Ένα αεροπορικό δυστύχημα που σημάδεψε τα πρώτα βήματα της 359 ΜΑΕΔΥ

Η 21η Ιουνίου 1968 αποτελεί μία από τις λιγότερο γνωστές αλλά ιδιαίτερα σημαντικές ημερομηνίες στην ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας. Εκείνη την ημέρα, κατά την εκτέλεση διατεταγμένης αποστολής στην Κρήτη, ο Σμηναγός Ιπτάμενος Χρήστος Παπαθανασίου έχασε τη ζωή του όταν το ελικόπτερο Agusta-Bell 47G-5 που χειριζόταν συνετρίβη στην περιοχή του αεροδρομίου Χανίων, στη Σούδα.

Το δυστύχημα σημειώθηκε μόλις λίγους μήνες μετά τη συγκρότηση της 359 Μονάδας Αεροπορικής Εξυπηρετήσεως Δημοσίων Υπηρεσιών (ΜΑΕΔΥ), μιας νέας τότε μονάδας της Πολεμικής Αεροπορίας που είχε αναλάβει κοινωφελείς αποστολές προς όφελος του ελληνικού κράτους και της κοινωνίας.

Σήμερα, σχεδόν έξι δεκαετίες αργότερα, το όνομα του Χρήστου Παπαθανασίου εξακολουθεί να βρίσκεται στα αρχεία των πεσόντων αεροπόρων της Πολεμικής Αεροπορίας, υπενθυμίζοντας το διαρκές τίμημα της υπηρεσίας στους ελληνικούς ουρανούς.

Ο αεροπόρος από τον Πύργο Ευβοίας

Ο Χρήστος Παπαθανασίου γεννήθηκε το 1936 στον Πύργο Ευβοίας. Από νεαρή ηλικία ακολούθησε την πορεία της Πολεμικής Αεροπορίας και τον Οκτώβριο του 1955 εισήλθε στη Σχολή Αεροπορίας.

Μετά από τρία χρόνια απαιτητικής εκπαίδευσης αποφοίτησε τον Σεπτέμβριο του 1958 με τον βαθμό του Ανθυποσμηναγού. Ανήκε στη γενιά των αεροπόρων που εκπαιδεύτηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία η Πολεμική Αεροπορία εκσυγχρονιζόταν ταχύτατα και περνούσε από την εποχή των εμβολοφόρων αεροσκαφών στην εποχή των αεριωθουμένων και των σύγχρονων ελικοπτέρων.

Η σταδιοδρομία του συνδέθηκε με τις αποστολές ελικοπτέρων και ιδιαίτερα με τη νέα μονάδα που είχε δημιουργηθεί για την εξυπηρέτηση ανάγκες του Δημοσίου.

Η νεοσύστατη 359 ΜΑΕΔΥ

Η 359 ΜΑΕΔΥ συγκροτήθηκε τον Μάρτιο του 1968 με αποστολή την αεροπορική υποστήριξη δημοσίων υπηρεσιών και κοινωφελών δραστηριοτήτων. Ήταν μια πρωτοποριακή για την εποχή μονάδα, καθώς συνδύαζε οργάνωση με αποστολές άμεσης υποστήριξης του κράτους.

Στα πρώτα της βήματα διέθετε ελικόπτερα Bell 47G-3 και Bell 47G-5, τα οποία χρησιμοποιούνταν κυρίως σε αεροψεκασμούς, αερολιπάνσεις και άλλες ειδικές αποστολές. Η ίδρυση της μονάδας συνέπεσε με την αυξανόμενη ανάγκη αξιοποίησης των αεροπορικών μέσων για γεωργικούς και κοινωφελείς σκοπούς σε ολόκληρη τη χώρα.

Κατά την περίοδο εκείνη η μονάδα διέθετε συνολικά ελικόπτερα των τύπων AB.47G-3 και AB.47G-5, τα οποία αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά των επιχειρήσεών της.

Το Agusta-Bell 47G-5

Το ελικόπτερο που χειριζόταν ο Σμηναγός Παπαθανασίου ανήκε στον τύπο Agusta-Bell 47G-5.

Πρόκειται για έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους τύπους ελικοπτέρων στην αεροπορική ιστορία, γνωστό για τη χαρακτηριστική διαφανή «φυσαλίδα» του πιλοτηρίου και το δικτυωτό ουραίο τμήμα του. Το συγκεκριμένο μοντέλο κατασκευαζόταν από την ιταλική Agusta κατόπιν αδείας της αμερικανικής Bell.

Το Bell 47 είχε αποκτήσει διεθνή φήμη ήδη από τη δεκαετία του 1950 ως ελικόπτερο γενικής χρήσης, εκπαίδευσης, αεροδιακομιδών και παρατήρησης. Στην Ελλάδα χρησιμοποιήθηκε τόσο από την Πολεμική Αεροπορία όσο και σε αποστολές υποστήριξης του Δημοσίου.

Το AB.47G-5 διέθετε τριθέσια καμπίνα και κινητήρα Lycoming TVO-435 ισχύος περίπου 280 ίππων. Παρά την αξιοπιστία του, η επιχειρησιακή χρήση σε χαμηλά ύψη και κοντά σε εμπόδια απαιτούσε ιδιαίτερη προσοχή από τους χειριστές.

Η μοιραία αποστολή

Το πρωί της 21ης Ιουνίου 1968 ο Σμηναγός Χρήστος Παπαθανασίου εκτελούσε διατεταγμένη αποστολή στην περιοχή του αεροδρομίου Χανίων.

Οι επίσημες αναφορές της Πολεμικής Αεροπορίας είναι σύντομες αλλά σαφείς. Κατά τη διάρκεια της πτήσης, το ουραίο τμήμα του ελικοπτέρου προσέκρουσε σε ηλεκτροφόρα καλώδια της ΔΕΗ.

Η σύγκρουση αποδείχθηκε καταστροφική.

Το ουραίο στροφείο αποτελεί ένα από τα πλέον κρίσιμα συστήματα ελέγχου ενός ελικοπτέρου. Οποιαδήποτε σοβαρή βλάβη ή αποκοπή του έχει ως αποτέλεσμα την άμεση απώλεια ελέγχου της κατεύθυνσης και συχνά οδηγεί σε ανεξέλεγκτη περιστροφή του αεροσκάφους.

Το Agusta-Bell κατέπεσε στην περιοχή του αεροδρομίου Χανίων και ο χειριστής του σκοτώθηκε.

Οι διαθέσιμες πηγές δεν αναφέρουν άλλους επιβαίνοντες ούτε περαιτέρω λεπτομέρειες για τις συνθήκες της πρόσκρουσης.

Η κληρονομιά ενός αεροπόρου

Παρότι το δυστύχημα δεν έλαβε μεγάλη δημοσιότητα σε πανελλαδικό επίπεδο, το όνομα του Χρήστου Παπαθανασίου καταγράφηκε οριστικά στο πάνθεον των πεσόντων αεροπόρων της Ελλάδας.

Η θυσία του συνέβη σε περίοδο ειρήνης, γεγονός που υπενθυμίζει ότι η απώλεια προσωπικού δεν συνδέεται αποκλειστικά με πολεμικές επιχειρήσεις. Η αεροπορική υπηρεσία, ακόμη και σε καθημερινές αποστολές, έκρυβε πάντοτε σημαντικούς κινδύνους.

Σήμερα η Πολεμική Αεροπορία συνεχίζει να τιμά τη μνήμη του μέσω των επίσημων αρχείων πεσόντων και των ιστορικών αναφορών της.

Πενήντα οκτώ χρόνια μετά την τελευταία του πτήση, ο Σμηναγός Χρήστος Παπαθανασίου παραμένει ένα από τα πρόσωπα που συνέδεσαν τη ζωή τους με την ανάπτυξη της Πολεμικής Αεροπορίας και την υπηρεσία προς την πατρίδα, αφήνοντας πίσω τους μια ιστορία καθήκοντος, προσφοράς και αυτοθυσίας.