Το χρονικό της τραγωδίας

30 Σεπτεμβρίου 1997: Η νύχτα που το Mirage 2000 «210» χάθηκε στη θάλασσα της Σκύρου

Ο Υποσμηναγός (Ι) Δημήτριος Στρατάκιας ήταν μόλις 27 ετών. Η νυχτερινή πτήση της 30ής Σεπτεμβρίου 1997 έμελλε να είναι η τελευταία του. Το Mirage 2000 με αριθμό «210» κατέληξε στη θάλασσα λίγο πριν από τον διάδρομο της Σκύρου. Ο χειριστής χάθηκε, αλλά το ίδιο αεροσκάφος γράφει στη συνέχεια μία από τις πιο ασυνήθιστες ιστορίες ελληνικού μαχητικού: ανασύρθηκε, αποκαταστάθηκε και έξι χρόνια αργότερα επέστρεψε στον αέρα.

Ο Δημήτριος Στρατάκιας του Νικολάου γεννήθηκε στη Χαλκίδα το 1971. Τον Σεπτέμβριο του 1989 πέρασε την πύλη της Σχολής Ικάρων ως μέλος της 65ης σειράς και τον Ιούνιο του 1993 αποφοίτησε με τον βαθμό του Ανθυποσμηναγού.

Η συνέχεια της σταδιοδρομίας του τον έφερε σε ένα από τα πλέον σύγχρονα για την εποχή μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας. Εκπαιδεύτηκε στο Σμήνος Μετεκπαιδεύσεως Mirage 2000 της 114 Πτέρυγας Μάχης στην Τανάγρα και στη συνέχεια τοποθετήθηκε στην 332 Μοίρα Παντός Καιρού, ως χειριστής Mirage 2000.

Η τελευταία πτήση

Το βράδυ της 30ής Σεπτεμβρίου 1997, ο Υποσμηναγός Δημήτριος Στρατάκιας εκτελούσε νυχτερινή πτήση με το μονοθέσιο Mirage 2000EG με αριθμό σειράς 210.

Η πτήση αναφέρεται στην επίσημη καταγραφή ως διατεταγμένη, ενώ νεότερη εξειδικευμένη πηγή την προσδιορίζει ως εκπαιδευτική νυχτερινή πτήση. Κατά την επιστροφή του, ο Στρατάκιας προσέγγιζε για προσγείωση στη Σκύρο, στην 135 Σμηναρχία Μάχης.

Το Mirage δεν έφθασε στον διάδρομο.

Στη νοητή προέκτασή του, το αεροσκάφος ήρθε σε επαφή με τη θάλασσα. Δεν επρόκειτο, σύμφωνα με τις μεταγενέστερες περιγραφές, για μία βίαιη πρόσκρουση που διέλυσε το μαχητικό. Η επαφή ήταν τέτοια ώστε έχει περιγραφεί ουσιαστικά ως προσθαλάσσωση, γεγονός που εξηγεί και γιατί το αεροσκάφος βρέθηκε αργότερα χωρίς καταστροφικές δομικές ζημιές.

Ο 27χρονος χειριστής, όμως, δεν κατάφερε να σωθεί.

Τα φώτα των ψαροκάικων

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο γνωστό αλλά και το πιο ευαίσθητο κομμάτι της υπόθεσης.

Σε δημοσιεύματα και μαρτυρίες που αναπαράγονται έκτοτε αναφέρεται ότι στη θαλάσσια περιοχή, στη νοητή προέκταση του διαδρόμου, βρίσκονταν αλιευτικά σκάφη και ότι τα φώτα τους ενδέχεται να παραπλάνησαν τον χειριστή κατά τη νυχτερινή προσέγγιση.

Η ίδια εκδοχή αναφέρει ότι ο Στρατάκιας πιθανόν εξέλαβε τη φωτεινή εικόνα που έβλεπε μπροστά του με τρόπο που επηρέασε την εκτίμηση του ύψους και της τελικής προσέγγισης. Εξειδικευμένη μεταγενέστερη καταγραφή αναφέρει ότι εκτιμήθηκε πως ο χειριστής παραπλανήθηκε από τα φώτα ψαροκάικων που βρίσκονταν στην περιοχή.

Αυτή είναι και η επικρατέστερη εκδοχή.

Ο εγκλωβισμός του χειριστή

Ακόμη πιο δραματικές είναι οι πληροφορίες για τις τελευταίες στιγμές του Δημήτριου Στρατάκια.

Μεταγενέστερες αναφορές υποστηρίζουν ότι το Mirage παρέμεινε σε σχετικά καλή κατάσταση μετά την επαφή με το νερό και ότι ο χειριστής προσπάθησε να εγκαταλείψει το cockpit.

Σύμφωνα με αυτές τις αναφορές, είχε απασφαλίσει το κεντρικό σύστημα πρόσδεσης και ανοίξει την καλύπτρα, όμως αντιμετώπισε πρόβλημα με τους ιμάντες/κορδόνια που συγκρατούσαν τα πόδια του στο κάθισμα. Παράλληλα, αναφέρεται ότι το σωσίβιο ενεργοποιήθηκε με την επαφή με το νερό, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τις κινήσεις του μέσα στο βυθιζόμενο cockpit. Η συγκεκριμένη περιγραφή καταλήγει ότι ο θάνατός του προήλθε από πνιγμό.

Το Mirage «210» παρέμεινε τρεις ημέρες στον βυθό

Εδώ αρχίζει το δεύτερο, σχεδόν άγνωστο στο ευρύ κοινό, κεφάλαιο της ιστορίας.

Το Mirage 2000 «210» είχε καταλήξει σε ρηχά νερά. Η επιθεώρησή του έδειξε ότι, παρά την προσθαλάσσωση, δεν είχε υποστεί σοβαρές δομικές ζημιές.

Έμεινε περίπου τρεις ημέρες μέσα στη θάλασσα πριν οργανωθεί και πραγματοποιηθεί η ανέλκυσή του.

Την επιχείρηση ανέλαβε η Κινητή Ομάδα Συντήρησης Υποβρύχιων και Θαλάσσιων Εγκαταστάσεων (ΚΟΣΥΘΕ) της Πολεμικής Αεροπορίας.

Και τότε άρχισε ένας αγώνας εναντίον ενός άλλου εχθρού: του θαλασσινού νερού.

Το αλάτι μπορούσε σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα να προκαλέσει εκτεταμένη διάβρωση στην άτρακτο, στα ηλεκτρικά και στα ηλεκτρονικά συστήματα.

Έφτιαξαν «πισίνα» για να σώσουν το Mirage

Η διαδικασία που ακολούθησε ήταν εντυπωσιακή.

Στην 114 Πτέρυγα Μάχης στην Τανάγρα κατασκευάστηκε αυτοσχέδια υπαίθρια δεξαμενή, επενδεδυμένη με πλαστικό, μέσα στην οποία εμβαπτίστηκε το αεροσκάφος.

Σκοπός ήταν να απομακρυνθεί το αλάτι με ειδική χημική επεξεργασία και να περιοριστεί η διάβρωση.

Η επιθεώρηση έδειξε ότι η βασική δομή του Mirage είχε παραμείνει σε καλή κατάσταση, αν και ηλεκτρονικά και άλλα συστήματα είχαν υποστεί ζημιές από το θαλασσινό νερό.

Υπήρχε μάλιστα ένας ακόμη παράγοντας υπέρ της διάσωσής του.

Το συγκεκριμένο «210» είχε χρησιμοποιηθεί παλαιότερα σε δοκιμές και είχε παραμείνει για διάστημα στη Γαλλία. Ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με την ίδια πηγή, είχε συγκεντρώσει σημαντικά λιγότερες ώρες πτήσης σε σχέση με άλλα ελληνικά Mirage 2000 της εποχής.

Άξιζε λοιπόν να σωθεί.

Από τον βυθό ξανά στον ουρανό

Η Πολεμική Αεροπορία αποφάσισε να επιχειρήσει κάτι εξαιρετικά δύσκολο: την πλήρη επαναφορά του μαχητικού σε πτητική κατάσταση.

Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που ακολούθησαν για την προμήθεια των Mirage 2000-5 Mk2, η ελληνική πλευρά ζήτησε να συμπεριληφθεί η γενική επισκευή και πλήρης αποκατάσταση του «210».

Το αίτημα έγινε δεκτό.

Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν με ευθύνη της Dassault Aviation στις εγκαταστάσεις της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας.

Και τελικά συνέβη το απίστευτο.

Τον Μάρτιο του 2003, σχεδόν έξι χρόνια μετά την προσθαλάσσωση στη Σκύρο, το Mirage 2000 «210» πέταξε ξανά.

Αεροπορική πηγή που παραθέτει στοιχεία του International Air Power Review αναφέρει ότι η πρώτη επιτυχής πτήση μετά την αποκατάσταση πραγματοποιήθηκε στην Τανάγρα με χειριστή δοκιμών της Dassault τον Eric Gérard.

Το «210» επέστρεψε κανονικά σε υπηρεσία και συνέχισε να πετά για σχεδόν δύο ακόμη δεκαετίες.

Το «210» ήταν εκεί όταν ήρθαν τα Rafale

Η ιστορία του απέκτησε έναν ιδιαίτερο επίλογο τον Ιανουάριο του 2022.

Όταν τα πρώτα ελληνικά Rafale έφθασαν στην Τανάγρα, στην τελετή υποδοχής είχε τοποθετηθεί ένα παλαιό Mirage 2000 δίπλα στο νέο γαλλικό μαχητικό, συμβολίζοντας την παράδοση της σκυτάλης από τη μία γενιά στην επόμενη.

Το Mirage αυτό δεν ήταν τυχαίο.

Ήταν το «210».

Το ίδιο αεροσκάφος που τη νύχτα της 30ής Σεπτεμβρίου 1997 είχε βρεθεί στη θάλασσα της Σκύρου με τον Δημήτριο Στρατάκια στο cockpit του.

Δημήτριος Στρατάκιας – 1971–1997

Πίσω όμως από την εξαιρετική τεχνική ιστορία του αεροσκάφους βρίσκεται ένας άνθρωπος.

Ο Δημήτριος Στρατάκιας έφυγε σε ηλικία μόλις 27 ετών, έχοντας ήδη περάσει από τη Σχολή Ικάρων, την εκπαίδευση στα Mirage και μία από τις Μοίρες πρώτης γραμμής της Πολεμικής Αεροπορίας.

Η επίσημη καταγραφή των οικογενειών των πεσόντων τον αναφέρει ως Υποσμηναγό (Ι), χειριστή της 332 Μοίρας Παντός Καιρού, με αεροσκάφος Mirage 2000E/BGM και ημερομηνία θανάτου την 30ή Σεπτεμβρίου 1997.

Στη Χαλκίδα, την πόλη όπου γεννήθηκε, η μνήμη του παραμένει ζωντανή. Το πάρκο Κακοκεφαλής στην περιοχή Παπαθανασίου έχει συνδεθεί με το όνομά του ως φόρος τιμής στον Χαλκιδέο αεροπόρο.

Είκοσι εννέα χρόνια μετά, η ιστορία της 30ής Σεπτεμβρίου 1997 δεν είναι απλώς η καταγραφή ακόμη ενός αεροπορικού δυστυχήματος.

Είναι η ιστορία ενός νέου χειριστή που δεν επέστρεψε από τη νυχτερινή του αποστολή και ενός Mirage που ανασύρθηκε από τη θάλασσα, ξαναχτίστηκε και επέστρεψε στον ελληνικό ουρανό.

Το «210» πέταξε ξανά.

Ο άνθρωπος που βρισκόταν στα χειριστήριά του εκείνο το βράδυ, όμως, έμεινε για πάντα στη Σκύρο.

Υποσμηναγός (Ι) Δημήτριος Στρατάκιας
332 Μοίρα Παντός Καιρού
Mirage 2000EG s/n 210
30 Σεπτεμβρίου 1997