Το τελευταίο F-35 της Ελλάδας ίσως είναι ήδη ξεπερασμένο

Η επόμενη αεροπορική επανάσταση δεν θα έχει πιλότο

Για περισσότερα από σαράντα χρόνια, η αεροπορική ισχύς μετριόταν με έναν απλό τρόπο. Ο αριθμός αεροσκαφών, ποιος διαθέτει τα καλύτερα μαχητικά αεροσκάφη και ποιος έχει καλύτερους χειριστές !  Από τα F-4E Phantom στα Mirage 2000-5, από τα F-16 στα Rafale και στο μέλλον στα F-35, η ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας είναι μια συνεχής αναζήτηση του επόμενου τεχνολογικού άλματος.

Στην Ελλάδα, η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από ένα ερώτημα…πόσα F-35 πρέπει να αποκτήσει η Πολεμική Αεροπορία;

Είναι μια λογική συζήτηση. Το F-35 θεωρείται το κορυφαίο μαχητικό πέμπτης γενιάς στον κόσμο. Η χαμηλή παρατηρησιμότητα, οι προηγμένοι αισθητήρες, η δικτυοκεντρική λειτουργία και οι δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου το καθιστούν πολλαπλασιαστή ισχύος.

Όμως υπάρχει ένα πρόβλημα.

Ίσως να συζητάμε ήδη για το παρελθόν. Η πραγματική επανάσταση που εξελίσσεται σήμερα δεν αφορά το επόμενο μαχητικό αεροσκάφος. Αφορά την κατάργηση της ανάγκης ύπαρξης πιλότου σε μεγάλο μέρος των αποστολών.

Και όταν τα πρώτα ελληνικά F-35 φτάσουν στην Ανδραβίδα, είναι πιθανό να εισέλθουν σε ένα περιβάλλον όπου το σημαντικότερο στοιχείο δεν θα είναι το ίδιο το αεροσκάφος, αλλά τα μη επανδρωμένα συστήματα που θα το συνοδεύουν.

Η εποχή του μοναχικού μαχητικού τελειώνει

Για δεκαετίες, κάθε αεροσκάφος λειτουργούσε σχεδόν αυτόνομα. Ακόμη και σε σχηματισμούς, κάθε χειριστής ήταν υπεύθυνος για το “γραφείο του στον αέρα.

Το νέο δόγμα είναι εντελώς διαφορετικό.

Ο πιλότος μετατρέπεται σταδιακά από χειριστή αεροσκάφους σε διοικητή ενός μικρού εναέριου στόλου.

Γύρω από ένα F-35 θα μπορούν να επιχειρούν:

• Drones αναγνώρισης
• Drones ηλεκτρονικού πολέμου
• Drones μεταφοράς όπλων
• Drones δολώματα
• Αυτόνομα UAV κρούσης

Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα μόνο μαχητικό δεν θα αντιπροσωπεύει πλέον μία μονάδα μάχης.

Θα αντιπροσωπεύει ένα ολόκληρο δίκτυο.

Η αξία του πιλότου δεν θα βρίσκεται πλέον στην ικανότητα αερομαχίας αλλά στην ικανότητά του να διαχειρίζεται δεδομένα, αισθητήρες και μη επανδρωμένα συστήματα.

Το μάθημα της Ουκρανίας

Ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε ριζικά τον τρόπο που οι στρατιωτικοί αναλυτές βλέπουν το μέλλον.

Για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σχετικά φθηνά drones κατάφεραν να καταστρέψουν εξαιρετικά ακριβά συστήματα.

Άρματα μάχης εκατομμυρίων ευρώ.
Συστήματα αεράμυνας.
Κέντρα διοίκησης.
Πολεμικά πλοία.

Το σημαντικότερο όμως δεν ήταν οι καταστροφές.

Ήταν η αναλογία κόστους.

Ένα drone αξίας μερικών χιλιάδων ευρώ μπορούσε να απειλήσει στόχους αξίας εκατομμυρίων.

Αυτό το γεγονός ανάγκασε όλα τα στρατιωτικά επιτελεία να επανεξετάσουν βασικές παραδοχές δεκαετιών.

Αν ένα drone μπορεί να κάνει το 70% μιας αποστολής με το 1% του κόστους, τότε η οικονομία του πολέμου αλλάζει.

Και όταν αλλάζει η οικονομία, αλλάζει και η στρατηγική.

Η Τουρκία ίσως κατάλαβε πρώτη το μήνυμα

Στην Ελλάδα συχνά αντιμετωπίζουμε τα τουρκικά UAV αποκλειστικά ως απειλή.

Αυτό όμως κρύβει μια μεγαλύτερη πραγματικότητα.

Η Τουρκία επένδυσε στα drones όταν πολλές χώρες τα θεωρούσαν ακόμη συμπληρωματικά συστήματα.

Σήμερα διαθέτει εμπειρία σχεδίασης, παραγωγής και επιχειρησιακής χρήσης που ελάχιστες χώρες έχουν.

Το ενδιαφέρον δεν είναι αν τα Bayraktar είναι καλύτερα από τα Rafale. Αυτό είναι λάθος σύγκριση.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν τα drones θα αποτελέσουν το μεγαλύτερο μέρος των αεροπορικών επιχειρήσεων του μέλλοντος.

Αν ναι, τότε η χώρα που θα καταφέρει να παράγει μαζικά τέτοια συστήματα αποκτά σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.

Το F-35 δεν είναι μαχητικό. Είναι κέντρο διοίκησης

Οι περισσότεροι εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται το F-35 ως ένα αεροσκάφος.

Στην πραγματικότητα είναι κάτι πολύ περισσότερο.

Το αεροσκάφος λειτουργεί ως ιπτάμενος κόμβος πληροφοριών. Συλλέγει δεδομένα περνούν από επεξεργασία και στη συνεχεία ακολουθεί η διανομή τους .

Η πραγματική αξία δεν είναι μόνο το οπλικο φόρτο που διαθέτει,  είναι η πληροφορία που διαχειρίζεται.

Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό το καθιστά ιδανικό ηγέτη ενός σμήνους drones.

Το F-35 του μέλλοντος ενδέχεται να μην είναι το αεροσκάφος που καταστρέφει τον στόχο.

Μπορεί απλώς να εντοπίζει τον στόχο και να αναθέτει την αποστολή σε ένα μη επανδρωμένο συνοδό.

Η νέα έννοια της αεροπορικής υπεροχής

Μέχρι σήμερα η αεροπορική υπεροχή σήμαινε κυρίως έλεγχο του εναέριου χώρου.

Στο μέλλον μπορεί να σημαίνει κάτι διαφορετικό…  Έλεγχο των δεδομένων.

Η χώρα που θα βλέπει πρώτη.
Θα επεξεργάζεται γρηγορότερα.
Θα διαμοιράζει αποτελεσματικότερα.

Αυτή θα αποκτά πλεονέκτημα. Η μάχη ίσως δεν κρίνεται από τον καλύτερο πιλότο αλλά από τον καλύτερο αλγόριθμο. Όχι από το ταχύτερο αεροσκάφος αλλά από το αποτελεσματικότερο δίκτυο αισθητήρων.

Ο πόλεμος του 2040 ίσως μοιάζει αγνώριστος

Ας φανταστούμε ένα σενάριο.

Ένα ελληνικό F-35 απογειώνεται από αεροπορική βάση.

Δεν πετά μόνο του.

Το συνοδεύουν:

• Δύο UAV ηλεκτρονικού πολέμου.
• Τρία UAV αναγνώρισης.
• Τέσσερα UAV κρούσης.
• Δύο UAV δολώματα.

Ο πιλότος δεν εμπλέκεται σε κλασική αερομαχία.

Παρακολουθεί οθόνες.
Αξιολογεί δεδομένα.
Δίνει εντολές.

Ουσιαστικά λειτουργεί ως διοικητής μάχης.

Αν αυτό το σενάριο φαίνεται επιστημονική φαντασία, αξίζει να θυμηθούμε ότι πριν από είκοσι χρόνια το ίδιο φάνταζε και η ιδέα ενός αόρατου μαχητικού που θα μοιράζεται πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο με ολόκληρο το πεδίο μάχης.

Η συζήτηση για τα F-35 είναι απαραίτητη.

Αλλά ίσως δεν είναι η σημαντικότερη.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ελλάδα  αν τα F-35 που θα αποκτήσει η Ελλάδα  θα αποτελούν τον πυρήνα ενός νέου οικοσυστήματος τεχνητής νοημοσύνης, drones και δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων.

Διότι η επόμενη αεροπορική υπερδύναμη δεν θα είναι εκείνη που θα διαθέτει τα περισσότερα μαχητικά, θα είναι εκείνη που θα καταφέρει να συνδυάσει ανθρώπους, μηχανές και δεδομένα σε ένα ενιαίο σύστημα μάχης.