεμικής Αεροπορίας δεν προχωρούσε.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα ιστορικό εύρημα που εντοπίστηκε το 2021 να φτάσει στον τελικό του προορισμό μόλις τον Σεπτέμβριο του 2026 χωρίς να μπορούμε να καταλάβουμε γιατί υπήρξε αυτή η καθυστέρηση για ένα τόσο σημαντικό εύρημα .
Το Μουσείο δεν γνώριζε τίποτα – Και όταν ενημερώθηκε, έδωσε τη λύση σε μία ημέρα
Εδώ χρειάζεται να γίνει μια απολύτως ξεκάθαρη διάκριση.
Το Μουσείο Πολεμικής Αεροπορίας δεν ευθύνεται για την πολυετή καθυστέρηση. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Χρήστου Βασιλειάδη, κανείς δεν είχε ενημερώσει τη διοίκησή του για την εκκρεμότητα.
Όταν οι δύο δημοσιογράφοι γνωρίστηκαν με τον Διευθυντή του Μουσείου, κ. Ιωάννη Θεοδοσουλάκη, και του παρουσίασαν την υπόθεση, η ανταπόκριση ήταν άμεση.
Ο ίδιος ανέλαβε προσωπικά τον χειρισμό του ζητήματος και μέσα σε μία ημέρα, ο κινητήρας μεταφέρθηκε με ασφάλεια στο Μουσείο Πολεμικής Αεροπορίας.
Προβλέπεται πλέον να τοποθετηθεί δίπλα στο ιστορικό Junkers που βρίσκεται στη συλλογή του.
Αυτή η εξέλιξη αξίζει ιδιαίτερη αναφορά.
Ο κ. Θεοδοσουλάκης και η ομάδα του καταβάλλουν μια σημαντική προσπάθεια για τη διατήρηση και την ανάδειξη της αεροπορικής κληρονομιάς. Η δράση τους δεν περιορίζεται στη φύλαξη των υφιστάμενων εκθεμάτων.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η συντήρηση ενός F-5A και ενός Mirage F1CG το 2025, καθώς και η μεταφορά στο Μουσείο του Noratlas «ΝΙΚΗ-10», που συμμετείχε στις επιχειρήσεις στην Κύπρο το 1974.
Η εξωστρέφεια, η ανάδειξη ιστορικών αεροσκαφών και η συνεργασία με ανθρώπους που ενδιαφέρονται για την αεροπορική ιστορία αποτελούν ουσιαστικές πλευρές του έργου του Μουσείου.
Στην περίπτωση της Αγίας Τριάδας, η διοίκησή του απέδειξε ότι μπορούσε να ανταποκριθεί άμεσα.
Τα εύσημα στον κ. Θεοδοσουλάκη και στην ομάδα του είναι απολύτως συγκεκριμένα: ανέλαβαν μια εκκρεμότητα που παρέμενε άλυτη επί χρόνια και την ολοκλήρωσαν μέσα σε μία ημέρα.
Η προσπάθειά τους χρειάζεται όχι μόνο αναγνώριση, αλλά και έμπρακτη υποστήριξη με προσωπικό, πόρους και κατάλληλα μέσα.
Γιατί έπρεπε να περάσουν πέντε χρόνια;
Η θετική κατάληξη δεν ακυρώνει τα ερωτήματα για όσα προηγήθηκαν.
Σύμφωνα με την καταγραφή των δύο δημοσιογράφων, οι καθυστερήσεις 5 ετών εντοπίζονται στους χειρισμούς του Δήμου και της 113 Πτέρυγας Μάχης.
Γιατί δεν ενημερώθηκε εγκαίρως το Μουσείο; Ποια εμπόδια καθυστέρησαν τη μεταφορά; Υπήρχαν υπηρεσιακοί ή τεχνικοί λόγοι που δεν είχαν γνωστοποιηθεί;
Οι αρμόδιοι φορείς μπορούν να δώσουν τις απαντήσεις τους.
Δεν χρειάζεται να αποδώσουμε αυθαίρετα προθέσεις σε κανέναν. Χρειάζεται, όμως, να αναζητήσουμε τι δεν λειτούργησε και πώς θα αποφευχθούν αντίστοιχες καθυστερήσεις στο μέλλον.
Η διάσωση της ιστορίας δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν δύο πολίτες θα επιμένουν επί χρόνια μέχρι να βρεθεί λύση.
Αεροπορική αρχαιολογία: Μια ιστορία που δεν πρέπει να χαθεί
Ο κινητήρας της Αγίας Τριάδας είναι ένα παράδειγμα της αξίας που μπορεί να έχει η αεροπορική αρχαιολογία.
Συντρίμμια αεροσκαφών, παλαιά αεροδρόμια, εξαρτήματα, ιστορικά έγγραφα και προσωπικές μαρτυρίες αποτελούν τεκμήρια που μπορούν να φωτίσουν άγνωστες πτυχές της αεροπορικής ιστορίας.
Ένα κομμάτι μετάλλου μπορεί να συνδέεται με μια συγκεκριμένη πολεμική αποστολή. Ένας αριθμός σειράς μπορεί να οδηγήσει στην ταυτοποίηση ενός αεροσκάφους. Μια μαρτυρία μπορεί να αποκαλύψει την τύχη ενός πληρώματος.
Αυτή η έρευνα χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση, τις απαραίτητες άδειες και συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς.
Δεν είναι υπόθεση συλλογής αναμνηστικών. Είναι υπόθεση προστασίας της ιστορικής μνήμης.
Και εδώ μπορούν να προσφέρουν όλοι: ερευνητές, απόστρατοι, δημοσιογράφοι, φωτογράφοι, εκπαιδευτικοί και απλοί πολίτες.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς πιλότος για να αγαπά την αεροπορία. Χρειάζεται να ενδιαφέρεται πραγματικά για την ιστορία της.
Λιγότερη επίδειξη ενδιαφέροντος, περισσότερη προσωπική προσφορά
Η υπόθεση της Αγίας Τριάδας δεν είναι μόνο η ιστορία ενός κινητήρα. Είναι μια αφορμή να επανεξετάσουμε τι εννοούμε όταν μιλάμε για αεροπορική κουλτούρα.
Η Ελλάδα χρειάζεται αεροπορικές επιδείξεις. Χρειάζεται όμως εξίσου ιστορική έρευνα, συντήρηση αεροσκαφών, οργανωμένα αρχεία και ανθρώπους πρόθυμους να προσφέρουν εθελοντικά.
Δεν αρκεί να ζητάμε από την Πολεμική Αεροπορία περισσότερες πτήσεις επίδειξης.
Πρέπει να ενδιαφερόμαστε και για τα αεροσκάφη που δεν πρόκειται να πετάξουν ποτέ ξανά.
Δεν αρκεί να φωτογραφίζουμε ένα μαχητικό.
Πρέπει να αναζητούμε και την ιστορία των ανθρώπων που το πέταξαν, το συντήρησαν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχασαν τη ζωή τους μέσα σε αυτό.
Δεν αρκεί να απαιτούμε εκδηλώσεις.
Πρέπει να αναρωτηθούμε τι μπορούμε να προσφέρουμε εμείς οι ίδιοι.
Η αεροπορική παιδεία δεν δημιουργείται μόνο από τις εντυπωσιακές εικόνες. Καλλιεργείται με τη γνώση, την έρευνα, τον εθελοντισμό και την προσωπική συμμετοχή.
Η ιστορία δεν σώζεται με χειροκροτήματα
Ο κινητήρας της Αγίας Τριάδας βρίσκεται πλέον στο Μουσείο Πολεμικής Αεροπορίας.
Η επιμονή δύο δημοσιογράφων, η συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων και, τελικά, η άμεση παρέμβαση του Διευθυντή του Μουσείου οδήγησαν στη διάσωσή του.
Η υπόθεση είχε θετική κατάληξη. Δεν πρέπει, όμως, να χρειάζεται μια πενταετία για να ολοκληρωθεί μια τέτοια προσπάθεια.
Το παράδειγμα αυτό μας υπενθυμίζει ότι η αεροπορική ιστορία δεν ανήκει μόνο στα μουσεία ή στις Ένοπλες Δυνάμεις. Αποτελεί μέρος της συλλογικής μας κληρονομιάς και η προστασία της χρειάζεται τη συμμετοχή όλων.
Ας συνεχίσουμε να χειροκροτούμε τους αεροπόρους μας στα Air Show. Ας μάθουμε, όμως, να προσφέρουμε και κάτι περισσότερο από ένα χειροκρότημα.
Γιατί η πραγματική αγάπη για την αεροπορία δεν τελειώνει όταν σβήνουν οι κινητήρες και αποχωρούν οι θεατές.
Αρχίζει όταν κάποιος αποφασίζει να αφιερώσει τον χρόνο του για να μη χαθεί ένα ακόμη κομμάτι της ιστορίας μας
