Από τα θρυλικά PZL P.24 και τα Spitfire μέχρι τα F-5 και τα πυροσβεστικά CL-415, η 113 Πτέρυγα Μάχης έχει συνδέσει την παρουσία της στη Θεσσαλονίκη με ορισμένες από τις σημαντικότερες περιόδους της ελληνικής στρατιωτικής αεροπορίας.

Η ιστορία της 113 Πτέρυγας Μάχης δεν περιορίζεται στις εγκαταστάσεις της Αεροπορικής Βάσης Μίκρας. Για να αναζητήσει κανείς τις ρίζες της, πρέπει να επιστρέψει στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν η Θεσσαλονίκη αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα στρατιωτικά και αεροπορικά κέντρα της νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Από τις πρώτες πτήσεις πάνω από τη Μακεδονία μέχρι την εποχή των αεριωθούμενων μαχητικών και τη σημερινή αποστολή της αεροπυρόσβεσης, η πορεία της Πτέρυγας αποτυπώνει τη μετάβαση της ελληνικής Αεροπορίας από τα ελικοφόρα αεροσκάφη στις σύγχρονες αεροπορικές επιχειρήσεις.

Με έμβλημα τη φράση «Θνήσκε Υπέρ Πατρίδος», η 113 ΠΜ κουβαλά μια ιστορική παρακαταθήκη που ξεπερνά τα όρια μιας στρατιωτικής εγκατάστασης.

Από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης στο ιστορικό αεροδρόμιο Σέδες

Η αεροπορική δραστηριότητα στην περιοχή της Θεσσαλονίκης άρχισε να αναπτύσσεται μετά την απελευθέρωση της πόλης, στις 26 Οκτωβρίου 1912.

Καθοριστικό ρόλο στη μετέπειτα εξέλιξη διαδραμάτισε το αεροδρόμιο Σέδες, στην περιοχή της σημερινής Θέρμης. Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις οργάνωσαν εκεί μια σημαντική αεροπορική εγκατάσταση, η οποία εξυπηρετούσε τις ανάγκες των συμμαχικών επιχειρήσεων στο Μακεδονικό Μέτωπο.

Στις 4 Σεπτεμβρίου 1917 ξεκίνησε στο Σέδες η εκπαίδευση Ελλήνων αεροπόρων, γεγονός ιδιαίτερης σημασίας για την ανάπτυξη της ελληνικής στρατιωτικής αεροπορίας.

Μετά την αποχώρηση των συμμαχικών δυνάμεων, στις αρχές του 1919, το αεροδρόμιο πέρασε στην ελληνική στρατιωτική διοίκηση. Το εκπαιδευτικό κέντρο που λειτουργούσε εκεί εξελίχθηκε σε Στρατιωτική Σχολή Αεροπορίας, η οποία συνέχισε τη δραστηριότητά της μέχρι το 1930.

Το Σέδες δεν ήταν πλέον απλώς ένα στρατιωτικό αεροδρόμιο. Είχε μετατραπεί σε χώρο όπου εκπαιδεύονταν οι άνθρωποι που θα στελέχωναν την ελληνική Αεροπορία στα επόμενα χρόνια.

Το 1933 και η συγκρότηση της Αεροπορικής Βάσης Μίκρας

Η δεκαετία του 1930 σηματοδότησε μια νέα περίοδο οργανωτικής ανάπτυξης.

Το Γ΄ Σύνταγμα Αεροπλάνων, που είχε οργανωθεί στο Σέδες το 1927, μετονομάστηκε το 1931 σε Γ΄ Σμηναρχία. Δύο χρόνια αργότερα, στις 28 Ιουνίου 1933, δημιουργήθηκε η Αεροπορική Βάση Σέδες.

Στις 14 Νοεμβρίου 1933 ιδρύθηκε η Αεροπορική Βάση Μίκρας, η οποία έμελλε να συνδεθεί στενά με τη μετέπειτα ιστορία της 113 Πτέρυγας Μάχης.

Την ίδια περίοδο, μετά τη μεταφορά της βασικής αεροπορικής εκπαίδευσης στο Τατόι, στο Σέδες αναπτύχθηκε το Κέντρο Πολεμικής Εκπαιδεύσεως. Η εκπαίδευση των νέων αεροπόρων επικεντρωνόταν πλέον στις απαιτήσεις της εναέριας μάχης και της αεροπορικής δίωξης.

Στην περιοχή συγκροτήθηκαν η 21η, η 22η και η 23η Μοίρα Διώξεως, οι οποίες συνδέθηκαν με την ιστορία των μαχητικών PZL P.24.

Τα PZL P.24 και η αεράμυνα της Μακεδονίας το 1940

Με την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, η ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης απέκτησε ιδιαίτερη επιχειρησιακή σημασία.

Το Σέδες, το Λεμπέτ, η Μικρή Μίκρα και η Μεγάλη Μίκρα αποτελούσαν τέσσερις αεροπορικές εγκαταστάσεις που υποστήριζαν τις ανάγκες της ελληνικής αεράμυνας και των πολεμικών επιχειρήσεων.

Από το Σέδες επιχειρούσαν οι Μοίρες των PZL P.24, ενώ στο Λεμπέτ είχαν αναπτυχθεί αεροσκάφη παρατήρησης Henschel Hs 126.

Η προστασία της Θεσσαλονίκης, των συγκοινωνιακών υποδομών και των στρατιωτικών εγκαταστάσεων της Μακεδονίας αποτελούσε κρίσιμη αποστολή, σε μια περίοδο κατά την οποία η πόλη βρισκόταν υπό την απειλή εχθρικών αεροπορικών επιθέσεων.

Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία που παραθέτει η Πολεμική Αεροπορία, στην περιοχή της Κεντρικής Μακεδονίας και του Στρυμόνα καταγράφηκαν απώλειες 12 ιταλικών και τουλάχιστον τεσσάρων γερμανικών αεροσκαφών, από τη συνδυασμένη δράση ελληνικών αεροσκαφών και αντιαεροπορικών όπλων.

Ιδιαίτερη θέση κατέχει το PZL P.24, ένα μαχητικό το οποίο, παρά τους τεχνολογικούς περιορισμούς της εποχής, χρησιμοποιήθηκε με σημαντική αποτελεσματικότητα από τους Έλληνες χειριστές.

Στα στοιχεία της ΠΑ αποδίδονται στον τύπο, σε ολόκληρο το μέτωπο, 40 καταρρίψεις εχθρικών αεροσκαφών και άλλες 18 πιθανές, έναντι οκτώ απωλειών σε αερομαχίες.

Οι αριθμοί αυτοί αναδεικνύουν τη συμβολή των ελληνικών Μοιρών Διώξεως, οι οποίες κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν αριθμητικά και τεχνολογικά ισχυρότερες αεροπορικές δυνάμεις.

Η εποχή των Spitfire και των

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Σέδες επανήλθε στο προσκήνιο της στρατιωτικής αεροπορίας.

Από το 1945 εγκαταστάθηκαν στην περιοχή οι 355 και 356 Μοίρες Διώξεως, με αεροσκάφη Spitfire, έχοντας επιστρέψει από τη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, αναπτύχθηκαν εγκαταστάσεις συντήρησης, επισκευής και περισυλλογής αεροπορικού υλικού.

Κατά την περίοδο 1946–1949, αεροσκάφη Spitfire διαφόρων εκδόσεων, αλλά και τα SB2C-5 Helldiver, χρησιμοποιήθηκαν σε πολεμικές επιχειρήσεις με σημείο αναφοράς το αεροδρόμιο Σέδες.

Η Θεσσαλονίκη παρέμενε έτσι ένας σημαντικός κόμβος επιχειρησιακής δραστηριότητας της Αεροπορίας.

Τα Dakota και η μετάβαση στην εποχή των αεριωθούμενων

Το 1953 η Μονάδα απέκτησε περισσότερο εκπαιδευτικό προσανατολισμό και μετονομάστηκε σε 113 Πτέρυγα Μικτής Εκπαιδεύσεως.

Τον Φεβρουάριο του 1954 εγκαταστάθηκε στο Σέδες η 356 Μοίρα Μεταφορών με αεροσκάφη C-47 Dakota, αναλαμβάνοντας αποστολές τακτικών αερομεταφορών. Η παρουσία της συνεχίστηκε μέχρι το 1975, όταν μετακινήθηκε στην 112 Πτέρυγα Μάχης, στην Ελευσίνα.

Η μεγάλη επιχειρησιακή αλλαγή ήρθε το 1974, όταν το αεροδρόμιο Μίκρας εντάχθηκε στον επιχειρησιακό σχεδιασμό της Πτέρυγας και αφίχθη η 343 Μοίρα Αναχαίτισης Αέρος «ΑΣΤΕΡΙ», εξοπλισμένη με μαχητικά F-5A/B.

Έναν χρόνο αργότερα, το 1975, καθιερώθηκε η ονομασία 113 Πτέρυγα Μάχης.

Η Μονάδα ανέλαβε πλέον αποστολές αναχαίτισης και βομβαρδισμού, με επιχειρησιακή και διοικητική υπαγωγή στο Αρχηγείο Τακτικής Αεροπορίας.

Τα F-5 αποτέλεσαν χαρακτηριστική εικόνα της στρατιωτικής αεροπορικής δραστηριότητας στη Θεσσαλονίκη για πολλά χρόνια.

Τα F-5, τα T-33 και η εκπαίδευση των χειριστών

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 έως τις αρχές της επόμενης, η περιοχή συνέχισε να εξυπηρετεί σημαντικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Μεταξύ 1985 και Οκτωβρίου 1992 λειτούργησε στο Σέδες το Σχολείο Οργάνων Πτήσεων, με αεροσκάφη T-33 της 221 Μοίρας Επιχειρησιακής Εκπαίδευσης.

Το 1993 άρχισε στη Μίκρα η λειτουργία του Σμήνους Μετεκπαιδεύσεως F-5A/B, το οποίο συνέχισε μέχρι το 2000.

Για περισσότερες από δύο δεκαετίες, η παρουσία των F-5 συνέδεσε την 113 ΠΜ με την επιχειρησιακή εκπαίδευση και την αεράμυνα.

Το 2001 ολοκληρώθηκε η απόσυρση των F-5 από την Πολεμική Αεροπορία και ανεστάλη η λειτουργία της 343 Μοίρας, κλείνοντας ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της Μίκρας.

Η εγκατάσταση των Patriot και ο διαχωρισμός Σέδες – Μίκρας

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η περιοχή εισήλθε σε μια νέα φάση αναδιοργάνωσης.

Το 2001 άρχισε η ανάπτυξη του αντιαεροπορικού συστήματος Patriot στο Σέδες, με την εγκατάσταση της 23ης Μοίρας Κατευθυνομένων Βλημάτων.

Το επόμενο έτος ακολούθησαν η 24η Μοίρα Κατευθυνομένων Βλημάτων και το 2ο Κέντρο Συντονισμού και Πληροφοριών.

Στις 22 Ιανουαρίου 2003 μεταφέρθηκαν στη Μίκρα τα εναπομείναντα Dakota του 355.1 Σμήνους Τακτικών Μεταφορών. Μαζί τους μετακινήθηκαν το Διοικητήριο και οι υπηρεσίες της 113 Πτέρυγας Μάχης.

Το Σέδες ανέλαβε πλέον διαφορετικό ρόλο, ως έδρα της 350 Πτέρυγας Κατευθυνομένων Βλημάτων.

Ο οργανωτικός διαχωρισμός των δύο αεροδρομίων ολοκληρώθηκε το 2006, με την 113 ΠΜ να συνεχίζει τη δραστηριότητά της αποκλειστικά από τη Μίκρα.

Από τα μαχητικά στην αεροπυρόσβεση – Η 383 ΜΕΕΑ

Η αλλαγή του επιχειρησιακού προσανατολισμού της Πτέρυγας είχε αρχίσει ήδη από το 1999, όταν δημιουργήθηκε στη Μίκρα εποχικό κλιμάκιο αεροπυρόσβεσης με δύο CL-215.

Το 2001 προστέθηκαν δύο αεροσκάφη CL-415, ενισχύοντας τις δυνατότητες αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών.

Το 2006 αποτέλεσε χρονιά-σταθμό, καθώς στην 113 ΠΜ εντάχθηκε η 383 Μοίρα Ειδικών Επιχειρήσεων και Αεροπυρόσβεσης, εξοπλισμένη με τα αμφίβια πυροσβεστικά αεροσκάφη Bombardier CL-415.

Η αποστολή ήταν πλέον διαφορετική, αλλά εξίσου απαιτητική.

Εκεί όπου άλλοτε επιχειρούσαν μαχητικά αναχαίτισης, άρχισαν να επιχειρούν αεροσκάφη που καλούνται να αντιμετωπίσουν μεγάλα πύρινα μέτωπα, συχνά υπό δυσμενείς καιρικές συνθήκες, ισχυρούς ανέμους και περιορισμένη ορατότητα.

Στις 29 Ιουνίου 2009 άρχισε η λειτουργία του Σμήνους Μετεκπαίδευσης CL-415, προκειμένου να καλυφθούν οι αυξημένες ανάγκες εκπαίδευσης των πληρωμάτων.

Την ίδια χρονιά είχε ανασταλεί η λειτουργία του 355.1 Σμήνους Τακτικών Μεταφορών, ενώ τον Μάρτιο του 2011 ολοκληρώθηκε η απόσυρση των C-47 Dakota από την ενεργό υπηρεσία.

Ήταν το τέλος μιας μεγάλης εποχής για έναν τύπο αεροσκάφους που είχε υπηρετήσει επί δεκαετίες τις ανάγκες των ελληνικών αερομεταφορών.

Μια Πτέρυγα με διαφορετικές αποστολές, αλλά την ίδια ιστορική συνέχεια

Η 113 Πτέρυγα Μάχης έχει συνδεθεί με διαφορετικές γενιές αεροπόρων και διαφορετικές επιχειρησιακές απαιτήσεις.

Στα αεροδρόμια της περιοχής έδρασαν τα PZL P.24 του 1940, τα Spitfire της μεταπολεμικής περιόδου, τα ιστορικά Dakota, τα εκπαιδευτικά T-33 και τα F-5 που για χρόνια αποτελούσαν γνώριμη εικόνα πάνω από τον ουρανό της Θεσσαλονίκης.

Σήμερα, τα CL-415 της 383 ΜΕΕΑ αντιπροσωπεύουν μια άλλη πλευρά της αποστολής της Πολεμικής Αεροπορίας: την προστασία της ανθρώπινης ζωής, του φυσικού περιβάλλοντος και των περιουσιών από τις καταστροφικές συνέπειες των πυρκαγιών.

Η ιστορία της Πτέρυγας είναι ταυτόχρονα και ιστορία της Θεσσαλονίκης. Μιας πόλης που υπήρξε επί περισσότερο από έναν αιώνα σημείο αναφοράς για τη στρατιωτική αεροπορία στην Ελλάδα.

Στις 14 Νοεμβρίου 2026 συμπληρώνονται 93 χρόνια από την ίδρυση της Αεροπορικής Βάσης Μίκρας. Μια επέτειος που προσφέρει την ευκαιρία να θυμηθούμε όχι μόνο τα αεροσκάφη και τις Μοίρες που πέρασαν από την περιοχή, αλλά κυρίως τους ανθρώπους που υπηρέτησαν σε αυτές.

Από τους πρώτους αεροπόρους του Σέδες μέχρι τα σημερινά πληρώματα των Canadair, η ιστορική διαδρομή της 113 Πτέρυγας Μάχης συνεχίζεται, με το ίδιο διαχρονικό μήνυμα να δεσπόζει στο έμβλημά της:

«Θνήσκε Υπέρ Πατρίδος».

Πηγή ιστορικών στοιχείων: Πολεμική Αεροπορία – Ιστορικό 113 Πτέρυγας Μάχης.